Milicja – rodzaj oddziałów, zazwyczaj ochotniczych, których członkowie posiadają wyszkolenie wojskowe i wyposażeni są w broń palną, stanowiących jednostki pomocnicze lub rezerwowe dla regularnej armii lub partyzantki. Mogą być używane w stanie wyższej konieczności (klęski żywiołowe, zagrożenie wewnętrzne lub zewnętrzne itp.).
Milicje takie istnieją obecnie np. w Australii i USA (federalna Gwardia Narodowa oraz milicje stanowe) oraz Łotwie, a istniały w byłej Jugosławii (Obrona Terytorialna)[potrzebne źródło]. W pewnym sensie charakter taki ma armia Szwajcarii[potrzebne źródło].
Mianem milicji określa się także uzbrojone grupy paramilitarne, organizowane np. w celu zapewnienia samoobrony lub ochrony porządku na obszarach objętych działaniami wojennymi lub wojną domową. Mogą one również prowadzić działania ofensywne przeciwko innym ugrupowaniom, stosując np. metody partyzantki miejskiej lub nawet terrorystyczne (np. libańska wojna domowa, konflikt w Iraku).
Specyficznym rodzajem milicji są tzw. milicje obywatelskie działające w USA. Istnieje wiele ich typów – od grup miłośników broni palnej, przez patriotyczne milicje współpracujące z agendami rządowymi (np. przy ochronie granic przekraczanych przez nielegalnych imigrantów), po przestępcze organizacje o charakterze rasistowskim czy neofaszystowskim.[potrzebne źródło]
W niektórych krajach nazwa milicja jest używana dla instytucji, której zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa publicznego oraz ściganie przestępstw, czyli odpowiednika policji w innych krajach. Po roku 1945 w wielu państwach pozostających pod wpływem ZSRR siły policyjne nosiły nazwę milicji (np. w Polsce była Milicja Obywatelska).[1] Po rozpadzie ZSRR milicje pozostały na Białorusi[2] i Ukrainie[3] oraz w Abchazji[4].
Od 1 marca 2011 r. w Rosji w miejsce milicjantów służbę rozpoczęli policjanci. Po blisko 94 latach działalności milicja zostaje przekształcona w policję, zgodnie z ustawą o stróżach prawa i porządku, podpisaną 7 lutego przez prezydenta Dmitrija Miedwiediewa. Rosyjscy policjanci dostali nie tylko nową nazwę, otrzymali nowe mundury, zmieniły się też ich kompetencje, między innymi mają być odciążeni od biurokratycznych obowiązków.[5]