Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy | |
 Budynek Muzeum na Wyspie Młyńskiej |
|
| Data założenia | 5 sierpnia 1923 |
| Państwo |  Polska |
| Miasto | Bydgoszcz |
| Adres | ul. Gdańska 4 85-006 Bydgoszcz |
| Dyrektor | Michał Woźniak |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa muzeum | |
Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy – regionalne muzeum powstałe w 1923 r.
Spis treści |
Muzeum dziedziczy tradycje założonego w 1880 r. Towarzystwa Historycznego Obwodu Nadnoteckiego, którego celem miało być prowadzenie badań naukowych dotyczących historii regionu oraz gromadzenie pamiątek[1]. Zbiory lokowano na chórze poklasztornego kościoła Klarysek, a od 30 listopada 1890 r. były one udostępnione do zwiedzania. Opiekunem zbiorów do 1920 r. był bydgoszczanin, młody przyrodnik z praktyką muzealną Konrad Kothe. W maju 1919 r. w obliczu przejścia Bydgoszczy do odrodzonego państwa polskiego, o czym zdecydował Traktat wersalski, część zbiorów wywieziono do Berlina i zdeponowano w „Museum für Völkerkunde”[1].
Po objęciu miasta przez władze polskie 20 stycznia 1920 r. podjęto starania w celu otwarcia Muzeum Miejskiego. Dla potrzeb placówki przeznaczono kamienicę w zachodniej pierzei Starego Rynku pod nr 2, sąsiadującą z kościołem pojezuickim[2]. Otwarcie muzeum nastąpiło 5 sierpnia 1923 r., a jego pierwszym dyrektorem został ks. Jan Klein[1].
Muzeum Miejskie początkowo nie posiadało bogatych zbiorów, były to przede wszystkim zabytki z zakresu archeologii, historii, numizmatyki i etnografii. Stopniowo rozpoczęto gromadzenie galerii obrazów, zwłaszcza artystów rodzimych, np. Maksymiliana Antoniego Piotrowskiego. Po objęciu stanowiska dyrektora przez historyka sztuki, dra Tadeusza Dobrowolskiego (1925-1927), rozpoczął się intensywny rozwój działu sztuki. W 1929 r. Muzeum posiadało 195 obrazów i 28 rzeźb[1].
Od 1926 r. ograniczono działalność muzeum oraz uszczuplono zatrudnienie. Zarząd sprawowała Deputacja Muzealna, w której kierowniczą rolę spełniał radca Tadeusz Janicki, a kustoszem został Kazimierz Borucki[1]. W 1937 r. Muzeum otrzymało spuściznę artystyczną po zmarłym Leonie Wyczółkowskim, co znacznie wzbogaciło jego zbiory. Równocześnie krakowski artysta Konstanty Laszczka ofiarował kolekcję rzeźb. Oba dary eksponowano w budynku byłego Internatu Kresowego przy ul. Chodkiewicza.
W końcu sierpnia 1939 r. zbiory Muzeum Miejskiego liczyły 6.803 pozycje z czego połowa przypadała na archeologię, 1.900 na sztukę, 873 na numizmatykę, 210 - rzemiosło i pamiątki bydgoskie, 200 - etnografię (w tym afrykańską), 160 - medalierstwo oraz 150 - wojskowość[1].
Obok gromadzenia zbiorów, Muzeum prowadziło działalność wystawienniczą. W latach 1923-1939 zorganizowano ok. 120 wystaw czasowych oraz prezentowano wystawę stałą, która z czasem przyjęła nazwę Galerii Miejskiej. Inną formą upowszechniania twórczości artystów miejscowych stał się „Salon Bydgoski” - doroczny przegląd osiągnięć artystycznych Bydgoszczy (od 1936 r.) Z kierownictwem muzeum związana była również Rada Artystyczno-Kulturalna (od 1934 r.), której zadaniem była koordynacja i opieka nad wszystkimi poczynaniami artystycznymi i kulturalnymi na terenie Bydgoszczy[1].
Po objęciu Bydgoszczy przez okupacyjną administrację niemiecką muzeum było podporządkowane kuratorowi muzealnemu prof. dr Willemu Drost z Gdańska. W 1940 r. funkcję dyrektora objął dawny opiekun zbiorów Towarzystwa Historycznego Obwodu Nadnoteckiego - dr Konrad Kothe, zaś kustoszem pozostał Kazimierz Borucki[1]. We wrześniu 1939 r. przed murami muzeum i kościoła pojezuickiego dokonano publicznych rozstrzeliwań polskich zakładników, w tym księży katolickich. Wiosną 1940 r. władze okupacyjne przeprowadziły wyburzanie zachodniej pierzei Starego Rynku, w tym kamienicę mieszczącą muzeum. Zbiory przemieszczono do budynku lombardu przy ul. Pocztowej.
