Mościce

	Mościce; osiedle Tarnowa
	; Park im. E. Kwiatkowskiego
Status	osiedle
W granicach Tarnowa	1951
Ludność; • liczba ludności	; 10 035;
Strefa numeracyjna	14
Kod pocztowy	33-101
Tablice rejestracyjne	KT
	Strona internetowa
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Ten artykuł dotyczy dzielnicy Tarnowa. Zobacz też: miejscowości o nazwie Mościce.

Ul. Stanisława Indyka w północnej części Mościc

Charakterystyczna regularna zabudowa Mościc (ul. 11 Listopada − dawniej ul. J. Marchlewskiego)

Mościce − dzielnica przemysłowa Tarnowa, w której została zbudowana w latach dwudziestych XX wieku Państwowa Fabryka Związków Azotowych – obecnie Azoty Tarnów^[1].

Ponieważ Ignacy Mościcki – prezydent RP i znany chemik był inicjatorem powstania tych zakładów, nowa dzielnica otrzymała nazwę na cześć jego nazwiska.

Z Mościcami związany był również jego bliski współpracownik Eugeniusz Kwiatkowski, będący dyrektorem Zakładów Azotowych w latach 1930–1935.

Mościce zostały zaprojektowane w ten sposób aby mieszkańcy nie odczuwali negatywnych skutków odziaływania zakładów przemysłowych, stąd duża ilość pasów zieleni oraz park.

Obecnie Mościce są jedną z największych i najważniejszych dzielnic Tarnowa. Rozwinięta jest bardzo dobrze infrastruktura sportowo-rekreacyjna. Znajduje się tu stadion tarnowskiej Unii, Stadion Miejski, kompleks basenów z odkrytym basenem olimpijskim, kilka boisk piłkarskich i jedna z największych w Polsce hal sportowych (hala Jaskółka). Rozwija się także baza hotelarska, za sprawą trzygwiazdkowego "Hotelu Cristal Park" (dawniej Hotel "Chemik"), a także kultura, dzięki Centrum Sztuki Mościce, w którym wystawiane są spektakle teatralne, organizowane są koncerty, gdzie funkcjonuje także kino Millennium.

[edytuj] Historia Mościc

Budynek dyrekcji Zakładów Azotowych

Osiedle Przyfabryczne – Aleja Białych Klonów

Restauracja "Kasyno" z lat trzydziestych XX wieku

dzielnica została wybudowana na terenach wsi Świerczków oraz Dąbrówka Infułacka.
12 marca 1927 – decyzja rządu o budowie Państwowej fabryki Związków Azotowych
maj 1927 – budowa "osiedla przyfabrycznego"
1931 i 1934 – powstanie spółdzielni "Nasz Dom" i "Osiedle"
w latach 1934–1954 roku istniała gmina Mościce
2 czerwca 1934 – akt erekcyjny pod budowę osiedla "Za torem" - Ignacy Mościcki i bp Franciszek Lisowski
budowa szkoły przy ul. Zbylitowskiej (powojenna "ósemka")
budowa osiedla "Za torem" – główną osią była obecna ulica Norwida (dawniej Jaracza), zabudowa willowa z płaskimi dachami charakterystyczna dla panującego wtedy funkcjonalizmu (spółdzielnia "Osiedle")
spółdzielnia "Nasz Dom" – domy dwurodzinne z dachami spadzistymi
charakterystyczna zabudowa powojennych Mościc: regularna (domy wg jednego projektu), symetryczna, jednakowe ogrodzenia, drzewa wzdłuż ulic, stonowana kolorystyka elewacji
dwudziestolecie międzywojenne – powstaje zabudowa szeregowa
1941 – założenie cmentarza komunalnego przy ul. Czarna Droga, którego obecna powierzchnia wynosi blisko 9 ha^[2]
1947 – budowa Zespołu Szkół Technicznych, IV LO i SP nr 17
1950 – dalsza rozbudowa osiedla przyfabrycznego po przerwie spowodowaną II wojną światową – powstają bloki o charakterze architektury socrealistycznej
1954 – oddano do użytku budynek żłobka i świetlicy dla dzieci przy ul. Topolowej
1956 – ukończenie budowy kościoła M.B. Królowej Polski
1959 – budowa 118 domów przez spółdzielnię pracowników Z.A. ("Osiedle Chemików")
1960 – Spółdzielnia Nauczycielska stawia 18 domów jednorodzinnych na terenie Dąbrówki Infułackiej
1963 – oddanie do użytku Szkoły Podstawowej nr 20
lata 60. – budowa Domu Kultury Z.A. (obecnie Centrum Sztuki Mościce) i obiektów sportowych Unii
przełom lat 60/70 – budowa Domu Sportu i kompleksu basenów
lata 70. – powstaje hotel "Chemik" i Dom Spokojnej Starości
lata 90. i XXI wiek – spółdzielnia "Dąbrówka" stawia kilkupiętrowe bloki i domy szeregowe

