Nagana szlachectwa

Nagana szlachectwa – środek prawny, służący do zakwestionowania szlacheckiego pochodzenia jakiejś osoby. Ten środek prawny miał odgrodzić stan szlachecki od innych. Skutkiem niemożności udowodnienia swojego szlacheckiego pochodzenia było przeniesienie 1/2 majątku z osoby naganianej na osobę naganiającą. Często używano tego środka prawnego do niecnych celów, m.in. do przenikania do stanu szlacheckiego osób zamożnych poprzez przekupywanie świadków oraz do odbierania części majątku osoby niewątpliwie szlacheckiego pochodzenia, która nie była w stanie tego udowodnić, wskutek braku świadków czy dokumentów. Statuty Kazimierza Wielkiego wprowadzały obowiązek udowodnienia prawdziwości swojego szlacheckiego pochodzenia poprzez przedstawienie sądowi świadków:

• w Wielkopolsce - dwóch z rodu ojca i czterech z dwóch obcych rodów;
• w Małopolsce - sześciu z rodu ojca.

Po 1578 roku procesy o naganę szlachectwa prowadzono przed Trybunałem Koronnym, a w Wielkim Księstwie Litewskim przed Trybunałem Litewskim (istniał od 1581 r.)