Przez cały okres okupacji pozyskano ok. 1.500 pozycji, w formie darów jak i zakupów (w tym część eksponatów Towarzystwa Historycznego Obwodu Nadnoteckiego zrewindykowanych z Berlina) oraz prowadzono ograniczoną działalność wystawienniczą (7 wystaw w latach 1941-1944)[1]. W latach 1943-1944 przeprowadzono decentralizację zbiorów wywożąc je do majątków ziemskich w okolicznych miejscowościach (Dębowo, Kawęcin, Kiełpin, Luszkówko, Lachowice, Mała Komorza, Morsk, Piotrkówko, Pobórka i Trzciniec), co doprowadziło do znacznych strat wojennych[1]. Działania wojenne, rabunek i dewastacja w majątkach spowodowała utratę 58 skrzyń z zabytkami archeologicznymi, 5 skrzyń ze zbiorami afrykanistycznymi oraz niemożliwa do ustalenia liczba militariów, pamiątek miejskich, wyrobów rzemiosła artystycznego i numizmatów.
Po wyzwoleniu Bydgoszczy spod okupacji hitlerowskiej władze miasta przeznaczyły na siedzibę Muzeum budynek przy ul. Gdańskiej 4, gdzie do 1937 r. mieściła się Lecznica Miejska. 11 kwietnia 1946 r., dokonano otwarcia Muzeum Miejskiego w nowym budynku i nadano mu imię Leona Wyczółkowskiego. Dyrektorem Muzeum został mianowany Kazimierz Borucki[3]. Piętro budynku przeznaczono na galerię obrazów, zaś w dostępnych pomieszczeniach parteru zostały rozlokowane pamiątki bydgoskie oraz zabytki archeologiczne[1]. W 1949 r. muzeum zostało upaństwowione, zaś w 1975 r. przekształcone w Muzeum Okręgowe, obejmujące swym działaniem obszar województwa bydgoskiego.
W miarę upływu czasu, powstała konieczność zaadaptowania nowych budynków na cele muzealne w związku z rosnącą liczbą zbiorów. W lipcu 1964 r. oddano do użytku wyremontowane spichrze przy ul. Grodzkiej, które oddano dla potrzeb muzeum[4]. Kolejne obiekty przekazano muzeum w 1975 r. Były to zabytkowe budynki i spichlerze na terenie Wyspy Młyńskiej[1].
W okresie powojennym rozwijano głównie grupy zbiorów związane ze sztuką współczesną, zbiory Leona Wyczółkowskiego, zabytki historyczne związane z przeszłością miasta oraz rzemiosła artystycznego i cechowego, zbiory numizmatyczne wraz z medalierstwem oraz zbiory archeologiczne. W muzeum powstała licząca się w skali kraju kolekcja współczesnej sztuki polskiej[1].
Po 1990 r. muzeum przeszło pod kuratelę miejskich władz samorządowych. Od 1993 r. w Białym Spichrzu na Wyspie Młyńskiej prezentowano stałą ekspozycję rzemiosła, zaś w spichrzach nad Brdą – wystawy pamiątek związanych z historią Bydgoszczy[3].
W latach 1993-2006 dokonano kapitalnego remontu spichrzy przy ul. Grodzkiej, natomiast obiekty na Wyspie Młyńskiej zostały generalnie odnowione w ramach programu Renowacja obiektów dziedzictwa kulturowego na Wyspie Młyńskiej w latach 2006-2008[5], kosztem 15,5 mln zł.
30 grudnia 2009 roku Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów[3].
Do 1958 r. w Muzeum Okręgowym wykształciły się cztery działy[1]:
Dział Sztuki Polskiej podzielono w 1968 r. na Dział Sztuki Współczesnej - obejmujący malarstwo, grafikę i rzeźbę współczesnych artystów polskich, oraz Dział Sztuki Nowożytnej. Grupował on w przeważającej mierze malarstwo polskie i obce oraz grafikę i rzeźbę XIX i XX w. Z działem tym powiązany został Dział Leona Wyczółkowskiego. W 1966 r. z Działu Historii wyodrębniono Gabinet Numizmatyczny, przekształcając go z czasem w dział. Natomiast w latach późniejszych z Działu Sztuki wyodrębnił się Dział Grafiki. Jako dwa ostatnie powołano do życia Dział Etnografii i Muzyczny[1].
