Myszołów włochaty

Myszołów włochaty
Buteo lagopus
(Pontoppidan, 1763)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Nadrząd	neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	myszołowy
Rodzaj	Buteo
Gatunek	myszołów włochaty
Synonimy
Falco Lagopus Pontoppidan, 1763
Podgatunki
B. lagopus lagopus B. lagopus sanctijohannis B. lagopus kamtschatkensis B. lagopus menzbieri
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
najmniejszej troski
Zasięg występowania
letnie lęgowiska      zimowiska
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Myszołów włochaty (Buteo lagopus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Występowanie

Buteo lagopus sanctijohannis

Zamieszkuje strefę chłodną półkuli północnej, w zależności od podgatunku:

• B. lagopus lagopus – lęgnie się w północnej Europie. W umiarkowanej strefie Europy pojawia się tylko zimą. Przeloty wiosenne mają miejsce od marca do maja, a jesienne od września do grudnia.

W Polsce nieliczny ptak przelotny i zimujący. Nie gnieździ się w kraju. W środkowej Europie widywany od września (przeloty na zimowiska trwają do początków grudnia), głównie na terenach otwartych. Zimą przebywa na terenach na których zimuje również myszołów zwyczajny. Wszędzie jednak jego liczba jest mniejsza niż powszechniejszego krewniaka. Do wiosny można go spotkać w różnych częściach kraju w zmiennej liczbie - początek przelotów przypada na marzec, a jego szczyt w połowie kwietnia. Pojawia się jednak znacznie rzadziej niż myszołów zwyczajny. Ostatnie ptaki widuje się w maju. Migracja zaznacza się najliczniej na Wybrzeżu - wtedy w ciągu jednego dnia może wzdłuż niego przelecieć nawet kilkaset osobników. W okresie lęgowym sporadycznie widuje się myszołowa włochatego, ale nie wyprowadza on lęgów;

• B. lagopus sanctijohannis – północną część Ameryki Północnej i Grenlandię,
• B. lagopus kamtschatkensis – Kamczatkę i wschodnią Syberię,
• B. lagopus menzbieri – północną Azję.

Charakterystyka

Myszołowy włochate przebywają w Polsce poza okresem lęgowym

Cechy gatunku

Bardzo duża zmienność osobnicza w ubarwieniu. Rozmieszczenie plam brunatnych, brązowych, beżowych i białych zmienne, podobnie jak proporcje pomiędzy kolorami, jednak wierzch ciała zawsze ciemniejszy niż spód. Stałym elementem jest również biała plama na kuprze i prawie biały u podstawy, a zakończony ciemnym pasem ogon (u dorosłych występuje jedna szersza pręga i kilka węższych, u młodych widać tylko jeden pasek). Samiec ma kilka dodatkowych wąskich, ciemnych pasków, a samice 2, które zdają się zlewać ze sobą. Grzbiet ma specyficznie przyprószony białymi piórami, podobnie jak głowa. Na spodzie skrzydeł, głowie, piersi i nadgarstkach widać ciemne plamy. Skok opierzony, aż do palców, które są żółte (w przeciwieństwie do myszołowa zwyczajnego, stąd też nazwa gatunkowa "włochaty"). Pomaga mu to w trudnych warunkach klimatycznych zimnej północy kontynentu. Poza tym ma długie nogawice. W swym krążącym locie można zaobserwować biały spód skrzydeł z czarnymi plamami na nadgarstkach. Młode ptaki mają ciemno ubarwiony brzuch, który odróżnia się od jaśniejszej piersi.

W stosunku do myszołowa zwyczajnego ma jaśniejsze upierzenie - jego głowa jest prawie biała, jest nieco większy i ma dłuższe skrzydła oraz biały ogon, ten z szeroką ciemną przepaską przy końcu. W locie myszołów włochaty ma lżejszy lot, skrzydłami macha bardziej płynnie i częściej, niekiedy zawisając w powietrzu lub krążąc. Ogólnie jednak w terenie są trudno odróżnialne. W zachowaniu jest bardzo płochliwy. Na mniejszych dystansach leci nisko nad ziemią. Po okresie lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia. Czasami można zaobserwować gromadzenie się w jednym miejscu małej grupy tych ptaków.

Wymiary średnie

długość ciała z dziobem i ogonem 

50–60 cm

długość ogona 

20 - 23,5 cm

rozpiętość skrzydeł 

120 - 150 cm

Masa ciała

0,7 - 1,3 kg

Biotop

Otwarte przestrzenie, łąki, pola z pojedynczymi kępami drzew lub krzewów i innymi punktami obserwacyjnymi. Latem w czasie gniazdowania preferuje arktyczną tundrę, bezdrzewne wyżyny, skandynawskie płaskowyże, góry powyżej granicy lasu północnej Europy i lasotundrę wokół północnego koła podbiegunowego. Od sierpnia odlatuje na południe i w listopadzie pojawia się na bezleśnych terenach w Europie Środkowej. Zimuje też na terenach rolniczych, wrzosowiskach, bagnach, dorzeczach rzek i na stepach. Generalnie unika zwartych dużych kompleksów leśnych.
Jeśli teren jest bogaty w pokarm tworzy luźne skupiska. Często współwystępuje tam z myszołowem zwyczajnym.

Okres lęgowy

Jajo, świeżo wyklute pisklęta i młode w puchu

Gniazdo

Na ziemi (zwłaszcza w tundrze), pod nawisem na półce skalnej, na obrywach rzecznych, rzadziej na starym drzewie. Gniazdo tworzy platformę, która jest wyścielona trawą i mchem. Ptaki te nie gniazdują w koloniach.

Jaja

Wyprowadza jeden lęg w roku, w końcu maja. W złożeniu 2 do 7 białych jaj rdzawo nakrapianych (ilość zależy od dostępności pokarmu). W latach ubogich w pokarm może nawet nie wyprowadzić lęgu.

Wysiadywanie i opieka nad pisklętami

Jaja wysiadywane są przez okres około 28-30 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 35-40 dniach. Jednak jeszcze przez ok. 30 dni zaznacza się opieka rodziców.

Pożywienie

Myszołów włochaty w trakcie polowania

Niemal wyłącznie gryzonie – przede wszystkim lemingi (w Arktyce), myszy i norniki, na które poluje w locie lub zaczaja się na ziemi, z niskich krzewów i innych wyniesionych miejsc. Od ich liczebności zależy liczność populacji myszołowa włochatego - w czasie masowych pojawów gryzoni liczniej gniazduje i odnosi większy sukces rozrodczy. W przypadku niedoboru zwykłych ofiar, przeważnie w czasie długich i srogich zim, potrafi zaatakować osłabioną kuropatwę lub ptaki hodowlane. Jednak dorosła kura domowa potrafi się obronić. W mroźne zimy, gdy nie ma pokarmu, nie pogardzi też padliną.

Poluje na łąkach i polach uprawnych często zawisając w powietrzu i trzepocząc skrzydłami.

Ochrona

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Bibliografia

• Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X. 
• Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3. 
• Detlef Singer: Ptaki drapieżne i sowy - Przewodnik kieszonkowy z serii Świat Przyrody. Warszawa: Multico, 1995. ISBN 83-7073-067-1. 

Zobacz też

• ptaki Polski.