Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 został wprowadzony ustawą o przeprowadzeniu w 2011 r. spisu powszechnego ludności i mieszkań[1]. Był prowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2011, według stanu na dzień 31 marca 2011, godzina 24.
Powszechny spis ludności i mieszkań w 2011 r. (NSP 2011) był pierwszym spisem powszechnym od czasu, kiedy Rzeczpospolita Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej. Z tego faktu wynika szereg zobowiązań, m.in. konieczność dostarczenia informacji z dziedziny demograficzno-społecznej oraz społeczno-ekonomicznej, w zakresie i terminach określonych przez Komisję Europejską.
Spis treści |
Spis powszechny dostarcza najbardziej szczegółowych informacji o liczbie ludności, jej terytorialnym rozmieszczeniu, strukturze demograficzno-społecznej i zawodowej, a także o społeczno–ekonomicznej charakterystyce gospodarstw domowych i rodzin oraz o ich zasobach i warunkach mieszkaniowych na wszystkich szczeblach podziału terytorialnego kraju: ogólnokrajowym, regionalnym i lokalnym. Szczególną wagę w NSP 2011 przykłada się do pozyskania wiedzy na temat zmian zachodzących w procesach demograficznych i społecznych m.in. z uwagi na wzmożone migracje ludności po wstąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Wyniki spisu są wykorzystywane bezpośrednio dla potrzeb statystyki publicznej jako baza do budowy operatów losowania do dalszych badań reprezentacyjnych prowadzonych na próbie gospodarstw domowych.
W spisie planowanym do przeprowadzenia w 2011 r. istotne będzie m.in. uzyskanie informacji o zagadnieniach, które były objęte spisem w 2002 r. Kontynuacja jest niezbędna do prowadzenia analiz porównawczych zjawisk zachodzących w czasie oraz do opisu zmian, jakie zaszły w procesach demograficzno-społecznych i ekonomicznych w zakresie: ludności, stanu mieszkań i budynków oraz gospodarstw domowych i rodzin w powiązaniu z warunkami mieszkaniowymi. Planowane podejście realizacyjne pozwoli na zachowanie szeregów czasowych i porównywalności z wynikami z poprzednich spisów.
Spis obejmuje:
Spis nie obejmuje:
W spisie powszechnym zostały zebrane dane z następujących tematów badawczych:
Spis został rozszerzony w przypadku 20% osób do 60 lub 100 pytań.
Osoby objęte spisem oraz spisem próbnym i kontrolnym zobowiązane są do udzielania ścisłych, wyczerpujących i zgodnych z prawdą odpowiedzi na pytania zawarte w formularzu, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 3.
Można odmówić odpowiedzi na 4 pytania dotyczące stanu zdrowia i niepełnosprawności, dzietności (liczby planowanych dzieci), sposobu życia (bycia w nieformalnych związkach).
Do udzielenia odpowiedzi o osobach małoletnich obowiązane są pełnoletnie osoby, wspólnie z nimi zamieszkałe, z zastrzeżeniem ust. 3.
W przypadku danych, o których mowa w art. 6 ust. 3, odpowiedzi udziela się na zasadzie dobrowolności.
Do udzielenia odpowiedzi o osobach nieobecnych obowiązane są pełnoletnie osoby, wspólnie z nimi zamieszkałe, z zastrzeżeniem ust. 5.
Obowiązek, o którym mowa w ust. 4 nie dotyczy danych zbieranych na zasadzie dobrowolności, o których mowa w art. 6 ust. 3.
W obiektach zbiorowego zakwaterowania, w przypadku braku możliwości bezpośredniego spisania osoby, danych dotyczących nazwiska i imion, płci, daty urodzenia, obywatelstwa, czasu trwania i przyczyny przebywania, informacji o miejscu poprzedniego zamieszkania oraz poziomie wykształcenia udzielają – w zakresie posiadanej dokumentacji – zarządzający tymi obiektami.
Informacji o budynkach zarządzanych przez osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej udzielają zarządzający lub administrujący tymi budynkami.
Informacji o budynkach stanowiących własność osób fizycznych udzielają właściciele, użytkownicy lub administratorzy tych budynków.
Informacji o niezamieszkanych mieszkaniach udzielają zarządzający lub administrujący budynkami, w których te mieszkania się znajdują.
