Multyplikacja

Multyplikacją w siedemnastowiecznej i późniejszej polszczyźnie nazywano działanie mnożenia, podobnie jak numeracją nazywano liczenie, dywizją – dzielenie, frakcją – ułamek.

Przykładem niech będzie wyjątek Geometry polskiego zabawa o arytmetyce albo rachowaniu z podręcznika Geometra polski Stanisława Solskiego z 1683 roku:

O multyplikowaniu frakcyj

Liczących zmultyplikuj, dadzą liczącego;

Toż uczyń mianującym, masz mianującego.

Jeśli frakcją przyjdzie wprowadzić całego,

Złam go: toż zmultyplikuj; wyjdzie produkt jego.

(cytat za W. Więsławem).

Słowo "multyplikacja" i słowa pokrewne występują w słownikach do Słownika języka polskiego pod redakcją W. Doroszewskiego i Słownika wyrazów obcych Kopalińskiego włącznie.

Przed XVII wiekiem Stanisław Grzepski używał formy "multiplikuią" (mnożą).

Od słowa "multyplikacja" pochodzą przymiotniki "mutyplikatywny", "multyplikatywna" używane w terminologii matematycznej: grupa multyplikatywna, zapis multyplikatywny, zbiór multyplikatywny, funkcja multiplikatywna. Znaczeniem tych przymiotników jest "odnoszący się do działania mnożenia", "związany z mnożeniem w określony sposób".

Słownik języka polskiego z przełomu XIX i XX wieku klasyfikuje matematyczne znaczenia słów "multyplikacja" (działanie mnożenia) i "multyplikator" (czynnik w mnożeniu) jako archaizmy (wyrazy staropolskie), choć uznaje za używane biologiczne znaczenie "multyplikacja" (rozmnażanie, mnożenie się) i techniczne znaczenie "multyplikator"; por.:

– Vivant ! floreant ! – krzyczeli żołnierze, gdy mały rycerz z Basią zatrzymali się dla odczytania napisu.

– Dla Boga! – rzekł pan Zagłoba – przecie ja także gość, ale jeżeli to życzenie multyplikacji i do mnie się stosuje, tedy niech mnie krucy zdziobią, jeżeli wiem, co mam z nim robić.