Naturalne planowanie rodziny

Naturalne planowanie rodziny (NPR) – metoda przewidywania okresów płodnych na podstawie znajomości fizjologicznych objawów towarzyszących różnym fazom cyklu miesięcznego. Wiedzę o czasie występowania okresów płodnych można wykorzystać w dwojaki sposób:

• w rodzinach mających problemy z uzyskaniem potomstwa, podejmując współżycie płciowe w okresie płodnym można zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę,
• w rodzinach posiadających potomstwo już w ilości wystarczającej, nie podejmując współżycia w tym czasie, można zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej ciąży do 25% (według Światowej Organizacji Zdrowia).

Sposobowi drugiemu, jako metodzie antykoncepcji, dały "zielone światło" ustalenia II Soboru watykańskiego (1962-1968) wkrótce potem rozwinięte w encyklice papieża Pawła VI Humanae vitae.

Podział metod NPR

• owulacyjna (tylko metoda Billingsa)
• objawowo-termiczne, wielowskaźnikowe
• termiczna

Czasami do NPR zalicza się także metodę laktacyjną niepłodności poporodowej (LAM), jednak WHO uznaje ją za osobną metodę.

Metoda owulacji (Billingsów)

Śluz szyjkowy

Metoda Billingsów (ocena śluzu szyjkowego) – metoda naturalnego planowania rodziny, często nieuznawana za metodę antykoncepcji, gdyż wymaga wstrzymania się od pożycia w fazie płodnej. Polega na rozpoznaniu początku i końca fazy płodności za pomocą konsystencji i wyglądu śluzu estrogennego (okołoowulacyjnego) i śluzu gestagennego (poowulacyjnego). W czasie poprzedzającym owulację i w jej trakcie śluz jest lepki i rozciągliwy – nazywamy go estrogennym. Bezpośrednio po owulacji śluz jest suchy i gęsty – nazywamy go gestagennym. Abstynencja seksualna w okresie występowania śluzu estrogennego zmniejsza ryzyko ciąży do kilku punktów wskaźnika Pearla.

Metody objawowo-termiczne

W zakresie metod objawowo-termicznych wyróżnia się:

• metoda Rötzera,
• Kippleyów,
• angielską,
• Kramarek (opracowanie polskie).

Metoda termiczna

Metoda ta polega na dokonywaniu codziennych pomiarów temperatury ciała kobiety (pomiar podstawowej temperatury ciała – PTC), rano przez ok. 5 minut przed wstaniem z łóżka o tej samej porze, tym samym termometrem (najlepiej termometrem owulacyjnym), w pochwie, odbycie lub jamie ustnej i zapisywaniu otrzymywanych wyników nanosząc je na wykres^{[potrzebne źródło]}.

Metoda laktacyjna niepłodności poporodowej

Metoda stosowana wyłącznie w okresie poporodowym o skuteczności 98%-99%. W czasie karmienia piersią dziecko ssąc powoduje pobudzenie wydzielania oksytocyny i prolaktyny. Prolaktyna powoduje wydzielanie mleka oraz hamuje owulację. Aby osiągnąć podaną efektywność muszą być spełnione następujące warunki:

• dziecko nie ma więcej niż 6 miesięcy
• nie wystąpiła jeszcze miesiączka
• dziecko jest karmione wyłącznie piersią czyli:
  • karmienie "na żądanie",
  • nie rzadziej niż co 4 godziny w ciągu dnia i co 6 godzin w ciągu nocy bez dokarmiania dziecka

Wprawdzie po porodzie występuje okresowa bezpłodność, dłużej utrzymująca się przy intensywnym karmieniu piersią, jednak długość tego okresu jest nieprzewidywalna, a nowy cykl zaczyna się zwykle owulacją, nie zaś krwawieniem miesiączkowym.

Zalety i wady

Oprócz powszechnych zalet i wad, każda z metod NPR ma je charakterystyczne dla siebie.

