Mohylew

Mohylew Магілёў
Herb Mohylewa Flaga Mohylewa
Kościół Jezuitów
Państwo	Białoruś
Obwód	mohylewski
Rejon	mohylewski
Burmistrz	Wiktor Szorikow
Ludność (2010) • liczba ludności	354000
Nr kierunkowy	+375 0222
Kod pocztowy	212000
Miasta partnerskie	Kragujevac Gabrowo Tuła Villeurbanne Włocławek
Położenie na mapie Białorusi Mohylew Магілёў
53°55′00.01″N 30°21′00″E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Kościół św. Stanisława w XIX wieku

Kościół Bernardynów pw. św. Antoniego po zburzeniu wież

Cerkiew śś. Piotra i Pawła

Monaster Objawienia Pańskiego

Monaster Objawienia Pańskiego

Monaster św. Mikołaja

Ratusz

Miasto w XIX wieku

Kościół farny św. Kazimierza

Mohylew (biał. Магілёў, Mahiloŭ; ros. Могилёв; jid. מאָלעוו, Molew) – miasto na wschodniej Białorusi, nad Dnieprem, położone blisko granicy rosyjskiej. Liczący 354,0 tys. mieszkańców (2010) Mohylew jest trzecim co do wielkości miastem białoruskim. Jest również stolicą obwodu mohylewskiego i centrum administracyjnym rejonu mohylewskiego.

Historia

Od XIV wieku Mohylew wraz z księstwem mścisławskim, w którym się znajdował, należał do Litwy, jednak nie miał jeszcze wtedy większego znaczenia. W dokumentach historycznych Mohylew wymieniono w 1505 r., gdy żona króla Aleksandra zwolniła niektórych mieszczan od powinności miejskich. Jego rozwój zaczął się po upadku w 1514 r. Smoleńska, gdy zaczął się rozbudowywać jako nowy ważny ośrodek handlowy. Mohylew stanowił od tego czasu ważny punkt na drogach handlowych ze wschodu na zachód i z północy na południe, a wkrótce stał się największym miastem w tym rejonie Rzeczypospolitej. Przede wszystkim był ośrodkiem handlu futrami, pośrednicząc w handlu nimi na zachód. Przez Mohylew wiódł północny szlak handlowy do państwa moskiewskiego lądem na Witebsk, a z tego miasta Dźwiną do Rygi. W 1561 r. król Zygmunt August ustanowił w Mohylewie wójta i czterech setników oraz określił powinności, ilość i rodzaj podatków, pozostawiając też niektóre wolności mieszkańców. Król Stefan Batory w 1577 r. nadał mu prawo magdeburskie i wszelkie swobody z niego wypływające, a także ustanowił targi i jarmarki. W 1581 roku jego fortyfikacje zostały spalone przez wojska moskiewskie. Mimo najazdu na początku XVII w. był jednym z najważniejszych ośrodków rzemieślniczo-handlowych w Rzeczypospolitej, liczył ok. 13,5 tys. mieszkańców i stał się drugim co do wielkości po Wilnie miastem w Wielkim Księstwie Litewskim. Do roku 1633 Mohylew otrzymał nowe fortyfikacje, które miały trzy linie otaczające zamek, dawne podgrodzie (tzw. górne miasto) i dawne przedmieścia (tzw. dolne lub nowe miasto). Mohylew był ośrodkiem ekonomii mohylewskiej obejmującej część powiatu mohylewskiego i czausowskiego. Do połowy XVII w. wchodziło w jej skład 13 miejscowości. Ekonomie zostały wydzielone z królewszczyzn w latach 1589-1590 na zaspokojenie potrzeb monarchy i określone dobrami stołowymi. W 1605 roku ukończono budowę katolickiej katedry. W 1634 został stolicą jedynej wówczas na całej Białorusi prawosławnej diecezji. W 1636 roku ukończono budowę soboru Objawienia Pańskiego.

W dniu 3 września 1654 roku wojska moskiewskie opanowały miasto, które wojska polskie próbowały bez powodzenia odbić od lutego do połowy maja 1655 roku. Mohylew próbowano odzyskać ponownie podczas oblężenia w 1660 roku. Rzeczpospolita odzyskała miasto na skutek powstania mieszczan przeciwko moskiewskim okupantom, które wybuchło 1 lutego 1661 r. W nagrodę król Jan Kazimierz zrównał prawa miejskie Mohylewa z Wilnem, mieszczanom nadał prawo nabywania majątków ziemskich, a burmistrz Leonowicz i wielu mieszczan otrzymało szlachectwo, a miasto otrzymało pieczęć z napisem Sigillum civitatis Mohilowiensis. W 1664 roku święta Wielkanocne spędził w mieście król Jan Kazimierz powracający z wyprawy przeciwko wojskom moskiewskim w rejonie Siewska. W 1665 roku Mohylew został ponownie oblężony przez wojska moskiewskie Jakowa Czerkaskiego. W 1679 roku rozpoczęto budowę murowanego ratusza. W 1687 r. zbudowano barokowy kościół Bernardynów. W 1725 roku, przy istniejącym od XVII wieku murowanym klasztorze jezuitów, ukończono budowę kościoła św. Ksawerego. W latach 1738-1752 został zbudowany kościół karmelitów.

