Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Mury obronne Warszawy – podwójny ciąg murów wokół Starej Warszawy, wzniesionych w XIII–XVI wieku, odbudowanych w latach 1950–1963 i częściowo później. Ciągną się obecnie głównie wzdłuż ulicy Podwale w dzielnicy Śródmieście i otaczają łukiem Stare Miasto pomiędzy Zamkiem Królewskim, barbakanem a skarpą wiślaną.
Spis treści |
Warszawskie mury obronne wymieniono po raz pierwszy w 1339 roku, podczas akceptacji przez legatów papieskich, którymi byli Galhard z Calhors (Galhard de Carceribus, nuncjusz apostolski) i Pierre z Annency (kanonik, jego pomocnik), Warszawy jako miejsca odbycia procesu polsko-krzyżackiego. Wspomniano o nich w opisie Warszawy określeniem "locum praedictum, qui muro cirmudatus est". Musiały one powstać zatem wcześniej przed wystawieniem wspomnianego dokumentu. Pierwsze murowane fragmenty obwałowań to Brama Nowomiejska (północno-zachodnia część obwałowań od strony późniejszego Nowego Miasta) i Brama Krakowska (część południowa - rejon Placu Zamkowego). Pierwszy odcinek murów, liczący około 300 metrów wzniesiono pomiędzy Bramą Krakowską a ulicą Wąski Dunaj wraz z Basztą Rycerską. W połowie XIV wieku murem otoczono fragment pomiędzy Wąskim Dunajem a Bramą Nowomiejską i dalej w kierunku Wisły. Po 1379 zaczęto budowę muru od strony Wisły od Zamku do Wieży Marszałkowskiej w północnej części miasta zamykając obwód murów. Ogółem mury o długości około 1200 metrów zamknęły obszar o powierzchni ok. 8,5 ha.
W skład murów obronnych weszły nie tylko mury, ale także baszty i wieże:
Wszystkie warszawskie wieże i baszty posiadały kształt prostokątny, z wyjątkiem Białej (wieloboczna) i Marszałkowskiej (okrągła).
Już w XV wieku umocnienia te wydawały się niewystarczające, przystąpiono więc do budowy drugiej linii murów od Zamku do Wieży Marszałkowskiej. W odległości 9 do 14 metrów od pierwotnej linii murów wzniesiono między połową XV a początkiem XVI wieku drugą, niższą linię murów. Różnica wysokości pomiędzy zwieńczeniem drugiej linii a strzelnicami w pierwszej linii wyniosła około 4 metrów, przy czym dla uzyskania podobnej wysokości murów względem ziemi wynoszącej około 8,5 metra, przed drugą linią wykopano fosę głębokości około 4 metrów. Grubość muru w starym obwałowaniu wyniosła 1,2 metra, natomiast w nowej już 1,8 metra. Niższa wysokość muru pozwalała nie tylko na zastosowanie artylerii, ale i na rażenie wroga z 2 poziomów murów jednocześnie. W przypadku zajęcia zewnętrznej linii murów przez wroga, nadal można było się bronić i razić pozycje wroga z wysoka.
Wykopanie fosy wiązało się z koniecznością budowy mostów - jeden z nich powstał przy Bramie Nowomiejskiej, przekształcony w 1548 w Barbakan (ostatni wybudowany element murów), drugi zaś przy Bramie Krakowskiej (Plac Zamkowy, odsłonięty w latach 80. XX wieku). Już w XVI wieku umocnienia te były przestarzałe w związku z rozwojem artylerii i sam Barbakan już nie miał większego militarnego znaczenia, pomimo usytuowania wjazdu pod kątem do ulicy Freta biegnącej z Nowego Miasta do bramy. Osadnictwo w rejonie Warszawy już w XIV wieku znajdowało się poza murami miejskimi, które okazały się być zbyt ciasne dla nowej ludności.
W latach 1621-1624 powstał nowy pas umocnień ziemno-bastionowych tzw. Wał Zygmuntowski, który już był znacznie oddalony od murów miejskich. Żywiołowo rozwijającą się zabudowa miasta pochłonęła nie tylko mury miejskie, ale także już wkrótce i Wał Zygmuntowski, który nie konserwowany i nieprzydatny wkrótce zniknął z krajobrazu miasta. W czasie potopu szwedzkiego mury uległy uszkodzeniom, które w okresie późniejszym nie zostały już naprawione, w tym okresie też ostatni raz odegrały one znaczenie militarne.
