Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyNa mapach:
|
|||
 Młyn Richtera |
|||
| Status | osiedle | ||
| Założono | XIII w. | ||
| W granicach Torunia | 1 kwietnia 1906 roku | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 056 | ||
| Kod pocztowy | 87-100 | ||
Położenie na planie Torunia |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
Mokre - dawna wieś (Wielkie Mokre i Małe Mokre), następnie przedmieście, obecnie historyczna dzielnica Torunia. Do miasta włączone w 1906 roku.
Spis treści |
Nazwa Mokre wskazuje na podmokłe podłoże. Na północy Przedmieścia Mokre istniały liczne kanały odwadniające, stawy i bagna. Przez dzielnicę płynie przekopana przez Krzyżaków tzw. Struga toruńska (Bacha) którą otaczały podmokłe łąki i pola uprawne.
Najstarsze ślady bytowania człowieka na Mokrem datuje się na okres mezolitu (8000-4500 lat p.n.e.), Aż do połowy XVIII wieku 3/4 powierzchni dzielnicy zajmował las mieszany. Na tym terenie powstała wieś Mokre, pojawiająca się w źródłach po raz pierwszy w 1295 roku. Wieś składała się z dwóch części: Małego Mokrego (wzdłuż ulicy Grudziądzkiej) i Dużego (Wielkiego) Mokrego (wzdłuż ulicy Kościuszki i Bażyńskich). Ten podział (utrzymujący się do końca XIX wieku) tworzył naturalny ciek wodny (zasypany w latach 70. XX wieku) tzw. Mała Struga (płynęła tzn. Wielkim Rowem do bagien przy ul. Batorego, dalej przez teren stadionu na ul. Świętopełka, przecinała ul. Kościuszki, płynęła obok założenia parkowego kościoła Chrystusa Króla, teren krytego basenu, wzdłuż ul. Bażyńskich i dalej równolegle do ul. Grudziądzkiej).
Na Małym Mokrem znajdowały się liczne sady, winnice, ogrody mieszczan toruńskich i warzywniki, natomiast Duże Mokre miało charakter hodowlany i stanowiło obszerne grunty orne. Zakłady ogrodnicze usytuowane na terenach podmokłych, rozwijano w ciągu XIX wieku. Osiągnęły one wysoki poziom kultury hodowlanej, a ogrodnictwo stało się jedną z ważnych gałęzi produkcji miasta. Wieś założona na prawie chełmińskim, była związana z miastem jedynie ekonomicznie a nie administracyjnie. Wielkie Mokre założone na planie szerokiej ulicówki, rozciągało się na długości 1,5 km. Mniej więcej w połowie jej długości (ul. Kościuszki) pośrodku drogi, stał do XVIII wieku budynek ławy sądowej.
Na Mokrem były położone najżyźniejsze z okolicznych gruntów, nadające się szczególnie pod uprawę warzyw i łąki. O rozwiniętej gospodarce hodowlanej świadczą wzmianki źródłowe o specjalnym, obszernym placu dla skupu bydła (dzisiejsze rozwidlenie ulic: Kościuszki i Podgórna) oraz rzeźni. Od XV wieku wymieniane są również winnice. Wieś miała charakter szerokiej ulicówki. Podział na Wielkie i Małe Mokre znalazł również swe odbicie w średniowiecznym układzie przestrzennym wsi i zachował się do dziś w rozplanowaniu głównych ciągów komunikacyjnych (Kościuszki, Grudziądzka).
W XVIII wieku na Mokrem znajdowało się 118 domów mieszkalnych i 108 chat, a wieś liczyła 924 mieszkańców, głównie Polaków. Podczas oblężenia krzyżackiego w czasie wojny trzynastoletniej, wieś Mokre została spalona. Również uległa częściowemu spaleniu w czasie wojen szwedzkich w 1629 i 1658 roku. Zagłada Mokrego nastąpiła w 1813 roku w czasie wojny napoleońsko-rosyjskiej, kiedy to przygotowania do obrony miasta spowodowały spalenie wszystkich przedmieść dla oczyszczenia przedpola twierdzy. Od początku XIX wieku (1815) w związku z wielkim napływem robotników sezonowych, zatrudnionych przy budowie fortyfikacji, Mokre przekształciło się w typową podmiejską osadę robotniczą (tzw. Nowe Mokre).
Robotnicy pracowali w Fabryce Maszyn i Kotłów Born i Schutze (późniejszy Bumar), która zmieniła profil produkcji na typowo wojenny. Zamieszkiwali oni liczne domy z muru pruskiego, stojące wzdłuż dwóch głównych ulic dzielnicy. 1 kwietnia 1906 roku Mokre przyłączono do miasta Torunia. Liczyło ono wówczas ponad 12 000 mieszkańców, zajmując obszar 913 ha. Dominowała wtedy zabudowa chaotyczna, niejednolita i nie uregulowana. Obok murowanych domów, skupiających się tylko wzdłuż najważniejszych ulic, występowała niska zabudowa, która składała się z budynków z muru pruskiego (konstrukcja szachulcowa) i niskich chat z namiotowym dachem. Wrażenie chaosu w zabudowie powodowały liczne bocznice kolejowe i pomieszanie zabudowy mieszkalnej z terenami przemysłowymi, składowymi lub dużymi obszarami upraw ogrodniczych. W okresie międzywojennym Mokre nadal pozostało dzielnicą zaniedbaną. Na północnych peryferiach (Dębowa Góra i Kozackie Góry) rozrastały się slumsy i szałasy tysięcy bezdomnych i bezrobotnych.
W czasie II wojny światowej na terenie Fabryki Smalcu i Rafinerii Olejów Jadalnych, wykorzystując istniejące już budynki (dzisiejszy prawy pas ul.Grudziądzkiej). Niemcy urządzili obóz przesiedleńczy dla Polaków z Pomorza, tzw. "szmalcówka" - pod taką też nazwą do historii przeszedł obóz. Przeszło przez niego około 15 tysiąca osób. Jedna trzecia z nich zmarła z powodu głodu i chorób. Po wojnie w tym miejscu powstały zakłady Spomasz (dziś wydział Urzędu Miasta), a o obozie przypomina fragment zachowanego muru "szmalcówki" z tablicą pamiątkową. Filią tegoż obozu był obóz przy ul. Bażyńskich, w nieistniejących już dziś zabudowaniach przedwojennej drukarni Stefanowicza (dzisiejsza apteka Remedium i szkoła podstawowa nr 10).
Po wojnie przedmieściu Mokre wyznaczono funkcję dzielnicy przemysłowo-handlowo-ogrodniczej. Dzisiejsze Mokre to dzielnica Torunia ograniczona ulicami: od zachodu: Legionów, od północy: Polną, od wschodu linią kolejową do Olsztyna i od południa stawem Kaszownik.
Po 1945 do 1991 na obrzeżach Mokrego, u wylotu ulicy Grudziąckiej na rozległych terenach leśno-łąkowych znajdowały się zabudowania i poligony dużej bazy wojsk radzieckich[1].