Historia Mościc

[edytuj] Ciekawostki

Zakłady Azotowe były największą inwestycją (obok portu w Gdyni) lat dwudziestych XX wieku w Polsce.
W 1935 roku powstał Mościcki Klub Balonowy – drugi pod względem wielkości w kraju.
Państwowa Fabryka Związków Azotowych jako pierwsza w Polsce wprowadziła dla swoich pracowników badania profilaktyczne.
Fabryczna elektrociepłownia była w latach trzydziestych XX w. największą elektrociepłownią w Polsce.
Mościce są "dzielnicą–ogrodem" miasta Tarnowa.

[edytuj] Pomniki

Pomnik harcmistrza Wincentego Muchy

Głaz upamiętniający wmurowanie aktu erekcyjnego pod budowę osiedla "Za torem" w 1934 r.
Pomnik Szarych Szeregów w parku im. Wincentego Muchy

[edytuj] Zabytki

Dom Chemika

17 grudnia 1979 r. "osiedle przyfabryczne" zostało wpisane do rejestru zabytków ze względu na swój niepowtarzalny charakter i okoliczności powstania. W skład zabytkowego zespołu zabudowy wchodzi m.in.:

Dom Chemika – budynek, w którym mieszkał dyrektor Zakładów Azotowych
Restauracja "Kasyno" – dawniej "stary" dom kultury Zakładów Azotowych

[edytuj] Przemysł

Zakłady Azotowe - Brama wjazdowa na ul. Chemicznej (KAPRO)

Grupa Kapitałowa Azoty Tarnów jest największą grupą chemiczną w Polsce^[3], a także jednym z kluczowych holdingów sektora chemicznego w całej Europie^[4]. Ich historia sięga 1927 roku, kiedy Ignacy Mościcki wydał dokumenty pozwalające na budowę Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Tarnowie.

[edytuj] Komunikacja

Zajezdnia autobusowa w Mościcach

Dworzec PKP Tarnów-Mościce

[edytuj] Komunikacja miejska - pętle autobusowe ZKM

Zakłady Azotowe (Mościce–Plac)

0 (al. Jana Pawła II)
1 (al. Jana Pawła II)
9 (Rzędzin - Szpital św. Łukasza)
224 (Nowy Szkotnik)
36 (os. Legionów H. Dąbrowskiego)
38 (os. Jasna II)

KAPRO

kursy wariantowe 9, 36, 0a

Os. Zbylitowska Góra

14 (Eljasza Goldhammera)

Os. Koszyckie

33 (Szpital św. Łukasza)

Pszenna - Klasztor

5 (Krzyż)

Inne linie autobusowe: 18, 21, 22, 29, 39, 40

[edytuj] PKP

Dworzec PKP Tarnów Mościce

[edytuj] Komunikacja samochodowa

Drogi Łączące Mościce z centrum Tarnowa

ul. Ignacego Mościckiego
ul. Krakowska

Drogi wylotowe z Tarnowa

ul. Krakowska (E40) – Wojnicz, Brzesko, Bochnia, Kraków
ul. Wincentego Witosa – Wierzchosławice, Radłów
ul. Zbylitowska – Zbylitowska Góra, Zgłobice
ul. Koszycka – Koszyce Wielkie, Zakliczyn

Ważniejsze ulice na terenie Mościc:

ul. Krakowska
ul. Czerwona
ul. Czerwonych Klonów
ul. Eugeniusza Kwiatkowskiego
ul. Wincentego Witosa
ul. Chemiczna
ul. Zbylitowska

[edytuj] Edukacja

Zespół Szkół Sportowych im. Polskich Olimpijczyków (SP nr 20 i Gimnazjum nr 9

[edytuj] Szkoły podstawowe

Szkoła Podstawowa nr 17 im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
Szkoła Podstawowa nr 20 im. Władysława Broniewskiego

[edytuj] Gimnazja

Gimnazjum Nr 9
Gimnazjum Nr 10

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne

IV Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II (dawniej im. Stanisława Anioła)
VIII Liceum Ogólnokształcące
IX Liceum Ogólnokształcące
X Liceum Ogólnokształcące
Zespół Szkół Technicznych im. Ignacego Mościckiego
Zespół Szkół Licealnych i Zawodowych im. Tadeusza Zwisłockiego
Tarnowskie Centrum Edukacji (dawniej CKU)
Zespół Szkół Agrotechnicznych i Samochodowych (Zbylitowska Góra)

[edytuj] Wyższe uczelnie

Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie – Filia w Tarnowie

[edytuj] Osiedla

Bloki w północnej części dzielnicy

Mościce – część północna (bloki)
Mościce – część południowa (wille i domy jednorodzinne i szeregowe)
Os. Dąbrówka Infułacka (bloki i domy szeregowe)
Os. Zbylitowska Góra

[edytuj] Rada Osiedla Nr 8 "Mościce"

Przewodniczący: Andrzej Ciuruś Siedziba: ul. E. Kwiatkowskiego 18

Rada osiedla liczy 5 osób. Dyżury członków RO odbywają się w każdy piątek w godzinach 18.00–19.00. Sesja RO odbywa się raz w miesiącu.

