Mikołaj Potocki (obraz z Galerii Lwowskiej)
Mikołaj Bazyli Potocki herbu Pilawa (ur. 1712[1], zm. 1782) – starosta kaniowski, kawaler maltański od 1774 roku.[2]
Syn Stefana, strażnika wielkiego koronnego i wojewody bełskiego oraz Joanny Sieniawskiej, córki Mikołaja Hieronima Sieniawskiego, hetmana polnego koronnego.
[edytuj] Wywód genealogiczny
Posiadał majątki ziemskie: Złoty Potok, Horodenka, Gołogóry i Buczacz[3]. Poseł na sejmy, głośny dziwak i awanturnik, gnębiciel słabszych, utrwalił się w tradycji jako sprawca szeregu gwałtów i morderstw. Zamek jego w Buczaczu słynął jako widownia najbardziej wyuzdanych hulanek i rozpusty.
W dzieciństwie opiekował się nim wuj, hetman Adam Sieniawski. Uczył się w lwowskim kolegium jezuickim.
- 1724 - przebywał w Paryżu
- 1733 – był przedstawicielem województwa ruskiego na elekcję viritim (mandatu poselskiego nie miał), głosował na Stanisława Leszczyńskiego, proponował na potrzeby popierającej go armii, nie kwotę pieniężną – jak inni, ale żołnierzy ze swej chorągwi nadwornej[4]. Zebrana w Haliczu szlachta wyrażała wątpliwość, co do zachowania dyscypliny wojskowej przez żołnierzy starosty kaniowskiego.
- 28 marca 1735 – szlachta halicka delegowała go do boku Augusta III, pojawił się w Warszawie.
- 1738 – wraz ze swą kozacką świtą popełnił wiele krwawych burd, gwałtów i wybryków we Lwowie[5]
- 1739 – po przemarszu wojsk rosyjskich przez Podole z przesadą wyliczył swe straty na kwotę 12 mln złp., on sam wraz ze swą kompanią stanowił postrach dla drobnej szlachty, chłopów i Żydów.
- 1743 – dokonał zapisu na kościół w Horodence
- 17 sierpnia 1744- został pierwszym posłem halickim na sejm grodzieński. We wrześniu 1745 był w Haliczu marszałkiem sejmiku gospodarczego i został wybrany na komisarza Trybunału Radomskiego na lata 1746 i 1747
- 16 czerwca 1750 uzyskał mandat na sejm warszawski
- od września 1753 miał swą chorągiew w wojsku koronnym i dalej ze swymi kompanami popełniał gwałty i wybryki.
- 1754 – ufundował w Buczaczu klasztor bazylianom[6]
- 1755-1766 – procesował się z komendą garnizonu lwowskiego po kolejnej burdzie pijackiej. Wyrokiem sądu, któremu przewodniczył hetman Jan Klemens Branicki, uznano go winnym i skazano na wysoką grzywną.
- wrzesień 1756 – został deputatem do Trybunału Koronnego[7]
- 1757-1760 – pełnił w rodzie Potockich rolę kierownika pruskiej orientacji, w rozmowach z Turkami zanosił skargi na Rosję i przekonywał do zaatakowania jej przez Portę[8]
- 1761 – przeznaczył znaczną sumę na konwikt dominikanów w Podkamieniu
- 1762 - zrażony do polityki odstąpił starostwo kaniowskie kasztelanowi lwowskiemu Józefowi Potockiemu, podpisując się odtąd tytułemwojewodzica bełskiego
- 1768 – w konfederacji barskiej udziału nie brał, choć niekiedy jest mylony ze starostą kaniowskim Ignacym Potockim.
- 1771 – ufundował nowy zespół cerkiewno-klasztorny w wołyńskim Poczajowie[9]
- 1774 – gdy na sejmie rozbiorowym decydowano sprawę Ordynacji Ostrogskiej Mikołaj Bazyli Potocki zapragnął zostać kawalerem maltańskim i latem 1755[potrzebne źródło] roku nabył tę godność. W życiu publicznym Polski stanisławowskiej nie uczestniczył.
- zmarł 13 września 1782 w Srebrnej pod Poczajowem. Pochowany został w krypcie pod cerkwią poczajowską.
W późnym wieku ożenił się z Marianną Dąbrowską, urodziwą córką swego ekonoma. Wkrótce jednak[10] rozwiódł się z nią. Potomstwa nie miał.
Mikołaj Potocki (cynkotyp wg obrazu z kościoła ks. Augustianów we Lwowie)
W prawosławnym monasterze w Poczajowie po dziś dzień zachowała się pewna legenda dotycząca życia znanego awanturnika. W 1759 r. w trakcie podróży urwało się koło w karecie, którą Potocki podróżował. Porywczy szlachcic winą za to obarczył woźnicę. Z wściekłości chciał go zabić, lecz pomimo trzykrotnej próby kule wystrzelone z pistoletu nie uczyniły woźnicy żadnej krzywdy. Na pytanie zszokowanego całym zajściem Potockiego, woźnica odpowiedział, iż w momencie gdy starosta strzelał w jego kierunku, on sam w duchu modlił się do Matki Bożej zwrócony twarzą w kierunku monasteru w Poczajowie na Ukrainie, gdzie znajduje się cudowna Poczajowska Ikona Matki Bożej. Zajście to spowodowało, że Potocki się nawrócił. Sfinansował budowę cerkwi pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny, która do dziś pozostaje główną świątynią klasztoru, po czym przeszedł na grekokatolicyzm i wstąpił do monasteru jako skromny zakonnik, gdzie zmarł 26 lat później. Tam też został pochowany.
[edytuj] Mikołaj Bazyli Potocki w literaturze
Był bohaterem wielu powieści i opowiadań historycznych, powstałych głównie w XIX w.; do niego odnoszą się słowa Pankracego:
- Julian Ursyn Niemcewicz tak pisał o Potockim Wzrost prawie olbrzymi, twarz rumiana, zawiędła, zawiesisty wąs siwy, sieledziec na głowie zakręcony za ucho.
- Seweryn Goszczyński opisał go w powieści poetyckiej Zamek kaniowski, wyd. w roku 1828.
- Aleksander Groza napisał powieść Starosta kaniowski, wyd. 1836.
- Henryk Rzewuski w gawędzie Pamiątki Soplicy zawarł opowiadanie Zamek kaniowski, wyd. 1839 w Paryżu
- Michał Grabowski poświęcił Potockiemu powieść Pan starosta kaniowski, wyd. 1856
- Józef Ignacy Kraszewski napisał opowiadanie Pan starosta kaniowski, wyd. 1875
- Placyd Jankowski napisał opowiadanie Fanaberie pana starosty kaniowskiego, wyd. 1873
Przypisy
- ↑ Nie jest pewna data urodzenia, niektórzy autorzy przyjmują rok 1706
- ↑ Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 159.
- ↑ uchodził za trzeciego z bogaczy w rodzie Potockich
- ↑ Wojsko nadworne Potockiego było liczne, wg późniejszych obliczeń liczyło ok. 3000 żołnierzy
- ↑ Na skutek skarg mieszczan król rozkazał mu opuścić miasto
- ↑ Mikołaj Bazyli Potocki przed rokiem 1758 przeszedł na obrządek unicki
- ↑ szlachta halicka upraszała Potockiego o rezygnację z należnych od ziemi diet
- ↑ Misja ta okazała się bezowocna. Turcy nazwali Potockiego szalonym baszą
- ↑ Przekazał na ten cel 2,2 mln. złp.
- ↑ przed rokiem 1774
[edytuj] Bibliografia
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