Zalety

W swojej publikacji z 1988 roku WHO wymienia następujące zalety:

• stosowane dla zwiększenia i zmniejszenia szansy na zapłodnienie;
• brak fizycznych efektów ubocznych;
• wzrost samoświadomość i wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiej płodności;
• zwiększenie zaufanie do siebie samego przez osobę stosującą NPR;
• zaangażowanie męża, współpraca, komunikacja i dzielenie odpowiedzialności małżeńskiej; dla niektórych kobiet może być to wadą
• niezależność od innych procedur medycznych;
• nie wymaga medycznie wykwalifikowanego personelu;

Wady

• okres nauki wymaganej do stosowania NPR trwa do 6 miesięcy;
• NPR musi być nauczane przez kwalifikowanych pracowników;
• niezbędność zgody i współpracy małżonków;
• brak zabezpieczenia przed chorobami wenerycznymi;
• możliwość błędnego określenia płodności na podstawie objawów fizjologicznych (zwłaszcza konsystencji śluzu);
• część kobiet w ogóle nie ma regularnych cykli miesiączkowych;
• możliwość zaburzenia objawów płodności na skutek takich czynników jak np. stres, choroba, zmiana klimatu, przemęczenie, spożycie alkoholu, sen o nietypowej długości itp. co utrudnia ustalenie przebiegu cyklu i wydłuża okres wstrzemięźliwości, a w przypadku stresującego trybu życia, wykonywania pracy zmianowej, zaburzeń senności oraz w przypadku kobiet posiadających z natury nieregularne długości cyklu przeważnie metody NPR nie pozwalają na ustalenie pewnych, niepłodnych dni cyklu;
• trudność w zaakceptowaniu stylu życia zgodnego z NPR, głównie abstynencji seksualnej koniecznej, w zależności od metody, przez 8-18 dni cyklu (według 27% mężczyzn i 8% kobiet jest to najważniejsza trudność podczas stosowaniu NPR);
• trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące wiedzy (np. niewiedza, poczucie przymusu używania antykoncepcji, przekonanie o nienowoczesności, nienaukowości, nieefektywności i skomplikowaniu NPR);
• trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery psychoemocjonalnej (np. trudności w akceptacji roli płciowej czy w budowaniu pozytywnej tożsamości płciowej, odcięcie się od sfery seksualnej, przeszkody w wyrażaniu uczuć seksualnych);
• trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery motywacyjno—dążeniowej (np. brak wsparcia czy religijności, pesymistyczne, lękowe lub obronne nastawienie do życia);
• stosujący muszą codziennie przeprowadzać obserwacje i zapisywać objawy związane ze zmianami śluzu, szyjki, temperatury;
• utrudnieniem może być również sytuacja życiowa (np. nałogi, praca, choroba, konflikty małżeńskie, sprzeciw współmałżonka, prymitywizm intelektualno—uczuciowy);
• może ograniczać satysfakcję z życia seksualnego ponieważ wyklucza współżycie w okresie największego pobudzenia seksualnego kobiet następującego w czasie dni płodnych oraz ogranicza spontaniczność życia seksualnego.

Stanowisko organizacji naukowych

American Congress of Obstetricians and Gynecologists uważa NPR za nieodpowiednie dla części kobiet, zwłaszcza dla tych, które nie powinny w przyszłości zajść w ciążę.

Organizacje powołane do promowania NPR

• Krajowy Zespół Promocji Naturalnego Planowania Rodziny powołany przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej,
• Europejski Instytut Wychowania Prorodzinnego (Institut European d'Education Familiale – IEEF),
• Międzynarodowa Federacja Popierania Życia Rodzinnego (IFFLP). Organizacja ta wspiera prace badawcze, ułatwia dzielenie się doświadczeniami w nauczaniu metod NPR, współpracuje z agencjami planowania rodziny i służbą zdrowia,
• Stowarzyszenie “Liga Małżeństwo Małżeństwu” (w Polsce w 1992 r.),
• Światowa Organizacja Owulacyjnej Metody Billingsa (WOOMB),
• Instytut Naturalnej Regulacji Poczęć (Institut für Natürliche Empfängnis – Regelung-INER), obejmujące obszar języka niemieckiego (Niemcy, Austria, Szwajcaria, północne Włochy) (w Polsce w 1993 r.),
• Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli NPR,
• Towarzystwo Odpowiedzialnego Rodzicielstwa (TOR).