[edytuj] Stowarzyszenia

Towarzystwo Przyjaciół Mościc – przew. Barbara Brożek-Czekańska

[edytuj] Kultura

Centrum Sztuki Mościce

Centrum Sztuki Mościce – do listopada 2010 Mościckie Centrum Kultury, a uprzednio Mościcka Fundacja Kultury i Dom Kultury Zakładów Azotowych w Tarnowie.
- Kino "Millenium"
- Scena teatralna
- Miejska Biblioteka Publiczna – Filia nr 8 (biblioteka, czytelnia i Telecentrum)

[edytuj] Sport

Stadion miejski, wejście od strony południowej.

[edytuj] Kluby sportowe

ZKS Unia Tarnów
Tarnowski Yacht Club "Azoty"

[edytuj] Obiekty sportowe

Stadion Miejski (tor żużlowy i boisko do piłki nożnej)
Dom Sportu
- pływalnia kryta 25 x 10 m
- hala sportowa
Basen letni (Unia Tarnów)
- basen rekreacyjny
- basen olimpijski (nieczynny)
Hala Widowiskowo-Sportowa "Jaskółka"
Stadion lekkoatletyczny
Korty tenisowe (Unia Tarnów)
Kort tenisowy – ul. Zaciszna
Kort tenisowy – Zbylitowska Góra
Kort tenisowy – ul. Sempołowskiej (nieczynny)

[edytuj] Sukcesy sportowe

Indywidualny Mistrz Polski (żużel) – Zygmunt Pytko (1967) Janusz Kołodziej (2005),Tomasz Gollob (2006), Rune Holta (2007)
Drużynowe Mistrzostwo Polski (żużel) – w roku 2004 i 2005
Trzy pierwsze miejsca na zawodach Indywidualnego Mistrza Polski (żużel) – 2005 r.

[edytuj] Noclegi i gastronomia

"Hotel Cristal Park***"

...dawniej Hotel "Chemik"

Dwór Modrzewiowy

"Hotel Cristal Park***" (dawniej Hotel "Chemik") – hotel*** i restauracja
Dwór Modrzewiowy przy Hotelu Cristal Park
Zajazd "Pod Różami" – ul. Chemiczna
Restauracja "Kasyno"
Pizzeria "Rotunda"
Kawiarnia "Kangera"

[edytuj] Obiekty handlowe

Były pawilon handlowy „Kombinacik”, obecnie „Carrefour Express”

Dom Handlowy "Sezam"

Dom Handlowy Sezam
supermarkety:
- Delikatesy Centrum (przy ulicy Czerwonej)
- Biedronka (2 supermarkety)
- Dąbrówka (TSS Społem)
- Carrefour Express dawniej Kombinacik (PHG Mościce)
- Delikatesy Smakosz (dawniej Jaskółka)
- Delikatesy Sezam
- Leader
sklep PSS nr 55
Plac Targowy przy ul. Akacjowej

[edytuj] Opieka zdrowotna

Miejska Przychodnia Lekarska nr 1
Mościckie Centrum Medyczne
Apteki:
- ul. Eugeniusza Kwiatkowskiego
- ul. Czerwonych Klonów
- ul. Akacjowa
- ul. Zarzyckiego

[edytuj] Inne obiekty użyteczności publicznej

Byłe kasyno, następnie byłe kino Azot, obecnie siedziba Archiwum Państwowego

Komenda Miejska Policji
Komisariat Policji Tarnów-Zachód
Zakład Karny Tarnów-Mościce
Urząd Dozoru Technicznego
Administracja Zakładów Azotowych
Dom Chemika
Archiwum Państwowe
Żłobek Dziecięcy
Przedszkole Publiczne nr 33
Przedszkole Publiczne nr 35
Dom Opieki Społecznej
Jednostka Ratownictwa Chemicznego
Jednostka Straży Pożarnej przy Zakładach Azotowych
Ochotnicza Straż Pożarna
Ośrodek Interwencji Kryzysowej
Cmentarz Komunalny
Dom Działkowca "Jaskółka"
Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliusza Słowackiego

[edytuj] Parki i tereny zielone

Pomnik Szarych Szeregów w parku im. Wincentego Muchy

Park im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
Park im. Wincentego Muchy
Park "Sośnina"