Po pierwszym rozbiorze wraz z całym województwem mścisławskim wszedł w skład Imperium Rosyjskiego i stał się stolicą guberni mohylewskiej. Od 15 kwietnia 1783 stolica rzymskokatolickiej archidiecezji mohylewskiej obejmującej swoim zasięgiem terytorium niemal całej Rosji (a później ZSRR) z wyjątkiem dawnych ziem Rzeczypospolitej i utworzonej w 1848 roku diecezji tyraspolskiej. W czasie I wojny światowej, w okresie od sierpnia 1915 do listopada 1917 w mieście znajdowała się kwatera głównodowodzącego armii rosyjskiej. Pod koniec 1918 roku władzę w Mohylewie przejęli bolszewicy. 16 stycznia 1918 roku dokonali oni szeregu aresztowań, m.in. wśród działaczy narodowych i społecznych, w tym polskich: Mirosława Obiezierskiego, G. Wykowskiego, Joachima Gallera i księdza Eugeniusza Światopełk-Mirskiego. Ten ostatni został wkrótce przez bolszewików barbarzyńsko zamordowany. W 1919 wcielony do Białoruskiej SRR. Do 1927 roku w Mohylewie działała polska szkoła siedmioklasowa, do której uczęszczało 260 uczniów.

W latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką. Po uzyskaniu niepodległości przez Białoruś w 1991 jest jednym z ważniejszych miast białoruskich.

Zabytki

• Katedra św. Stanisława (dawniej karmelitów), z XVIII w.
• Kościół św. Kazimierza (Fara). Ufundowany przez króla Zygmunta III Wazy w 1604 roku, przebudowany w 1810 roku w stylu klasycystycznym. Obecnie mieści magazyn, zachowany jedynie parter.
• Monaster św. Mikołaja
  • Cerkiew św. Mikołaja z 1669 roku
  • Dzwonnica z końca XVII w.
  • Cerkiew św. Onufrego z 1798 r.
  • szpital z końca XVII w. (obecnie dom cerkiewny)
  • mur z basztami i bramą z końca XVII w.
• Ratusz w Mohylewie z XVII-XVIII w. (zrekonstruowany w 2008 r.)
• Pałacyk Antoszkiewicza w Mohylewie z XVII wieku
• Pałac arcybiskupów z lat 80. XVIII w. w stylu klasycystycznym. Od 1827 roku stanowił siedzibę katolickiego arcybiskupa Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza.
• Pałac prawosławnego metropolity z lat 1762-1785 dla arcybiskupa Jerzego (Konisskiego) , wg projektu J. K. Glaubitza. Wchodził dawniej w skład niezachowanego monasteru Przemienienia Pańskiego.
• Cmentarz katolicki w Mohylewie
  • kwatera książąt Ciechanowieckich na cmentarzu katolickim
• Kościół ewangelicko-augsburski w Mohylewie
• Dom Sowietów w Mohylewie z lat 1937–1939
• Cerkiew św. św. Borysa i Gleba z 1869 roku
• Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego
• cmentarz polski z XIX w.
  • Kaplica grobowa Sianożęckich
  • Kaplica Aleksandra Żukowskiego
  • Pomnik marszałka szlachty mohylewskiej Włodzimierza Ciechanowieckiego
• Bank z około 1900 roku

nieistniejące:

• Kościół Św. Franciszka Ksawerego i klasztor Jezuitów
• Kościół i klasztor Dominikanów
• Kościół Św. Antoniego i klasztor Bernardynów. Zbudowany około 1720 roku, po 1865 roku pozbawiony wież i przebudowany na archiwum. Zburzony około 1950 roku.
• Kościół i klasztor Zakonu Mariawitek
• Monaster Objawienia Pańskiego z 1633 r. Zburzony w latach 50. XX w.
• Monaster Przemienienia Pańskiego
• Sobór św. Józefa w Mohylewie z 1780 r. Zburzony w 1938 r.
• Cerkiew Przemienienia Pańskiego z 1740 roku w stylu barokowym
• Cerkiew św. Piotra i Pawła w stylu barokowym
• Cerkiew Opieki Matki Bożej
• Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej

Demografia

Liczba ludności:

• 1604: 15 000
• 1745: 10 500
• 1880: 40 536 (20 735 mężczyzn i 19 801 kobiet, w tym 20 742 prawosławnych, 2583 katolików, 173 ewangelików, 17 038 żydów)
• 1906: 51 959 (27 407 prawosławnych, 3305 katolików i 20 682 żydów)
• 1913: 69 700
• 1939: 99 400
• 1959: 121 700
• 1973: 232 000
• 1993: 366 000
• 1996: 367 000
• 2004: 365 102
• 2006: 367 700
• 2009: 372 000

Gospodarka

Po II wojnie światowej Mohylew stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Tamtejsze fabryki zajmują się produkcją dźwigów, samochodów, traktorów i chemikaliów. Mohylew posiada też port rzeczny na Dnieprze oraz krajowy port lotniczy.