W Muzeum funkcjonują również inne działy i pracownie umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie placówki[6].
Po przekształceniu Muzeum w 1975 r. w jednostkę okręgową, powstały trzy oddziały zamiejscowe[1]:
Wszystkie oddziały powróciły w gestię terenowych władz samorządowych po 1989 r.
Jesienią 2007 roku Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy przejęło pod swoją kuratelę kompleks pohitlerowskich budynków fabrycznych, położony w Puszczy Bydgoskiej, w południowo-wschodniej części miasta. Zabudowa ta powstała w okresie II wojny światowej i służyła produkcji materiałów wybuchowych i amunicji na potrzeby hitlerowskiej machiny wojennej. Pod nadzorem niemieckich specjalistów pracowały tu tysiące jeńców i robotników przymusowych z całej Europy.
Najcenniejszą część kompleksu stanowi NGL-Betrieb, gdzie mieściła się wytwórnia nitrogliceryny. Poszczególne budynki są dobrze zachowane i połączone systemem naziemnych i podziemnych tuneli o łącznej długości prawie dwóch kilometrów. W 2009 r. rozpoczęła się realizacja projektu pod nazwą „Skansen architektury przemysłowej wraz z podziemną trasą turystyczną oraz Muzeum Zakładów Zbrojeniowych DAG – Fabrik w Bydgoszczy” (koszt 9 mln zł)[8]. Zamierzonym efektem jego realizacji w latach 2010-2011 jest stworzenie „Exploseum” - skansenu architektury przemysłowej oraz muzeum techniki XX wieku.
Patron muzeum zamieszkiwał w okresie międzywojennym w Bydgoszczy i Gościeradzu, gdzie też został pochowany na cmentarzu parafialnym. Po śmierci artysty, żona, Franciszka Wyczółkowska, zgodnie z jego wolą, przekazała pozostałą spuściznę artystyczną Muzeum w Bydgoszczy dnia 8 kwietnia 1937 roku: 425 prac malarskich, graficznych, rysunkowych, pamiątki osobiste oraz wyposażenie pracowni[3].
W 94. rocznicę urodzin - 11 kwietnia 1946 roku – Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy przyjęło artystę za patrona[3].
W 2010 r. Muzeum prezentuje swoje zbiory w dziewięciu zabytkowych budynkach, położonych na terenie Starego Miasta Bydgoszczy i Wyspy Młyńskiej[3]:
Obiekty wystawiennicze Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy[3]:
| Nr | Obiekt | Adres | Lata budowy | Rok przejęcia przez Muzeum Okręgowe | Uwagi | Zdjęcie |
| 1. | Budynek byłej Lecznicy Miejskiej | ul. Gdańska 4 | 1878 | 1945 | siedziba muzeum |
 |
| 2. | Spichlerz nad Brdą | ul. Grodzka 9 | 1793-1800 | 1964 | mieści wystawy stałe i czasowe |
 |
| 3. | Spichlerz nad Brdą | ul. Grodzka 11 | 1793-1800 | 1964 | mieści wystawy stałe i czasowe |
 |
| 4. | Biały Spichlerz | ul. Mennica 1/2 - Wyspa Młyńska | 1789-1799 | 1975 | od 1993 r. mieści wystawy muzealne, od 2009 r. zbiory archeologiczne |
 |
| 5. | Czerwony Spichlerz | ul. Mennica 8 - Wyspa Młyńska | 1861 | 1975 | od 2009 r. mieści Galerię Sztuki Nowoczesnej |
 |
| 6. | Dom Wyczółkowskiego | ul. Mennica 7 - Wyspa Młyńska | 1899-1902 | 1975 | dawny dom zarządcy młynów, do 1994 r. mieścił Dział Numizmatyki, Dział Grafiki, Dział Inwentaryzacji, Pracownię Konserwacji, Fotograficzną i Plastyczną, od 2009 r. eksponuje się tu dzieła Leona Wyczółkowskiego oraz pamiątki po artyście |
 |
| 7. | Europejskie Centrum Pieniądza | ul. Mennica 4 - Wyspa Młyńska | 1786 | 1975 | dawny dom pracowników młyna, do 1994 r., od 2009 r. przeznaczony na Muzeum Pieniądza |
 |
| 8. | Dom Młynarza | ul. Mennica 8 - Wyspa Młyńska | 1774 | 1979 | mieścił Dział Etnografii i Oświatowy, a od 1992 r. Dział Archeologii, w 2009 r. zaadaptowany na centrum recepcyjno-informacyjne zespołu muzealnego |
 |
| 9. | Spichlerz holenderski | ul. Grodzka 7 | przed 1793 | 1998 | od 2002 r. mieści wystawę stałą „Pamiątki Bydgoskie” oraz punkt informacji turystycznej |
 |
Ekspozycja główna w 2010 r. zawierała grupy związane z następującą tematyką[3]:
Tematyka wystaw czasowych związana jest głównie z historią Bydgoszczy i regionu, malarstwem, rzeźbą i sztuką, a także nawiązuje do rocznic i jubileuszy. Wystawy są prezentowane w Czerwonym Spichrzu, w spichrzach przy ul. Grodzkiej oraz w budynku przy ul. Gdańskiej.
