Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości. |
Narodowy radykalizm – radykalny odłam nacjonalizmu, który wyodrębnił się w latach 30. XX wieku. Wiązany jest zwykle ze skrajną prawicą[1][2], choć nie podzielał prawicowej akceptacji kapitalizmu. Grupy i partie polityczne odwołujące się do skrajnego nacjonalizmu istniały w wielu państwach międzywojennej Europy, jednak terminem NR przyjęto nazywać przede wszystkim ugrupowania polskie. Nazwa Narodowego Radykalizmu popularnie skracana jest do NR lub NaRa. Środowiska związane z ruchem narodowo-radykalnym używają symbolu falangi.
Spis treści |
Polskie ugrupowania narodowo-radykalne wywodzą się ze środowisk obozu Narodowej Demokracji (endecji), którego założycielem i ideologiem był Roman Dmowski. W latach 30. w ramach zwalczanej przez partie sanacyjne Narodowej Demokracji utworzono Obóz Narodowo-Radykalny, grupujący działaczy takich jak Jan Mosdorf, Henryk Rossman, Bolesław Piasecki czy Tadeusz Gluziński. Uznawali oni potrzebę radykalizacji programu Narodowej Demokracji. Powstanie Obozu nie spotkało sie z aprobatą Dmowskiego[3], który uważał że osłabia on ruch narodowy, a jego działacze pozbawieni są doświadczenia politycznego i wysuwają nierealne postulaty.
Narodowi radykałowie stosowali zasady działania i organizacji analogiczne do hiszpańskiej Falangi i zwolenników Mussoliniego we Włoszech[4]. Prowadzili akcje społeczne i edukacyjne propagujące idee narodowe, wydawali gazety i publikacje, organizowali bojówki zwalczające przemocą przeciwników politycznych – głownie lewicę i przedstawicieli mniejszości żydowskiej. Organizowali zamachy na żydowskie banki i sklepy[5] oraz zbrojne najazdy[6]. Na Pomorzu bojówki NR ścierały się z niemieckimi aktywistami z V kolumny[7]. Zwolennicy NR na uniwersytetach walczyli o wprowadzenie numerus clausus i getta ławkowego dla studentów żydowskich[8], akcje te miały zwiększyć szanse edukacyjne etnicznie polskiej młodzieży wiejskiej. W listopadzie 1936 zorganizowali blokadę Uniwersytetu Warszawskiego.
ONR w 1934 r. został zdelegalizowany i przeszedł do podziemia, po czym uległ rozłamowi. Wielu jego działaczy zostało aresztowanych i bez sądu osadzonych w obozie w Berezie Kartuskiej. Po wybuchu II wojny światowej radykałowie stworzyli szereg organizacji walczących z okupantem, w większości wchodzących w skład Narodowych Sił Zbrojnych. Nieliczne organizacje, takie jak Narodowa Organizacja Radykalna (NOR), postawiły na kolaborację z Niemcami. W czasie wojny wielu działaczy NR, takich jak Jan Mosdorf czy Paweł Musioł, zginęło z rąk hitlerowców. Po wojnie niektórzy działacze NR odnaleźli się w ugrupowaniach władzy PRL, takich jak Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald” czy Stowarzyszenie "Pax". Po roku 1989 niektóre organizacje narodowo-radykalne reaktywowały się, próbując współcześnie realizować idee radykalnego nacjonalizmu.
Według narodowego radykalizmu naród jest najwyższą formą uspołecznienia i najważniejszą zbiorowością dla jednostki, a interes narodu zostaje wyniesiony ponad inne korzyści (np. osobiste, rodzinne, klasowe, regionalne, międzynarodowe). Jednocześnie elementem spajającym naród wg polskiego NR jest religia katolicka. Była to teoria zaczerpnięta z idei Romana Dmowskiego, który postulował:
 |
[9]. Narodowy radykalizm wzorował się na włoskim faszyzmie o czym może świadczyć cytat Romana Dmowskiego:
|
|
Narodowy radykalizm podobnie jak faszyzm opierał się na nacjonalizmie, antydemokratyzmie i antykomunizmie a w sprawach gospodarczych na korporacjonizmie. Narodowy Radykalizm rozwijał i radykalizował myśl Dmowskiego – według NR docelową formą polskiej państwowości jest Wielka Polska – potężne, autorytarne „Katolickie Państwo Narodu Polskiego” obejmujące większość historycznych ziem Rzeczypospolitej. W dalszej perspektywie Narodowi Radykałowie pragnęli zrealizować koncepcję „ABC”, czyli stworzenia federacji, bądź konfederacji państw pomiędzy Morzem Adriatyckim, Bałtyckim i Czarnym. Cele te zamierzali osiągnąć zakładając Organizację Polityczną Narodu, połączenie organizacji społecznej i powszechnej partii politycznej, do której mieliby należeć wszyscy etniczni Polacy oraz przedstawiciele narodowych mniejszości słowiańskich po polonizacji[10]. Edukacji przyszłych członków Organizacji miałaby dokonywać Powszechna Organizacja Wychowawcza. Obie organizacje miałyby ściśle współpracować z armią i Kościołem Katolickim[11]. Zwolennicy NR postulowali tez nacjonalizację przemysłu i strategicznych sektorów gospodarki oraz przeprowadzenie reformy rolnej i parcelację większych gospodarstw rolnych.
Radykałowie planowali wyeliminować z życia społecznego i zmusić do emigracji wszystkich przedstawicieli niesłowiańskich mniejszości narodowych, a w szczególności Żydów[12]. Oskarżali ich o działanie przeciwko Polsce i spiskowanie z państwami ościennymi, szczególnie z Niemcami i ZSRR. Usiłowali zmusić Żydów i Polaków żydowskiego pochodzenia do emigracji, używając przemocy i prześladując ich. Ważnym elementem światopoglądu narodowo-radykalnego był antysemityzm[2], który uzasadniano argumentami ekonomicznymi i społecznymi, sugerując, że interesy Żydów są sprzeczne z interesami Polaków, a ich kultura i tradycja są mało wartościowe i siejące demoralizację[13]. Antysemityzm NR nie był uzasadniany rasizmem, jak w przypadku nazizmu, prowadził jednak do aktów przemocy i za pomocą antyżydowskich publikacji budził w społeczeństwie nastroje niechęci wobec mniejszości narodowych.
NR odrzucał zarówno kapitalizm[14], jak i komunizm, uważając że oba systemy osłabiają jednolitość narodu. Krytykował też nazizm[15], widząc w nim zagrożenie dla państwowości polskiej i katolicyzmu. Radykałowie nie aprobowali też rasizmu w wydaniu hitlerowskim, uważając, że rasa rozumiana biologicznie nie może zastępować świadomej przynależności narodowej i religijności[16]. W czasie wojny zdarzały się przypadki działaczy NR, którzy występowali przeciwko rasistowskim działaniom hitlerowców. Znany jest przypadek Jana Mosdorfa, który będąc uwięzionym w obozie koncentracyjnym Auschwitz pomagał Żydom, za co prawdopodobnie został zabity w zbiorowej egzekucji.
