Mońki

	Mońki
Herb Moniek	Flaga Moniek
Państwo	Polska
Województwo	podlaskie
Powiat	moniecki
Gmina	Mońki; gmina miejsko-wiejska
Założono	początek XVI w.
Prawa miejskie	1965 r.
Burmistrz	Zbigniew Karwowski
Powierzchnia	7,66 km²
Ludność (2008); • liczba; • gęstość	; 10 371; 1364 os./km²
Strefa numeracyjna;	+48 85
Kod pocztowy	19-100 do 19-101
Tablice rejestracyjne	BMN
	Położenie na mapie Polski ; Mońki
	53°24′0-0″N 22°49′00.01″E / 53.4, 22.81667Na mapach: 53°24′0-0″N 22°49′00.01″E / 53.4, 22.81667
TERC; (TERYT)	3202608064
	Urząd miejski ul. Słowackiego 5a; 19-100 Mońki
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Mońki w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Mońki – miasto w woj. podlaskim, w powiecie monieckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Mońki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

[edytuj] Historia

Wieś założona na początku XVI w. przez ród Mońków; jako zaścianek szlachecki,który w 1535 r. otrzymał Mikołaj Kaczorowski, od 1795 w zaborze pruskim, od 1815 w zaborze rosyjskim. W 1881 r. zbudowano stację kolejową, przy której powstało niewielkie osiedle. Rozbudowywało się ono dzięki obecności pobliskich koszar rosyjskich (znajdujących się w Hornostajach). W 1910 istniała placówka pocztowa telegraficzna. Do 1914 w Mońkach miała miejsce dyslokacja 62 Suzdalskiego Pułku Piechoty. Podczas I wojny światowej Niemcy (8 Armia) oblegli pobliską twierdzę w Osowcu, używając gazów bojowych (chloru), jednak zabudowania w samych Mońkach nie zostały zniszczone. W okresie międzywojennym utworzono w Mońkach parafię rzymskokatolicką, a w latach 1921-1935 wybudowano neobarokowy kościół projektu Stefana Szyllera. Pierwszym proboszczem został od 22 grudnia 1920 r. ks. Mieczysław Małynicz-Malicki. Powstał także nowy dworzec. Wraz z wybuchem II wojny światowej i zajęciem wschodnich ziem Polski przez ZSRR, w Mońkach utworzono wydział NKWD. W czasie okupacji niemieckiej zainstalowano regionalne centrum dowodzenia. Działały BCh. Podczas wycofywania się z tego rejonu, hitlerowcy wysadzili moniecki kościół parafialny. W latach 1954-1975 Mońki były siedzibą powiatu, mimo że prawa miejskie uzyskały dopiero 1 stycznia 1965 r. W 1958 roku Przewodniczącym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej został Czesław Gartych. Wraz ze stworzeniem w Mońkach centrum powiatowego, rozpoczął się ich szybszy rozwój. W 1983 roku powstał Zakład Montażu Elementów Dyskretnych UNITRA CEMI. Od reformy administracyjnej w 1999 r. stanowią ponownie siedzibę powiatu.

Organizowane jest dwudniowe święto miasta (od roku 2007 na przełomie lipca i sierpnia).

Od roku 1977 organizowane jest Święto Ziemniaka. W 2008 roku odbyła się XV edycja tej imprezy, jako "Święto Ziemniaka w Mońkach. Kresowy Jarmark Produktów Kresowych i Ekologicznych".

[edytuj] Gospodarka

W Mońkach rozwinął się przemysł spożywczy, obsługujący gospodarstwa rolne powiatu. Największym zakładem w mieście jest mleczarnia "MSM Mońki", specjalizująca się w produkcji serów twardych typu holenderskiego i szwajcarskiego. Ponadto w Mońkach i okolicach istnieje jeszcze pewna liczba pomniejszych zakładów przemysłowych, związanych głównie z przemysłem spożywczym (dojrzewalnia serów, 2 piekarnie, zakłady mięsne). Znaczną część gospodarki miasta stanowią również usługi i handel. W roku 1975 Mońki zostały wyróżnione ogólnopolskim tytułem "Mistrza gospodarności".

W czasie PRL-u największym zakładem był Zakład Produkcji Elementów Dyskretnych "UNITRA" CEMI, został on zamknięty na początku lat dziewięćdziesiątych.

