Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| Cegła z Rabat Tepe |
|---|
 |
| Została zapisana asyryjskim pismem klinowym. Badania nad tekstem pozwoliły na potwierdzenie hipotezy, że Musasir był położony na Rabat Tepe. |
Musasir, Ardini, Muzazir (urart. – URUar-di-ni) – starożytne miasto-państwo, położone w górnym biegu rzeki Duży Zab, na południowy wschód od jeziora Wan. Z Musasiru prawdopodobnie rozpoczęły swoją migrację plemiona urartyjskie, które na przełomie II–I tysiącleci p.n.e., poruszając się na północ, założyły na Wyżynie Armeńskiej państwo Urartu. Musasir był ważnym centrum religijnym Urartu – ośrodkiem kultu naczelnego bóstwa panteonu urartyjskiego – Chaldiego. Przez długi okres nie zdołano ustalić dokładnej lokalizacji miasta, ale obecnie istnieje konsensus opiniotwórczy, że Musasir znajdował się w pobliżu irańskiej osady Mudjesir – 18 km na północ od Rewanduza[1].
Spis treści |
Prawdopodobnie Musasir początkowo, w II tysiącleciu p.n.e., cieszył się niepodległością, gdyż posiadał ważne religijne znaczenie dla północnych terytoriów sąsiedniej Asyrii, a później Urartu. W mieście znajdowała się główna świątynia Chaldiego, którego czczono w dwóch tych państwach[2]. Miasto było zlokalizowane na niedostępnym górskim obszarze w pobliżu jeziora Urmia. Francuski asyriolog przełomu XIX–XX wieku, François Thureau-Dangin, przypuszczał, że Musasir był położony na zachodnich skłonach gór kurdyjskich. Tego samego zdania był rosyjski badacz Urartu połowy XX wieku – Boris Piotrowski[3].
Przeprowadzone w Iranie w ostatnich dwóch dekadach XX wieku wykopaliska archeologiczne pozwoliły ustalić dokładną lokalizację Musasiru. Podczas prac w latach 2005–2006 na wzgórzu Rabat Tepe w irańskiej prowincji Azerbejdżan Zachodni w fundamentach budowli znaleziono cegły z asyryjskim pismem klinowym. Odkrycie irańskich archeologów oraz rozszyfrowanie tekstów potwierdziły teorię badaczy, że ruiny na wzgórzu Rabat Tepe to pozostałości miasta Musasir[4][5].
Pod koniec IX wieku p.n.e. król urartyjski, Ispini, wykorzystując kryzys polityczny w Asyrii, przeprowadził udaną kampanię wojskową w rejon Urmii i przyłączył do swojego państwa Musasir, który w tym okresie pełnił funkcję bufora między dwoma państwami. Włączenie miasta w granice Urartu pozwoliło Ispiniemu na przeprowadzenie w państwie reformy religijnej, która przyczyniłaby się do centralizacji władzy. Bóg Chaldi, którego czczono w Musasirze, stał się głównym bóstwem panteonu urartyjskiego. Za nim plasowali się bóg słońca – Sziwini – oraz bóg wojny tudzież burzy – Tejszeba. Reforma Ispiniego miała prawdopodobnie duże znaczenie. Urartyjczycy wierzyli, że pomyślność im zapewniała siła ich bóstwa naczelnego, która mogłaby przeciwstawiać się nawet sile Aszura – naczelnego bóstwa rywalizującej w tym okresie z Urartu Asyrii[2].
Przez prawie cały VIII wiek p.n.e. Musasir znajdował się pod kontrolą Urartu, a jego władcy dokonywali kolejnych podbojów przy pomocy siły boga Chaldiego. Jednak w 714 roku p.n.e. król asyryjski – Sargon II – przedsięwziął dokładnie zaplanowaną i przygotowaną wyprawę wojenną na swojego północnego sąsiada. Usprawniony wywiad i system dostarczania przez szpiegów raportów przyczynił się do przeprowadzenia przez Asyrię serii nagłych i skutecznych ataków na Urartu. Nieoczekiwanie dla ówczesnego króla – Rusy I – armia Sargona II, podejmując się ciężkiej przeprawy przez góry, pojawiła się w pobliżu Musasiru. Roczniki asyryjskie odnotowały:
 |
Sargonowi II, który pojawił się ze swoją armią od strony niedostępnych gór, udało się zaskoczyć Urartyjczyków. Prawdopodobnie nie spodziewali się również, iż Asyryjczycy, którzy także czcili Chaldiego, będą dążyli do zniszczenia ośrodka jego kultu. Możliwe, iż dlatego Sargon II, który rozumiał, że Musasir ma szczególne znaczenie dla Urartu, postanowił zburzyć miasto. W rocznikach asyryjskich zachowała się relacja wydarzenia z 714 roku p.n.e.:
|
|
Podczas wykopalisk archeologicznych w Dur-Szarrukinie w latach 1842–1843 odkryto pałac Sargona II, jego roczniki oraz łupy, wywiezione z Musasiru podczas wyprawy w 714 roku p.n.e. Liczne znalezione wyroby z żelaza pozwoliły na stwierdzenie, że ośrodek kultu Chaldiego był także centrum metalurgicznym. Ponadto z Musasiru wywieziono ponad tonę złota, pięć ton srebra, miedzi, lazurytu i innych kamieni szlachetnych. W asyryjskich spisach łupów figurowały: misy, czary, naczynia stołowe, dzbany, zdobione tarcze wotywne, których łączna waga wynosiła 162 kg, posągi z brązu Argisztiego I i Rusy I oraz przedmioty z alabastru, zdobione szlachetnymi kamieniami[8].
| Zniszczenie Musasiru | |
|---|---|
 |
 |
| Z lewej strony – żołnierze asyryjscy zdobywają miasto i świątynię Chaldiego. Styl architektury Musasiru wzbudza zainteresowanie badaczy sztuki, gdyż jest podobny do sposobu budowania świątyń w Grecji okresu klasycznego. Z prawej strony – żołnierze asyryjscy przenoszą łupy do miejsca ich spisania. Na dole z prawej strony została przedstawiona scena kary śmierci przez poćwiartowanie – możliwe, że władcy Musasiru – Urzany. Płaskorzeźby zostały odkryte w podczas wykopalisk Dur-Szarrukinie – siedzibie Sargona II – w 1842 roku i dokładnie przerysowane. Oryginały wysłano do Francji, jednak barka, którą je transportowano, zatonęła na Tygrysie, dlatego zachowały się jedynie szkice. | |
Wizerunek świątyni Chaldiego na płaskorzeźbie czasów Sargona II wzbudził zainteresowanie badaczy historii sztuki. Formy architektoniczne przybytku różnią się od znanych świątyń Mezopotamii – sumero-akadyjskich, asyryjskich i babilońskich. Świątynie urartyjskie nie zachowały się, dlatego ich kształt nie jest znany. Przybytek w Musasirze został wzniesiony przy wykorzystaniu kwadratowych lub sześciennych bloków kamiennych. Po zbadaniu fragmentów kolumn, ustalono, że miały one okrągły kształt[3]. Świątynia posiadała dwuspadowy dach, wsparty na frontonie i sześciu kolumnach[9]. Widoczne są powiązania stylu budowy przybytku w Musasirze z architekturą Azji Mniejszej, szczególnie frygijską i paflagońską, z której wzorce czerpała architektura starożytnej Grecji[10].