NPR a religia

Stary Testament

W Starym Testamencie można dostrzec analogię do metod NPR. Bóg uregulował wiele kwestii życia publicznego i prywatnego Izraela, w tym kontaktu między kobietą a mężczyzną. Mężczyzna nie mógł zbliżać się do kobiety przez okres krwawienia (to ok. 5-7 dni), jak i po nim przez kolejne 7 dni (wymóg oczyszczenia). Ponadto zauważyć należy, że Bóg błogosławił Izraelowi przez co obiecał Abrahamowi, a następnie jego synom potomstwo niczym gwiazdy na niebie (Rdz 22:16-17; 26:3-5).

Z badań wiadomo, że u kobiety owulacja następuje nie wcześniej niż 12 dnia, a najczęściej ok. 14 dnia. Wynikałoby z tego, że korzystając z prawa nadanego przez Boga Izraelici przestrzegający zaleceń mieli większe prawdopodobieństwo zwiększenia swojej populacji niż pozostałe narody w związku z tym, że w czasie menstruacji i 7 dni po obowiązywał czas abstynencji seksualnej, który kończył się wraz z nastąpieniem okresu płodnego u kobiety.

Również to prawo miało znaczenie higieniczne w przypadku problemów zdrowotnych, które chroniło kobietę przed współżyciem kiedy pojawiały się problemy z drogami rodnymi (Kpł 15:19,25).

Skuteczność

• Skuteczność optymalna – skuteczność przy pełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody
• Skuteczność przy błędach – skuteczność przy niepełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody

Światowa Organizacja Zdrowia w 2011 roku podała, że skuteczność NPR wynosi 75%. Według przeglądu systematycznego z 2007 roku skuteczność NPR przy typowym użyciu to ok. 75%, a przy idealnym - 95-98% (w zależności od metody). Dla porównania skuteczność prezerwatywy męskiej to 85% przy typowym użyciu i 98% przy idealnym, a dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych - odpowiednio - 92% i 99,7%.

Starsze badania

Autor	Rok	Badana metoda	Liczba badanych par	Ilość przebadanych cykli	Skuteczność optymalna w %	Skuteczność przy błędach w %	Skuteczność optymalna według wskaźnika Pearla	Skuteczność przy błędach według wskaźnika Pearla
Vincent, Francja	1967	Termiczna (?)	–	17500	–	99,93	–	0.07
Marshall	1968	Termiczna	–	4739	98,80	93,40	1,20	6,60
Badania Uniwesytetu Fairfield	1970-1973	Obliczeniowo-termiczna	1022	14416(m-cy)	99,25	95,51	0,75	5,49
Joseph Roetzer	1973	Objawowo-termiczna	491	17026	–	99,8	–	0,20
St. Cloud, USA	1974	Owulacji	260	1832	–	99,40	–	0,60
M. Ball	1976	Owulacji	–	1635	97,10	84,50(97,40?)	2,90	15,50(6,60?)
Parrenteau, Rice, Lanctot, Carreau	1976	Objawowo-termiczna	–	3548	99,30	94,00	0,70	6,00
Kyu Ssn Cho-Urban	1976	Owulacji	465	11064	98,39	98,04	1,61	1,96
Departament Zdrowia i Oświaty USA	1976-1978	Objawowo-termiczna	ok. 627	–	–	99,90	–	0,10
Departament Zdrowia i Oświaty USA	1976-1978	Objawowo-termiczna	ok. 627	–	–	94,33	–	5.67
Rice, Lanctot	1978	Objawowo-termiczna	1022	21736	99,10	93,5	0,90	7,50
Klaus	1979	Owulacji	–	12283	98,70	80,00	1,30	20,00
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)	1981	Owulacji	–	10215	97,80	79,40	2,20	20,60
Barbato i Bertolotti, Włochy	1987	Podwójnego wskaźnika	–	8140	99,56	96,40	0,44	3,60
Josef Rötzer, Austria	1987	Objawowo-termiczna	–	17026	99,90	99,81	0,10	0,19
Frank, Herman	1988	Objawowo-termiczna	–	2630	99,30	98,20	0,70	1,80
Gerhardt K. Doering, Niemcy	–	Termiczna	–	48377	–	96,9	–	3,1
Xu, J.X., Zhang D.W, ChRL	1988-1990	Owulacyjna	688	11075	–	98,82	–	1,18
Franka Hermann,Freundl, Niemcy	1991	(?)-termiczna	255	3174	99,30	97,70	0,70	2,30
Rotzer, Austria	1993	Objawowo-termiczna	–	–	99,80	99,00	0,20	1,00
Nanjing, Anhui, Kunmin and Shanghai/Qian et al. ChRL	1996-1997	Owulacyjna	992	12(m-cy)	–	99,50	–	0,05

