Nieistniejące obiekty krakowskiego Rynku Głównego

Od lewej: Ratusz, Sukiennice, Wielka Waga, a za nią Mała Waga, Kościół Mariacki i Kościół św. Wojciecha (na obrazie Michała Stachowicza)

Od lewej: Sukiennice, Spichlerz, Wieża ratuszowa, Wielka Waga, Kościół św. Wojciecha (na obrazie Franciszka Smuglewicza)

Od lewej: Kościół Mariacki i Sukiennice z Syndykówką i domem Oszackich z kramami (mal. Marcin Zaleski, ze zbiorów MHMK)

Cmentarzysko z XI-XII wieku w Podziemiach Rynku (fotografia z 2010 r.)

Gotyckie Sukiennice istniejące do 1555 r.

Nieistniejące obiekty krakowskiego Rynku Głównego - budynki, budowle i inne obiekty, które już nie istnieją na krakowskim rynku, głównie ze względu na podjęte w XIX wieku decyzje o ich wyburzeniu. Powstawały one i ulegały przeobrażeniom w toku rozwoju Krakowa, przym czym istotne dla ich rozwoju były następujące okresy:

• XI - XIII w. - okres przedlokacyjny
• XIII - XIV w. - wczesnolokacyjny okres drewniany
• XIV - XVIII w. - lokacyjny okres murowany
• XIX - XX w. - przeobrażenia, wyburzenia, współczesna renowacja

Rynek Krakowski, dziś po XIX-wiecznych wyburzeniach prawie pusty, zajmowały pierwotnie liczne budowle służące gospodarce i władzom miejskim, takie jak wagi miejskie, kramy i ławy, jatki i budy, topnie kruszców, postrzygalnie, ratusz, ale także zachowane do dzisiaj sukiennice, Wieża ratuszowa.

Kalendarium wyburzeniowo-rozbiórkowe

Rzeczpospolita Obojga Narodów (do 1795)

• 1775 - powołanie krakowskiej Komisji Dobrego Porządku
• 1782 - przebudowanie Wielkiej Wagi w Dom Komisji
• 1782 - wybudowanie klasycystycznego odwachu wokół wieży ratuszowej
• 1787 - odnowienie Kramów Szewskich

Zabór austriacki (1795-1807)

• 1796 - zburzenie muru otaczającego Cmentarz Mariacki
• 1801 - zburzenie Małej Wagi
• 1804 - zburzenie Domu Oficerskiego
• 1804 - zlikwidowanie części drewnianych kramów i jatek po zachodniej stronie Sukiennic

Księstwo Warszawskie (1807-1815)

• 1810 - obsadzanie drzew

Rzeczpospolita Krakowska (1815-1846)

• 1816 - powołanie Komisji ds. Upiękniania Rynku
• 1817 - 1820 - wyburzenie ratusza wraz ze spichlerzem i kabatami
• 1832 - 1836 - wyburzenie części kramów drewnianych

Wielkie Księstwo Krakowskie (część Cesarstwa Austriackiego) (1846-1918)

• 1850 - "Wielki Pożar" w Krakowie
• 1852 - zburzenie Kramów Żelaznych po wschodniej stronie Sukiennic
• 1854 - zburzenie drewnianych kramów i straganów po zachodniej stronie Sukiennic
• 1868 - rozbiórka Kramów Bogatych
• 1878 - wyburzenie Domu Komisji (wcześniejszej Wielkiej Wagi)
• 1875 - 1879 - przebudowa Sukiennic, dobudowanie arkadowych podcieni, przebudowanie Postrzygalni, Syndykówki oraz Langierówki
• 1879 - wyburzenie starego, klasycystycznego odwachu
• 1881-1882 - wybudowanie nowego, większego, neogotyckiego odwachu
• 1898 - powstanie Pomnika Adama Mickiewicza

Po odzyskaniu niepodległości (od 1918)

• 1946 - wyburzenie neogotyckiego odwachu

Bibliografia

1. W.Komorkowski, M.Motak, Rynek Główny [w:] Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, s. 861-865.
2. D. Niemiec, Średniowieczny rynek krakowski, "Alma Mater" nr 109, grudzień 2008, s. 84-90.