W XVII wieku powoli rozpoczęła się rozbiórka murów, wybito też dla wygody nowe przejścia, choć nadal w dobrym stanie były bramy i wieże. W XVIII wieku do murów przyległy zabudowania, początkowo drewniane, w XIX wieku wyparte przez kamienice. Jeszcze w XVIII wieku Warszawę otoczyły nowe wały - tzw. Okopy Lubomirskiego, które stanowiły kordon sanitarny wokół miasta. W XIX wieku także uległy zniszczeniu bramy miejskie, jako zbyt wąskie w stosunku do potrzeb.
Rolę umocnień broniących miasto przejęły dzieła fortyfikacyjne na przedmieściach - wznoszone w czasie insurekcji kościuszkowskiej, a później w XIX wieku w okresie Księstwa Warszawskiego, powstania listopadowego, a w końcu pierścień fortów wraz z cytadelą tworzące Twierdzę Warszawa, wzniesionych w okresie Królestwa Kongresowego.
Pierwsze próby renowacji podjęte zostały w 1936 pod kierownictwem Jana Zachwatowicza i próba odsłonięcia murów objęła fragment pomiędzy Bramą Poboczną (Wąski Dunaj) a Barbakanem, w trakcie której odkopano fosę i usunięto zabudowę. Kolejne prace wznowiono dopiero po II wojnie światowej, a prace nad rekonstrukcją umocnień ułatwił m.in. stopień zniszczeń Warszawy. W latach 1950-1955 dążono do odbudowy całych fortyfikacji - stąd w tym okresie zrekonstruowano m.in. Barbakan i Wieżę Prochową, jednak ten sposób autorskiej odbudowy wzbudził kontrowersje nie mając oparcia w źródłach. W latach 1957-1963 starano się już jedynie uwidocznić zachowane fragmenty poprzez ich remont a nie odbudowę.
Ostatnim etapem prac konserwatorskich było wydobycie spod bruku Placu Zamkowego murowanego mostu nad fosą prowadzącego do dawnej Wieży Krakowskiej. Od roku 1996, z wyraźnie większym tempem od 2005, prowadzono intensywne prace konserwatorskie mające na celu poprawę stanu technicznego murów, m.in. wyremontowano także obiekty odbudowane w latach 50. XX wieku. W zakresie prac znalazły się wzmocnienie strefy oparcia murów na kamiennej ławie fundamentowej, wzmocnienie konstrukcji części naziemnej, likwidacja wyboczeń płaszczyzny, zabezpieczenie korony muru, renowacja powierzchni elewacyjnych - likwidacja wysoleń i glonów, wymiana spoin[1].
22 lipca 2008 zakończył się oficjalnie remont murów miejskich, które oświetliło 300 reflektorów. Prace ukończono tydzień po otwarciu wyremontowanego Krakowskiego Przedmieścia, a prowadziła je firma Restauro z Torunia, znana m.in. z prac konserwatorskich na zamku w Malborku, ratuszu w Toruniu czy Manufakturze w Łodzi. Oprócz stałego oświetlenia murów w kolorze żółtym i białym na międzymurzu zainstalowano 27 reflektorów rzucających snopy światła w kolorach zmieniających się co 15 sekund. To dopełniające oświetlenie włączane jest w soboty i święta, zainstalowano je przy najbardziej charakterystycznych fragmentach murów[2].
W pierwszej linii murów na odcinku pomiędzy dawną Bramą Krakowską a Furtą Poboczną, znajdują się tablice ku czci: Józsefa Antalla (seniora), Marii Konopnickiej, Casimira Delavigne, Bernardo Bellotto, Wiktora Gomulickiego i żołnierzy Batalionu AK "Gustaw".
Wystawa Mury obronne Starej Warszawy wraz z modelami ważniejszych obiektów w obrębie murów eksponowana jest w Barbakanie, natomiast stała wystawa prezentująca m.in. makietę miasta znajduje się w Muzeum Historycznym Miasta Stołecznego Warszawy.
|
||||||||||||||||||||
