Mocz

Mocz człowieka

Mocz (łac. urina) - uryna, płyn wytwarzany w nerkach i wydalany z organizmu, zawierający produkty przemiany materii bezużyteczne lub szkodliwe dla ustroju.

Dobowa ilość moczu wydalanego przez zdrowego człowieka waha się od 600 do 2500 ml. Zależy ona od wielu czynników, m.in. ilości spożytych płynów i temperatury otoczenia.

W skład moczu wchodzi:

• 96% wody
• 2,5% azotowych produktów przemiany materii (głównie mocznik)
• 1,5% soli mineralnych
• minimalne ilości innych substancji, np. barwników żółciowych (nadają moczowi kolor, zapach i smak).

W moczu zdrowego człowieka nie powinny znajdować się cukry, białka, krwinki czerwone i krwinki białe oraz bakterie. Obecność któregoś z tych czynników może być objawem choroby:

• cukier w moczu może oznaczać cukromocz - objaw cukrzycy
• białko w moczu może oznaczać białkomocz - zaburzenia w pracy wątroby (np. żółtaczka)
• limfocyty oraz bakterie w moczu - objaw (np. roponercza).

Cechy i skład moczu zdrowego, dorosłego człowieka

cecha	wartość
kolor	słomkowy
smak	słony
odczyn	pH 4,5-7,5
cukier	brak
białko	brak
nabłonki	pojedyncze
erytrocyty	do kilku w polu widzenia
leukocyty	kilka w polu widzenia

Choroby związane z wydalaniem moczu:

• moczówka prosta
• kamienie nerkowe.

Wydzielanie moczu ściśle uzależnione jest także od kontroli nerwowej, ilość wazopresyny (hormonu wydzielanego przez przysadkę), posiada także związek z układem krążenia. Wypływ moczu następuje w wyniku skurczu mięśni pęcherza i rozkurczu zwieracza pęcherza moczowego. W zasadzie jest to akt odruchowy, którego kontroli dziecko uczy się w wieku ok. 1,5 roku. Zbyt wypełniony pęcherz powoduje mimowolne oddawanie moczu, czasem także w czasie snu (u dorosłych osób również).

Powstawanie moczu:

1. Tętnica nerkowa doprowadza do nerki krew z mocznikiem, nadmiarem wody oraz innymi zbędnymi i szkodliwymi substancjami.
2. Krew z mocznikiem, nadmiarem wody oraz zbędnymi i szkodliwymi substancjami dostaje się do warstwy korowej kłębuszków nerkowych.
3. W kłębuszkach nerkowych następuje filtrowanie krwi.
4. W kanalikach nerkowych następuje resorpcja moczu pierwotnego - czyli wchłonięcie z moczu pierwotnego do krwi cennych substancji (glukozy, witamin, soli mineralnych, wody).
5. Z kanalików nerkowych wypływa mocz ostateczny i wpada do kanalików zbiorczych.
6. Z miedniczek nerkowych mocz przedostaje się do moczowodów.
7. Moczowodami mocz spływa do pęcherza moczowego.
8. Przez cewkę moczową mocz jest wydalany na zewnątrz organizmu.

Właściwości fizykochemiczne

Właściwości fizykochemiczne moczu

Cecha	Zakres	Średnia wartość	Uwagi
Objętość	0,4-2,6	1,0 (±0,5)	l/24h
Gęstość (względna)	1,001-1,028	1,015 (±0,010)	—
Lepkość (względna)	1,0-1,14	—	woda=1,0
Napięcie powierzchniowe	64-69	—	10-3 N/m
Obniżenie punktu zamarzania	0,1-2,6	—	K
Osmolalność	50-1400	850 (±200)	mmol/kg
pH	4,5-8,2	6,2 (±0,5)	—
Kwaśność miareczkowana	—	0,64 (±0,13)	mmol/(24h•kg)
	—	23 (±10)	mmol/24h
Ciśnienie CO2	2-18	10 (±2)	kPa
Masa sucha	50 (±72)	—	g/24h

Zobacz też

• Mocz pierwotny
• Mocz ostateczny
• Nerka
• Nefron
• Urofilia
• Izostenuria