Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu.
[edytuj] Charakterystyka nacjonalizmu
Nacjonalizm uważa interes własnego narodu za nadrzędny wobec interesu jednostki, grup społecznych, czy społeczności regionalnych. Uznaje naród za najwyższego suwerena państwa, a państwo narodowe za najwłaściwszą formę organizacji społeczności, złączonej wspólnotą pochodzenia, języka, historii i kultury. Nacjonalizm przedkłada interesy własnego narodu nad interesami innych narodów[1], zarówno wewnątrz kraju (mniejszości narodowe lub etniczne) jak i na zewnątrz (narody sąsiednie)[2].
Postawa nacjonalistyczna nie jest autonomiczną i kompletną ideologią, lecz zbiorem kilku zasad, które mogą być wyznawane przez różne odmiany prawicy lub lewicy. W historii występowały różne typy nacjonalizmów, np. narodowy konserwatyzm, narodowy radykalizm, narodowy socjalizm (nazizm), faszyzm.
W XIX-wiecznym nacjonalizmie istotnym elementem był darwinizm społeczny, który zakładał, że życiem społeczeństw rządzą te same zasady, co światem przyrody. Według nacjonalistycznej interpretacji historii świat był i jest areną walk pomiędzy różnymi narodami, z których tylko najsilniejsze mają prawo do przetrwania. Idee nacjonalistyczne często pojmują naród jako przede wszystkim etniczną wspólnotę krwi przez co często jest porównywany do rasizmu. Nacjonalizm opowiada się za segregacją rasową przez co bywa określany jako odmiana ksenofobii. Natomiast jako element polityki zewnętrznej towarzyszy często imperialistycznej polityce państwa.
[edytuj] Nacjonalizm na świecie
Nacjonalizm w pierwotnej formie (Risorgimento)[potrzebne źródło] narodził się we Francji w 1792 wśród lewicy jakobińskiej, która wydała wówczas manifest Ojczyzna w niebezpieczeństwie i ogłosiła walkę z "wrogami zewnętrznymi" - m.in. Austrią i Belgią. Jakobini uważali, że skoro w państwach europejskich nie doszło jeszcze do rewolucji, to wszystkie narody poza Francją, jako że nie dorosły jeszcze do rewolucji, są ciemne i zabobonne.
Nacjonalizm był jednym z powodów wybuchu I wojny światowej.
Nacjonalizm był jednym z elementów faszyzmu. Skrajny nacjonalizm (szowinizm) cechował z kolei narodowy socjalizm, obecnie neonazizm. Elementy nacjonalistyczne występowały również w niektórych formach komunizmu np. w Kambodży za panowania Pol Pota, Chinach, Wietnamie, ZSRR (po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 1941) czy też w Izraelu w elementach ruchu syjonistycznego.
[edytuj] Nacjonalizm w Polsce
Demonstracja
ONR W Krakowie w 2007
Pojęcie nacjonalizmu w Polsce różni się od definicji w wielu innych językach. Np. w krajach anglosaskich pojęcie to ma szerszy zakres niż w Polsce i na ogół nie ma charakteru wartościującego. W literaturze polskiej istnieje wyraźne rozróżnienie między nacjonalizmem a patriotyzmem, który w odróżnieniu od nacjonalizmu częściej postrzegany jest pozytywnie. Za skrajną, agresywną formę nacjonalizmu uważany jest szowinizm.
W Polsce za polityczny wyraz nacjonalizmu uważano ruch narodowy (Liga Narodowa, Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, Związek Młodzieży Polskiej Zet, Narodowy Związek Robotniczy, Związek Ludowo-Narodowy, Obóz Wielkiej Polski, Stronnictwo Narodowe) oraz jego odłamy jak Obóz Narodowo-Radykalny. Współtwórcą i głównym ideologiem polskiego nacjonalizmu - Narodowej Demokracji (endecji) - był Roman Dmowski (Myśli nowoczesnego Polaka, 1902)[3], jednakże obóz narodowy sam nie określał się jako nacjonalistyczny, wychodząc z założenia, że to określenie zawiera w sobie element doktrynalny i sprowadza obowiązek narodowy do części jakby tylko społeczeństwa[4][5]. W latach 30. XX wieku, w Polsce wyodrębnił się nurt nacjonalizmu zwany Narodowym Radykalizmem. Obecnie to właśnie do tego nurtu nacjonalizmu odwołują się Obóz Narodowo-Radykalny, Narodowe Odrodzenie Polski i kilka mniejszych. Do idei Endecji z kolei, odwołuje się między innymi Liga Polskich Rodzin oraz Młodzież Wszechpolska.