[edytuj] Religia

Kościół M.B. Królowej Polski

[edytuj] Kościoły i klasztory

Parafia M.B. Królowej Polski
Parafia św. Stanisława Kostki
Klasztor w Zbylitowskiej Górze

[edytuj] Jan Paweł II w Mościcach

Wieczorem 9 czerwca 1987 śmigłowiec, w którym przyleciał do Tarnowa Jan Paweł II wylądował obok hali sztucznego lodowiska (obecnie hala "Jaskółka"). Stamtąd papież przejechał ulicami Czerwonych Klonów, Czerwoną, Krakowską do Domu Biskupiego przy ul. Dzierżyńskiego (obecnie ulica Mościckiego). Jan Paweł II był w Tarnowie do 10 czerwca.

[edytuj] Znane osoby związane z Mościcami

ks. Michał Heller – profesor filozofii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, teolog, fizyk, kosmolog. Laureat Nagrody Templetona^[5], Honorowy Obywatel Tarnowa
Wilhelm Sasnal – artysta plastyk
Ryszard Ścigała – prezydent miasta Tarnowa (obecnie 2. kadencja), b. dyrektor Zakładów Azotowych^[6]
Eugeniusz Kwiatkowski – dyrektor Zakładów Azotowych i projektant portu w Gdyni
Ignacy Mościcki – prezydent RP w latach 1926–1939
Paweł Huelle - literat, autor m.in. książki "Mercedes-Benz. Z listów do Hrabala", w której wykorzystuje wątki biograficzne z życia swojego dziadka Karola, inżyniera PFZA
Zygmunt Pytko – żużlowiec, indywidualny Mistrz Polski w 1967 r.
Janusz Kołodziej – żużlowiec, Mistrz Polski
Tony Rickardsson – żużlowiec, wielokrotny medalista Mistrzostw Świata, honorowy obywatel Tarnowa
Tomasz Gollob – żużlowiec, wielokrotny Mistrz Polski
Łukasz Kwiatkowski – koszykarz
Mieczysław Bień – prezydent Tarnowa (2 kadencje)

[edytuj] Osoby zasłużone dla dzielnicy Mościce^[7]

Ignacy Mościcki
Eugeniusz Kwiatkowski
Stanisław Anioł – dyrektor Zakładów Przemysłu Azotowego w Tarnowie w latach 1948–1951
ks. Stanisław Indyk – proboszcz i budowniczy kościoła w Mościcach
ks. Jan Rec – wieloletni proboszcz parafii w Mościcach
Stanisław Opałko – dyrektor Zakładów Azotowych w latach 1958–1978

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

↑ Encyklopedia Tarnowa, praca zbiorowa - redaktor naczelny dr Andrzej Niedojadło, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4.
↑ Tarnowskie cmentarze – it.tarnow.pl
↑ Tarnowskie Azoty, czyli europejski potentat – gazetakrakowska.pl
↑ Grupa Kapitałowa AT – azoty.tarnow.pl
↑ Ks. M. Heller laureatem nagrody Templetona – gazeta.pl
↑ Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, praca zbiorowa.
↑ Rzeczpospolita Mościcka. 80 lat tarnowskich Zakładów Azotowych (1927-2007), Tarnów 2007 – monografia (pod redakcją Piotra Pawliny) wydana przez Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.

[edytuj] Bibliografia

Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, praca zbiorowa, okolicznościowa publikacja wydana przez szkołę, 76 stron, w tekście 13 fotografii czarno-białych oraz 5 stron zawierających 25 fotografii barwnych.
Marek Smoła, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Anioła w Tarnowie 1945–2005 – Szkoła i ludzie – Zarys monograficzny, Tarnów 2005, wydawca IV LO i Gimnazjum nr 10 w Tarnowie Mościcach. ISBN 83-922879-0-8
Rzeczpospolita Mościcka. 80 lat tarnowskich Zakładów Azotowych (1927-2007), Tarnów 2007 – monografia (pod redakcją Piotra Pawliny) wydana przez Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.
Encyklopedia Tarnowa, praca zbiorowa - redaktor naczelny dr Andrzej Niedojadło, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4

[0] Encyklopedia Tarnowa, praca zbiorowa - redaktor naczelny dr Andrzej Niedojadło, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4.

[1] Tarnowskie cmentarze – it.tarnow.pl

[2] Tarnowskie Azoty, czyli europejski potentat – gazetakrakowska.pl

[3] Grupa Kapitałowa AT – azoty.tarnow.pl

[4] Ks. M. Heller laureatem nagrody Templetona – gazeta.pl

[5] Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, praca zbiorowa.

[6] Rzeczpospolita Mościcka. 80 lat tarnowskich Zakładów Azotowych (1927-2007), Tarnów 2007 – monografia (pod redakcją Piotra Pawliny) wydana przez Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]