Wśród wystaw z lat 2007-2010 znalazły się m.in.[3]:
Inne wystawy dotyczyły twórczości mistrzów malarstwa polskiego i europejskiego, wystaw sztuki ludowej, książek i fotografii artystycznej i podróżniczej, znaczków pocztowych, medalierstwa, ikon, drzeworytów, sztuki współczesnej, wystawy jubileuszowe.
Dział gromadzi zabytki z epoki kamienia, brązu i żelaza, wpływów rzymskich, średniowiecza, pochodzące z Bydgoszczy i województwa bydgoskiego.
Do najciekawszych zabytków pochodzą eksponaty z epoki kamienia, m.in. ostrze kościane i motyka wykonana z rogu renifera, groty harpunów, gliniany puchar lejkowaty oraz fragment łodzi dłubanki pochodzącej z okresu 2 tys. lat p.n.e. Wśród zabytków wczesnośredniowiecznych znajduje się kilka tys. eksponatów z grodzisk słowiańskich z Bydgoszczy i okolicy (gród bydgoski, Zamczysko, Wyszogród, Strzelce Dolne, Nakło nad Notecią, Więcbork). Jednym z najnowszych eksponatów jest wydobyty w 2007 r. w idealnym stanie fragment wału grodu bydgoskiego z XI wieku (20 m długości, 18 m szerokości i 2,5 m miąższości), uznawany za unikatowy w skali Pomorza Wschodniego i Kujaw oraz jeden z lepiej zachowanych na terenie północno-zachodniej Słowiańszczyzny Zachodniej[9].
Dział założono w 1986 r. Gromadzi on i opracowuje zbiory kultury i sztuki ludowej, głównie z regionów etnograficznych Pałuk, Kujaw, Krajny, Borów Tucholskich, Kaszub i Kociewia. Posiada ok. 3 tys. muzealiów – głównie eksponaty rzemieślnicze (kowalstwo, garncarstwo, stolarstwo, ciesielstwo i plecionkarstwo)
Powstał w 1982 r., wyodrębniony z Działu Sztuki. Posiada ok. 13 tys. eksponatów w kilku kolekcjach obejmujących grafikę polską dawną i współczesną, grafikę obcą, ekslibrisy i grafikę użytkową, zbiór rysunków i monotypii oraz matryce.
Najobszerniejszą i najbardziej reprezentatywną kolekcję w zbiorach graficznych Muzeum stanowi kolekcja polskiej grafiki współczesnej (po 1945 r.) Najpełniej reprezentowane są środowiska graficzne Krakowa, Warszawy, Poznania, Bydgoszczy i Torunia, w mniejszym stopniu – Wrocławia, Katowic, Łodzi, Gdańska i Lublina. Zbiór polskiej grafiki międzywojennej obejmuje dzieła środowisk artystycznych Krakowa i Warszawy oraz Poznania, Lwowa i Wilna. Wśród najstarszych zbiorów graficznych znajdują się dzieła XIX-wiecznych artystów polskich oraz drzeworyty i litografie z Warszawy, Lwowa i Wilna. Zbiór grafiki obcej obejmuje przede wszystkim prace artystów niemieckich, francuskich i angielskich działających od XVI do XX wieku, w tym plansze graficzne, rysunki i szkice Waltera Leistikowa, bydgoszczanina, twórcy berlińskiej secesji.