Zobacz też

• historia metod naturalnego planowania rodziny
• antykoncepcja
• Humanae vitae
• pro-life
• świadome macierzyństwo
• cykl miesiączkowy

Bibliografia

1. Allen L. Schirm and others, "Contraceptive Failure in the United States: The Impact of Social, Economic and Demographic Factors," Family Planning Perspectives 14:2 (March/April, 1982) 68-75.
2. Bielawska-Baturowicz E., Kornas-Biela D., Z zagadnień psychologii prokreacyjnej, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1992.
3. Döring G.K., "The Reliability of Temperature Records as a Method of Contraception," (Über die Zuverlassigkeit der Temperaturmethode Zur Empfangnisverhutung) Deutsche medizinische Wochenschrift 92:23 (June 9, 1967), 1055-1061. Abstracted in 1968 Yearbook of Obstetrics and Gynecology, p. 354.
4. Flynn A.M., Brooks M., A manual of natural family planing.; wyd.IV; UNWIN; 1990; Londyn.
5. Fallace, C. and J., 1976. Family Planning Guide. Smithtown, New York. The Natural Family Planning Association of Long Island.
6. Fijałkowski W., Rodzicielstwo w zgodzie z naturą, Fundacja „Głos dla życia”, Poznań 1999.
7. Fijałkowski W., Ojcostwo na nowo odkryte, Bernardinum, Pelplin 1996.
8. Fijałkowski W., Ekologia Rodziny, Rubikon, Kraków 2001.
9. Guy, F. and M., 1979. Les Methodes d'Auto-observation. Grenoble. Institut de Recherche sur l'Enfant et le Couple.
10. Hatcher Robert A. and others, Contaceptive Technology 1984-1985, (New York: Irvington) 1984.
11. Jaffe Frederick S., "Commentary: Some Policy and Program Implications of 'Contraceptive Failure in the United States,'" Family Planning Perspectives 5:3 (Summer, 1983) 133-142. Delayers (spacers) are reported to have these pregnancy rates with the various methods: Pill, 7%; IUD, 15%; condoms, 21%; diaphragms, 25%; foam, 36%; douche, 47%.
12. Johnston, J.A.; Roberts, D.B.; and Spencer, R.B., 1978. NFP Services and Methods in Australia: A Survey Evaluation. International Review of Natural Family Planning 2:143-154, 203-224, 328-353, and 3:20-53.
13. Keefe, E.F., 1962. Self Observation of the Cervix to Distinguish Days of Possible Fertility. Bull. Sloane Hosp. for Women 8:129.
14. Kippley, J. and S., 1979. The Art of Natural Family Planning. Cincinnati, Ohio. The Couple to Couple League.
15. Kippley J. i S., Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny, LMM, Piaseczno 2004.
16. Leblanc and Harel, 1977, L'Action Familiale. Ile Maurice.
17. Marshall, J., 1978. Natural Family Planning. London. Catholic Marriage Advisory Council.
18. McCarthy, J.J.; Martin, M.C.; and Gildenhorn, M., 1977. The Sympto-Thermal Method. Washington, D.C., The Human Life Foundation of America and the Natural Family Planning Federation of America.
19. Medina Jorge E., M.D., "Comparative evaluation of two methods of natural family planning in Colombia," Am J. Ob. and Gyn. 138:8 (Dec. 15, 1980) 1142-1147.
20. Nofziger, M., 1979. A Cooperative Method of Natural Birth Control, 3d edition, Summertown, Tennessee, The Book Publishing Co.
21. Obara M., Warenik-Szymankiewicz A., Słomko Z., Metody i środki planowania rodziny, w: Ginekologia: podręcznik dla lekarzy i studentów, red. Słomko Z., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997;
