Mikołajek nadmorski

Mikołajek nadmorski
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	Euphyllophyta
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	klad astrowych
Rząd	selerowce
Rodzina	selerowate
Rodzaj	mikołajek
Gatunek	mikołajek nadmorski
Nazwa systematyczna
Eryngium maritimum L. Sp. Pl. ed. 1233 (1753)
Zdjęcia i grafiki w Commons

Mikołajki nadmorskie na naturalnym stanowisku

Kwiatostan

Mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Występuje na wybrzeżach: Morza Bałtyckiego, Północnego, Śródziemnego, Czarnego i Atlantyku. W Polsce gatunek rzadki, najczęściej spotykany na wydmach nadmorskich Zatoki Gdańskiej.

Morfologia

Łodyga

Wzniesiona, o wysokości 30–40(70) cm, górą rozgałęziająca się. Cała ma sinozielony kolor. Pod ziemią pełzające kłącze, sięgające nawet do 4 m.

Liście

Podobnie jak łodyga są niebieskawo owoszczone. Mają wyraźną nerwację. Dolne liście są niepodzielone, jajowato-sercowate, piłkowane, ogonkowe i cierniste, górne 5-sieczne. Podsadki kwiatostanowe w liczbie 4–8 są lancetowatorównowąskie, sztywne, niektóre mają po bokach 1–3 kolce.

Kwiaty

Zebrane w jajowate, główki o długości 12–14 mm, które z kolei tworzą baldachy. Kwiaty 5-krotne, jasnoniebieskie, siedzące w kątach przysadek. Mają wydłużone i wycięte na szczycie płatki korony. Słupek dolny z dwiema szyjkami.

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez owady. Owoce rozsiewane są przez zwierzęta (zoochoria). W środowisku naturalnym rozmnaża się jednak głównie wegetatywnie, większość bowiem jej siewek ginie w pierwszym roku. Roślina światłolubna. Występuje na wydmach, przystosowana jest do znoszenia suszy i wiatru. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku zespołów (All.) Ammophilion borealis.

Zagrożenia i ochrona

Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Jest zagrożona wskutek zalesiania wydm, na których występuje, oraz zrywania i przesadzania do ogródków przydomowych. Największe jej skupisko znajduje się pomiędzy Ustką i Mielnem, na Mierzei Wiślanej i w rezerwacie przyrody "Mechelińskie Łąki". Najwcześniej w Europie mikołajek nadmorski został objęty ochroną nad Zatoką Gdańską, na mocy "Rozporządzenia policyjnego dotyczącego mikołajka", obowiązującego od 1902 roku.

Obecność w kulturze i symbolice

• Jest jednym z ulubionych motywów haftu kaszubskiego szkoły puckiej.
• Znajduje się w herbie miejscowości Dziwnów , Żelistrzewo i Ustronie Morskie.

Zastosowanie i uprawa

• Jest uprawiany jako roślina ozdobna na rabatach i w ogródkach skalnych. Używany jest też w bukieciarstwie jako dodatek florystyczny zarówno do żywych kwiatów jak i suchych kompozycji.
• Jest w Polsce wystarczająco mrozoodporny (strefy mrozoodporności 5-10). Wymaga słonecznego stanowiska, suchej i piaszczystej gleby. Rozmnaża się przez nasiona, które wysiewa się zaraz po ich zbiorze, lub przez sadzonki korzeniowe. które pobiera się z rozrośniętych roślin w czasie ich spoczynku.

Morfologia

Bibliografia

1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8. 
2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953. 

Linki zewnętrzne

• Mikołajek nadmorski – wizytówka województwa pomorskiego