[edytuj] Nurty nacjonalizmu
Przypisy
- ↑ "Niezależnie od pojęcia narodu - różnego w różnych krajach - każdy nacjonalizm zawiera dwa twierdzenia: po pierwsze, że dany naród jest rodzajem absolutu, bóstwa stojącego ponad wszystkim, a więc także ponad jednostką, która winna wszystko dla niego poświęcić; po drugie, że dany naród jest czymś lepszym, godniejszym, bardziej wartościowym niż inne narody." J. M. Bocheński, Sto zabobonów. Krótki filozoficzny słownik zabobonów, Instytut Literacki, Paryż 1987.
- ↑ nacjonalizm - ideologia i polityka podporządkowująca wszystko interesom własnego narodu, żądająca dla niego specjalnych przywilejów, dyskryminująca inne narody (a. mniejszości narodowe), często w sposób agresywny. Władysław Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1967.
- ↑ Jednym z najważniejszych przedmiotów pracy pisarskiej Dmowskiego było - formowanie ideologii narodowej. Pod tym względem klasycznym jego dziełem są „Myśli nowoczesnego Polaka”, które na zawsze pozostaną podstawową książką, formułującą doktrynę polskiego nacjonalizmu." - JEDRZEJ GIERTYCH w artykule ROMAN DMOWSKI - PISARZ POLITYCZNY, 1939. lub "Na samo czoło tych artykułów wybijają się będące pierwszym w literaturze europejskiej programem nacjonalizmu Myśli nowoczesnego Polaka, drukowane w przeważnej części w roczniku 1902 - IGNACY CHRZANOWSKI I WŁADYSŁAW KONOPCZYŃSKI w biogramie Dmowskiego na [1]. lub Roman Dmowski - "czołowy ideolog polskiego nacjonalizmu" - ENCYKLOPEDIA PWN
- ↑ "Jednakże obóz narodowy sam nie określał się jako nacjonalistyczny, wychodząc z założenia, że to określenie zawiera w sobie element doktrynalny i sprowadza obowiązek narodowy do części jakby tylko społeczeństwa." - Wojciech Wasiutyński (red.), "Słownik Polityczny"
- ↑ "Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite." - Roman Dmowski, "Kościół, naród i państwo", 1927
[edytuj] Wybrane piśmiennictwo
- Dmytro Doncow Nacjonalizm, Księgarnia Akademicka Kraków, Kraków 2008, ISBN 978-83-7188-072-8 (1966)
- Ernest Gellner Narody i nacjonalizm, przekład Teresa Hołówka, wyd I: Warszawa 1991, Wyd. PIW, s.174, ISBN 83-06-01975-X; wyd II: Warszawa 2009, Wyd. Difin, s. 264, ISBN 978-83-7641-047-0 (Nations and Nationalism 1983)
- Benedict Anderson Wspólnoty wyobrażone: rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu, tłum. Stefan Amsterdamski, Wyd. Znak, Kraków 1997 ( Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism 1983)
- Eric John Ernest Hobsbawm Narody i nacjonalizm po 1780 roku, Warszawa 2010, Wydawnictwo Difin, s. 216, ISBN 978-83-7641-156-9 (Nations and Nationalism since 1780. Programme, myth, reality 1990)
- Paul Lawrence Nacjonalizm. Historia i teoria, 2009, Książka i Wiedza
- Michael Billig Banalny nacjonalizm, s. 366, Wyd. Znak
- Antonina Kłoskowska Kultury narodowe u korzeni, PWN
- (red.) Wojciech Burszta, Joanna Nowak i Krzysztof Wawruch Polska refleksja nad narodem. Wybór tekstów, Wydawnictwo Poznańskie, s. 404, ISBN 83-7177-055-3
- Anthony Smith Nacjonalizm, Warszawa 2007, Wydawnictwo Sic!, s. 216, seria Kluczowe idee, ISBN 978-83-60457-39-9
- Andrzej Walicki Naród Nacjonalizm Patriotyzm, Kraków 2009, Wyd Universitas, ISBN 978-83-242-0860-9
- Nikodem Bończa-Tomaszewski Źródła narodowości. Powstanie i rozwój polskiej świadomości w II połowie XIX i na początku XX wieku, Wrocław 2006, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
- Krzysztof Jaskułowski Nacjonalizm bez narodów. Nacjonalizm w koncepcjach anglosaskich nauk społecznych, Wrocław 2009, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 472, ISBN 978-83-229-3050-2
- Małgorzata Budyta-Budzyńska Socjologia narodu i konfliktów etnicznych, PWN 2010
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