W zbiorze rysunków na uwagę zasługują dzieła wybitnych polskich malarzy, m.in. Piotra Michałowskiego, Jana Matejki i Maksymiliana Antoniego Piotrowskiego - twórcy związanego z Bydgoszczą oraz artystów współczesnych, m.in. Jana Cybisa, Tymona Niesiołowskiego, Edwarda Dwurnika i innych. Wśród zbiorów grafiki współczesnej, rysunku, grafiki użytkowej i ekslibrisów znajduje się obszerna kolekcja artystów bydgoskich.
Gromadzi dokumenty i materiały ikonograficzne i fotograficzne ilustrujące dzieje Bydgoszczy, militaria, falerystykę oraz wyroby rzemiosła artystycznego. Wśród najstarszych pamiątek bydgoskich znajdują się m.in.: najstarsza zachowana pieczęć miejska z XVI-XVII w., miecz ceremonialny Ławy Sądowej z XVII wieku, unikalny srebrny Kur – insygnium Bractwa Strzeleckiego z końca XVI w. oraz moździerz z brązu odlany w Gdańsku w 1590 r. dla apteki na Starym Rynku.
Dział gromadzi i eksponuje kolekcję dzieł Leona Wyczółkowskiego, liczącą 691 eksponatów, w tym 20 szkicowników, zawierających 597 szkiców. Kolekcja zawiera prace z różnych okresów twórczych artysty, od dzieł z wczesnej młodości po ostatnie lata życia.
Gromadzi zbiory i wydawnictwa fonograficzne, instrumenty fonografy, gramofony i radioodbiorniki. Posiada m.in. kolekcję 6 tys. płyt gramofonowych, patefonowych i węglowych.
Powstał w 1966 r. wyodrębniony z Działu Historycznego. Gromadzi monety, banknoty i medale okolicznościowe i pamiątkowe; posiada kolekcję monet ze wszystkich mennic czynnych w Polsce na przestrzeni wieków, od monet piastowskich aż do współczesnych. Z mennicy bydgoskiej (1594-1688) zebrano półtalary i talary, trojak z 1650 roku oraz dwudukat z 1660 roku. Ponad 400 okazów zawiera kolekcja medali związanych z Bydgoszczą (od XIX wieku do czasów współczesnych).
Dział posiada kolekcję dawnego i współczesnego malarstwa polskiego i zagranicznego, kolekcję rzeźb, obiektów i instalacji, reliefu oraz fotografii artystycznej. Kolekcja polskiego malarstwa zawiera obrazy takich artystów jak: Teodor Axentowicz, Józef Chełmoński, Daniel Chodowiecki, Olga Boznańska, Julian Fałat, Wojciech Gerson, Maurycy Gottlieb, Wlastimil Hofman, Władysław Jarocki, Juliusz Kossak, Franciszek Ksawery Lampi, Jacek Malczewski, Jan Matejko, Piotr Michałowski, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Ferdynand Ruszczyc, Kazimierz Sichulski, Henryk Siemiradzki, Jan Stanisławski, Józef Szermentowski, Wojciech Weiss, Stanisław Wyspiański, Maksymilian Piotrowski.
Najobszerniejszą kolekcję stanowi zbiór współczesnego malarstwa polskiego, będący jednym z najbardziej znaczących i reprezentatywnych zespołów sztuki w Polsce. W ramach tej kolekcji gromadzone są również prace artystów regionu kujawsko-pomorskiego. Istotny zbiór stanowią obrazy urodzonego w Bydgoszczy Waltera Rudolfa Leistikowa - współzałożyciela „Berlińskiej Secesji”. Kolekcja jego prac jest największym w kraju zespołem dzieł artysty.
Trzon kolekcji rzeźb stanowią prace pochodzące z XX wieku, takich artystów jak: Ksawery Dunikowski, Edward Haupt, Stanisław Horno-Popławski, Jerzy Jarnuszkiewicz, Antoni Kurzawa, Konstanty Laszczka, Ferdinand Lepcke, Władysław Marcinkowski, Adam Myjak, Olga Niewska, Edward Wittig oraz Aleksander Dętkoś, Teodor Gajewski, Michał Kubiak i Piotr Triebler, tworzący w Bydgoszczy.
Pozostałe zbiory obejmują drobne formy rzeźbiarskie, plakiety i medale lane oraz fotografie artystyczne.
Muzeum uczestniczy w życiu kulturalnym Bydgoszczy, współpracuje z miejscowymi organizacjami i placówkami kulturalnymi, propaguje sztukę oraz wiedzę historyczną[3]. Odbywa się to poprzez:
Obecnie udostępnione do zwiedzania jest pięć budynków wystawienniczych:
Na mapach:
|
||||||||||