[edytuj] Komunikacja

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 65 oraz linia kolejowa nr 38, po której kursują pociągi osobowe relacji Białystok - Ełk, jak również pociągi dalekobieżne.

[edytuj] Rozrywka, sport i kultura

W Mońkach znajduję się amfiteatr, w którym odbywa się większość plenerowych imprez i koncertów. Najpopularniejsze z nich to coroczne "Dni Moniek", "Dobre Granie" – Festyn Muzyki Chrześcijańskiej oraz "Wojewódzki Przegląd Poezji Śpiewanej im. Jacka Kaczmarskiego". Organizowaniem imprez kulturalnych i bieżącą działalnością w tym zakresie zajmuje się Moniecki Ośrodek Kultury.

Na miejscowym stadionie MOSiR-u rozgrywa swoje mecze lokalna drużyna: Promień Mońki. W klubie tym trenował zapasy późniejszy medalista olimpijski w judo Antoni Zajkowski. W 2007 roku założony został Międzyszkolny Uczniowski Klub Sportowy GIM-NET Mońki. Istnieje także Akademia Karate KATAI.

Od 2002 roku, corocznie odbywają się Wiosenne Biegi Uliczne.

W 2006 roku oddano do użytku krytą pływalnię.

W 2009 roku oddano do użytku dwa boiska - jedno, wielofunkcyjne w ramach programu Orlik 2012 (11 maja), drugie z programu "Blisko - Boisko" (25 czerwca).

[edytuj] Edukacja

W Mońkach znajduje się kilka placówek edukacyjnych, od nauczania przedszkolnego po średnie. W mieście znajduje się przedszkole samorządowe. Istnieją dwie szkoły podstawowe – SP Nr 1 im Jana Pawła II (dawna SP Nr 3) i SP Nr 2, im. Jana Kochanowskiego. W 1999 roku w miejscu Szkoły Podstawowej nr 1 im. Mikołaja Kopernika utworzono Gimnazjum. Jedyną publiczną szkołą średnią jest Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych, składający się z Liceum ogólnokształcącego (położonego w centrum miasta przy ul. Tysiąclecia) oraz Zespołu Szkół Zawodowych (przy ul. Szkolnej). Istnieje także prywatne Centrum Edukacji MENTOR, w którego skład wchodzą: gimnazjum, Liceum ogólnokształcące oraz LO uzupełniające, Szkoła Policealna dla Dorosłych i Podlaski Ośrodek Kształcenia Nauczycieli.

W Monieckim Ośrodku Kultury znajduje się Biblioteka Publiczna oraz jej oddział dla dzieci i młodzieży, a także Filia Biblioteki Pedagogicznej CEN w Białymstoku.

[edytuj] Religia

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą:

Kościół parafialny pw. MB Częstochowskiej

Kościół Rzymskokatolicki - Mońki są stolicą dekanatu monieckiego, w mieście znajdują się 2 parafie:
- parafia MB Częstochowskiej i św. Kazimierza
- parafia św. Brata Alberta Chmielowskiego
Kościół Boży w Chrystusie
Świadkowie Jehowy

[edytuj] Atrakcje turystyczne

Neobarokowy kościół Matki Bożej Częstochowskiej i św. Kazimierza, zbudowany w latach 1921-1935 wg projektu Stefana Szyllera, odbudowany w latach 1947 oraz 1957-1966.
Dawny dworzec kolejowy z 1905 r. (pełniący obecnie funkcję magazynu kolejowego)
Dworzec kolejowy z lat 30. XX wieku
W okolicy – osada Osowiec-Twierdza, w której znajduje się siedziba Biebrzańskiego Parku Narodowego i pozostałości Twierdzy Osowiec z wieku XIX.
Szlak rowerowy wokół Moniek: Mońki – Sikory – Kalinówka Kościelna – Przytulanka – Mońki

[edytuj] Polonia

Mońki w czasach PRL-u były miejscem emigracji zarobkowej do USA. Obecnie posiadają w tym kraju liczną Polonię, szczególnie w Chicago. Z tego powodu w regionie, jak również wśród amerykańskich Polonusów znane są dowcipy związane z tym faktem^[2].