Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Ministerstwo Poczt i Telegrafów (MPiT) swoim zakresem obejmowało sprawy poczty, telegrafu i telefonu. W latach II Rzeczypospolitej funkcjonowało w latach 1919-1924 oraz od roku 1927 do zaprzestania działalności we wrześniu 1939 r. W roku 1944 powołano przez PKWN nowe ministerstwo pod nazwą Resort Komunikacji, Poczt i Telegrafu lecz tegoż samego roku powrócono do przedwojennej nazwy Ministerstwo Poczt i Telegrafów, które 11 marca 1955 r. decyzją Bieruta przekształcono w Ministerstwo Łączności.
Spis treści |
Ministerstwo Poczt i Telegrafów utworzone Dekretem Naczelnika Państwa – Józefa Piłsudskiego – z dnia 5 lutego 1919 r. Wydarzenie to poprzedzone zostało powołaniem 18 listopada 1918 r. Tomasza Arciszewskiego na stanowisko Ministra Poczt i Telegrafów, któremu powierzono zadanie utworzenia Ministerstwa.
W pierwszych latach działalności MPiT napotykało wiele trudności; brakowało wykwalifikowanej kadry administracyjnej i zawodowej, dotychczasowi urzędnicy z krajów okupacyjnych, zwłaszcza Niemcy, masowo ustępowali ze stanowisk i nie podejmowali się swoich obowiązków; wielkie trudności sprawiały też zróżnicowane przepisy pocztowe byłych państw zaborczych.
W 1918 r. MPiT podlegała jedynie ziemia warszawska, lubelska i łódzka (obszary okupacji austriackiej i niemieckiej). Objęcie administracji pocztowej na trwałe i rozwój sieci pocztowej na wschodzie kraju możliwy był po ustaniu działań wojennych w ramach wojny polsko-bolszewickiej i zawarciu traktatu ryskiego w 1921 r. W 1922 r., po likwidacji Litwy Środkowej, która miała własny zarząd pocztowy, przejęto administrację pocztową na Wileńszczyźnie.
Natomiast obszary zachodnie kraju: Wielkopolska i Pomorze, w latach 1919-1920 podlegały, m.in. w sprawach pocztowych, Ministerstwu byłej Dzielnicy Pruskiej. W 1922 r. MPiT podporządkowano przyznaną Polsce część Górnego Śląska. W 1938 r. teren działania Ministerstwa powiększył się w wyniku odzyskania Zaolzia.
Administracja pocztowa Wolnego Miasta Gdańska, mimo uprawnień Polski w tym kierunku, nie została podporządkowana MPiT, wobec ukształtowania się w WMG odrębnego, niemieckiego zarządu pocztowego.
Początkowo struktura wewnętrzna MPiT nie opierała się na podstawie prawnej. Wyglądała następująco:
W późniejszym czasie sekcję administracyjno-pocztową podzielono na dwie odrębne: ogólną i pocztową.
1 kwietnia 1921 r. ogłoszono Statut organizacyjny Ministerstwa Poczt i Telegrafów, który w miejsce sekcji wprowadził cztery departamenty:
W 1920 r. utworzono przy MPiT Radę Techniczną (rozporządzenie z dnia 5 maja 1920 r.), jako organ doradczy i pomocniczy Ministra. Zadaniem Rady było opracowywanie wniosków dotyczących zasadniczych zagadnień z dziedziny techniki oraz spraw organizacji służby telegraficzno-telefonicznej i szkolnictwa zawodowego. Uchwały Rady po zatwierdzeniu przez Ministra nabierały mocy obowiązującej.
Ze względów oszczędnościowych, ustawą z dnia 5 grudnia 1923 r. MPiT zlikwidowano. Sprawy poczt, telegrafów i telefonów podporządkowano Ministrowi Przemysłu i Handlu, przy którym powołano Generalną Dyrekcję Poczt i Telegrafów.
Brak reprezentacji poczty i telegrafu na szczeblu ministerialnym negatywnie odbił się na jej jakości funkcjonowania. Reaktywacja MPiT możliwa była również dzięki poparciu premiera Józefa Piłsudskiego, który zdawał sobie sprawę ze znaczenia łączności, zwłaszcza dla wojska i obronności kraju.
Rozporządzeniem z dnia 19 stycznia 1927 r. ponownie utworzono MPiT, likwidując Generalną Dyrekcję Poczt i Telegrafów.
MPiT według statutu z 1 marca 1927 r. dzieliło się na 3 departamenty:
W październiku 1928 r. utworzono, obok trzech departamentów, odrębny wydział – Wydział Wojskowy.
Nowy statut MPiT, nadany w 1931 r., wprowadził nowy podział na:
oraz istniejące na prawach departamentów:
Kolejny statut Ministerstwa wydany w 1933 r. ukształtował jego strukturę wewnętrzną, która przetrwała do końca istnienia MPiT – do września 1939 r. W myśl jego postanowień w strukturze MPiT wyróżniano:
Organem opiniodawczym Ministra była utworzona w 1928 r. w miejsce Rady Technicznej -Rada Teletechniczna.
Ponowne powołanie MPiT w 1927 r. stworzyło możliwość podporządkowania tego resortu sanacyjnym rządom. Dokonywany był stopniowy proces militaryzacji resortu. Ministrami Poczt i Telegrafów zostali bliscy współpracownicy Józefa Piłsudskiego: Bogusław Miedziński, a następnie Ignacy Boerner. Do silniejszego powiązania funkcji Ministra Poczt i Telegrafów z obozem sanacyjnym i dalszej militaryzacji resortu doszło w wyniku objęcia tego stanowiska przez pułkownika Wojska Polskiego – Emila Kalińskiego.
1 września 1939 r., po napaści Niemiec na Polskę, ogłoszono w kraju stan wojenny i wyjątkowy. Najważniejszym zadaniem MPiT w tym czasie było zapewnienie komunikacji rządu i innych władz, oraz Sztabu Głównego Wojska Polskiego z resztą kraju. Już w pierwszych dniach, wskutek bombardowań niemieckich, znaczną część władz centralnych ewakuowano do Lublina, a następnie w rejon Łucka, Dubna i Równego. 15 września cały rząd przeniesiono do Kossowa, MPiT umieszczono w pobliskim Rożnowie. Po agresji ZSRR na wschodnie tereny Polski, 17 września minister Kaliński i towarzyszący mu łącznościowcy przekroczyli w Kutach granicę polsko-rumuńską kończąc działalność MPiT w II Rzeczypospolitej.