Sport

• HK Chimwołokno Mohylew – klub hokejowy
• Dniapro Mohylew – klub piłkarski
• Sawit Mohylew – klub piłkarski
• Transmasz Mohylew – klub piłkarski

Ludzie związani z Mohylewem

• Irving Berlin – amerykański kompozytor żydowskiego pochodzenia,
• Stefania Laudyn-Chrzanowska – polska pisarka, działaczka narodowej demokracji,
• Stanisław Cywiński – polski historyk literatury, doktor filozofii, docent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, dziennikarz
• Antoni Dziemianko – polski biskup pomocniczy archidiecezji mińsko-mohylewskiej
• Janusz Dziewoński – polski aktor i reżyser teatralny, ojciec Edwarda Dziewońskiego,
• Mikołaj Jastrzębski – polski inżynier i profesor mechaniki, na terenie dzisiejszej Białorusi, wg projektów Jastrzębskiego i pod jego kierownictwem, wybudowano kilka odcinków dróg kolejowych, mosty przez Zachodnią Dźwinę w Witebsku i przez Dniepr w Mohylewie, i inne obiekty przemysłowe, w tym duży młyn parowy w Mohylewie. Razem z innymi autorami wydrukował pierwszy w Rosji podręcznik sztuki budownictwa,
• Uładzimir Klimowicz – piłkarz,
• Bolesław Hieronim Kłopotowski – polski duchowny katolicki, biskup łucko-żytomierski, arcybiskup mohylewski,
• Szymon Marcin Kozłowski – polski duchowny katolicki, arcybiskup mohylewski, rektor Akademii Duchownej w Petersburgu, biblista, popularyzator teologii,
• Władysław Lenkiewicz (1915-2005) – polski specjalista budownictwa lądowego, społecznik,
• Witold Maliszewski (1873-1939) – polski kompozytor,
• Leonid Mandelstam – radziecki fizyk żydowskiego pochodzenia
• Hienadź Nawicki – białoruski polityk
• Lew Poługajewski – radziecki szachista
• Jarosław Rybakow – rosyjski lekkoatleta
• Issai Schur – niemiecki matematyk
• Otto Szmidt – radziecki astronom
• Kazimierz Świątek – polski kardynał Kościoła rzymskokatolickiego, emerytowany arcybiskup metropolita mińsko-mohylewski
• Eugeniusz Świętopełk-Mirski (1876–1918) – polski ksiądz katolicki. Należał do archidiecezji mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W latach 1902–1904 pracował jako wikariusz par. Tobolsk na Syberii. W 1912 objął stanowisko administratora par. katedralnej w Mohylewie i dziekana mohylewskiego. W dniu 2.03.1918 został aresztowany i uwięziony w Mohylewie, a później rozstrzelany tuż przed wejściem do miasta korpusu generała Dowbor-Muśnickiego,
• Balbina Świtycz-Widacka – polska rzeźbiarka i poetka
• Jerzy Żurawowicz – polski inżynier, nauczyciel i działacz społeczny na Mohylewszczyźnie, przewodniczący obwodowego Związku Polaków na Białorusi, założyciel Domu Polskiego w Mohylewie i jego dyrektor (od 1996).

Z Mohylewa pochodzili polscy dziadkowie Wayne’a Gretzky’ego.

Miasta partnerskie

• Włocławek Polska

Galeria

• 

  Napoleon Orda, Mohylew w 1877

• 

  Budynek administracji obwodu

• 

  Kinoteatr Radzima

• 

  Centralny plac

• 

  Deptak

• 

  W centrum miasta

• 

  Kościół św. Stanisława

Zobacz też

• Synagoga Cukiermana w Mohylewie
• Konkatedra Wniebowzięcia NMP w Mohylewie
• Kościół ewangelicko-augsburski w Mohylewie
• Mohylew – stacja kolejowa
• Oblężenie Mohylewa
• Pałacyk Antoszkiewicza w Mohylewie

Bibliografia

• Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7. 

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta
• radzima.org
• Mohylew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI (Malczyce – Netreba) z 1885 r.
• Dom Polski w Mohylewie