Spis ludności i mieszkań 2011 był realizowany metodą mieszaną, tj. z wykorzystaniem systemów informacyjnych administracji publicznej oraz danych zebranych w badaniu pełnym i reprezentacyjnym (art. 5 ust. 1 ustawy), w następującej kolejności:
Część mediów podnosiła pytanie o wyznanie, które według interpretacji GUS[2] ma być równoznaczne ze wskazaniem przynależności do któregoś konkretnego, formalnie zarejestrowanego, związku wyznaniowego. Ostatecznie informacja ta nie znalazła potwierdzenia – w rzeczywistości istnieje możliwość udzielenia odpowiedzi innej, niż tylko poprzez wybór któregoś z wyszczególnionych przez GUS związków wyznaniowych i Kościołów[3].
Krytykę spowodowała przyjęta metoda identyfikacji podczas spisu dokonywanego samodzielnie drogą internetową: wystarczy podać NIP lub PESEL spisywanej osoby. Powoduje to możliwość wglądu przez niepowołane osoby w dane takie jak miejsce zamieszkania czy dane innych osób mieszkających wraz ze spisywaną osobą. Jest to szczególnie łatwe w przypadku osób pełniących funkcje publiczne (ze względu na obowiązek publikowania deklaracji majątkowych zawierających NIP) czy też prowadzących działalność gospodarczą.
Zgodnie z art. 10. Ustawy o narodowym spisie powszechnym ludności i mieszkań w 2011 r., zgromadzone w spisie dane dotyczące imienia i nazwiska, numeru PESEL, numeru identyfikacji podatkowej (NIP) i numeru telefonu oraz adresu zostaną w sposób trwały usunięte z Bazy Danych NSP 2011, nie później niż po upływie 2 lat od dnia zakończenia spisu. Dlatego spis nie jest anonimowy, a jedynie zostanie zanonimizowany. Do czasu anonimizacji wszystkie zebrane w czasie spisu dane są powiązane z osobami, których dotyczą.
Wyniki spisu zostały opublikowane przez GUS w marcu 2012 roku[4]. Kluczowe obserwacje i zmiany w stosunku do NSP 2002:
Spis powszechny 2011 zawierał dwa pytania umożliwiające wyrażenie złożonych tożsamości narodowych i etnicznych: 1) "Jaka jest Pana/Pani narodowość?", 2). "Czy odczuwa Pan/Pani przynależność także do innego narodu lub wspólnoty etnicznej?".[5] Poniższa tabela przedstawia liczbę deklaracji identyfikacji innych niż polska, powyżej progu 10 tys., według rodzaju i kolejności wskazania (pierwsze lub drugie pytanie).[6]
| Grupa narodowa/etniczna | Liczba deklaracji ogółem | Zadeklarowana jako pierwsza | W tym zadeklarowana jako jedyna | Zadeklarowana jako druga | Zadeklarowana wspólnie z polską |
|---|---|---|---|---|---|
| Ślązacy | 809 tys. | 418 tys. | 362 tys. | 391 tys. | 415 tys. |
| Kaszubi | 228 tys. | 17 tys. | 16 tys. | 211 tys. | 212 tys. |
| Niemcy | 109 tys. | 49 tys. | 26 tys. | 61 tys. | 52 tys. |
| Ukraińcy | 48 tys. | 36 tys. | 26 tys. | 12 tys. | 20 tys. |
| Białorusini | 47 tys. | 37 tys. | 31 tys. | 10 tys. | 15 tys. |
| Romowie | 16 tys. | 12 tys. | 9 tys. | 4 tys. | 6 tys. |
| Rosjanie | 13 tys. | 8 tys. | 5 tys. | 5 tys. | 7 tys. |
| Amerykanie | 11tys. | 1 tys. | 1 tys. | 10 tys. | 10 tys. |
| Łemkowie | 10 tys. | 7 tys. | 5 tys. | 3 tys. | 3 tys |
| Anglicy | 10 tys. | 2 tys. | 1 tys. | 8 tys. | 8 tys. |
| Nieustalona | - | - | 1862 tys. | - | - |
W porównaniu ze spisem powszechnym przeprowadzonym w 2002 roku, zwiększeniu uległa liczba osób zgłaszających przynależność do mniejszości etnicznych. W wielu przypadkach deklaracjom tym towarzyszy jednak równoczesne odczuwanie polskiej tożsamości narodowej.[6]