22. Pharand-Lapointe, M.; Kavanagh-Jazrawy, F.; Plante-Charron, C.; Parenteau-Carreau, S.; and Doyle, R., 1980. Planning your Family, the S. T. Way. Ottawa, Serena-Canada.
23. Raith E., Frank P., Freundl D., Naturalne metody planowania rodziny, Springer PWN, Warszawa 1997
24. Rice, J., and Lanctot, C.A., 1978. Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Linacre Quarterly 45:388.
25. Rice, F.J.; Lanctot, C.A.; and Garcia-Devesa, 1977. The Effectiveness of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Communication at First International Congress of IFFLP in Cali, Columbia, June 1977.
26. Rice, F.J.; Lanctot, C.A., "Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning," Linacre Quarterly 45:4 (November, 1978), 388-391.
27. Rötzer J., 1978. The Sympto-Thermal Method: Ten Years of Change. The Linacre Quarterly 45:358.
28. Rötzer J., Sztuka Planowania Rodziny, Vocatio, Warszawa 2005.
29. Szymański Z. red., Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2004.
30. Thyma, P., 1978. The Double-Check-Method of Natural Family Planning. South Deerfield, Mass., Marriage Life Information.
31. Troszyński M. red., Naturalne Planowanie Rodziny. Podręcznik dla nauczycieli naturalnego planowania rodziny, Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny, Warszawa 2006,
32. Vollman, R.F., 1977. The Menstrual Cycle. Philadelphia/London/Toronto. Saunders.
33. Wade Maclyn E., Phyllis McCarthy, et al., "A Randomized Prospective Study of the Use-Effectiveness of Two Methods of Natural Family Planning," Am J. Ob. and Gyn. 141:4(Oct 15, 1981) 368-376.
34. World Health Organization, "A Prospective Multicentre Trial of the Ovulation Method of Natural Family Planning. II. The Effectiveness Phase," Fertility and Sterility 36:5 (November, 1981) 591-598.
35. Vincent B. et al., Methode Thermique a et Contraception: Approaches medicale et psychosociologique (Paris: Masson, 1967) 52-73.
36. Willis J., "Comparing Contraceptives," FDA Consumer 19:4 (May, 1985) 28-35.
37. Mario Jaramillo-Gomez and Juan B. Londono, "Rhythm: A Hazardous Contraceptive Method," Demography 5:1 (1968) 433-438.
38. The American College of Obstetricians and Gynecologists, Benefits, Risks & Effectiveness of Contraception, 1985.
39. Bureau of Community Health Services, Natural Family Planning, DHEW Publication No. (HSA) 79-5621.
40. Presented at 16th International Congress for the Family, Brighton, Eng. 1990
41. Human Life Foundation Newsletter
42. World Health Org. Geneva Feb., 1976
43. www.catholicmind.com
44. www.ccli.org
45. www.boma-usa.org
46. www.woomb.org
47. www.familyplanning.net
48. npr.pl
49. www.embrion.pl/npr
50. www.rodzina-naturalnie.pl

Linki zewnętrzne

• Wielojęzykowy serwis poświęcony metodzie owulacji Billingsa
• Liga Małżeństwo Małżeństwu – metoda objawowo-termiczna według Kippleyów
• Instytut Naturalnego Planowania Rodziny – metoda objawowo-termiczna według prof. J. Rötzera
• Szkoła Uniesień – serwis na temat NPR
• Forum osób praktykujących NPR
• 28dni.pl-obserwuj swój cykl
• Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny
• www.rodzina-naturalnie.pl- eKarta Cyklu autoryzowana przez Radę Naukową Instytutu INER

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.