Niemcza (niem. Nimptsch) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Niemcza. Położone nad rzeką Ślęzą, na obszarze Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.
Wg danych z 31 grudnia 2008 miasto liczy 3110 (722. lokata w kraju)[1].
Obecnie ośrodek usługowy regionu turystycznego. Niewielkie zakłady przemysłu maszynowego, odzieżowego, drzewnego, dziewiarskiego i spożywczego.
Nazwa miasta, nadana przez Słowian, przybyłych na Śląsk w VI wieku n.e.[2], wywodzi się prawdopodobnie od starosłowiańskiego słowa Niemiec (nemz = niemy)[3], które to oznaczało obcą osobę. Według legendy Niemcza została odbudowana przez Niemców – osoby spoza grodu[4]. W 1154 roku wymieniona jest jako Nemechi, w 1238 Zlemech, a w dokumencie łacińskim z 1290 wymieniona we fragmencie "in territorio Nympczensi".[5] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje polską nazwę w formie Niemcz oraz zgermanizowaną Nimptsch.[6].
- 990 r. – zdobycie przez Mieszka I Niemczy wraz ze Śląskiem kosztem państwa czeskiego. Kronikarz czeski Mnich Sazawski napisał wtedy: "Nemci perdita est", tj. Niemcza została stracona.
- 1017 r. – Niemcza zasłynęła w Europie zwycięską bitwą, kiedy to za panowania Bolesława Chrobrego odparto najazd zbrojny cesarza niemieckiego Henryka II wraz z oddziałami czeskimi i lutyckimi. Bardzo szczegółowo fakt ten opisał niemiecki kronikarz Thietmar.
- 1155 r. – Papież Hadrian IV wymienia Niemczę jako jeden z grodów kasztelańskich należących do Biskupstwa wrocławskiego.
- 1213-1216 r. – na zamku w Niemczy przebywa Jadwiga, księżniczka pochodząca ze starego arystokratycznego rodu Andechs-Meran, żona Henryka Brodatego i matka Henryka Pobożnego, późniejsza święta, patronka Śląska, fundatorka kościołów w Niemczy. Zamek ten do czasów przedwojennych znany był jako Zamek Jadwigi.
- 1244 r. – w kościele Św. Wojciecha w Starej Niemczy podpisany zostaje dokument wydany przez księcia Bolesława Rogatkę dotyczący budowy katedry we Wrocławiu wraz z otrzymanymi przywilejami na tę okoliczność. Uczestniczył w tym ważnym momencie biskup Tomasz z Wrocławia i pięciu kasztelanów. Kopia tego dokumentu istnieje w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu.
- 1282 r. – Niemcza otrzymuje prawa miejskie z rąk Henryka IV Probusa. Istnieje jednakże duże prawdopodobieństwo, że Niemcza mogła posiadać je już wcześniej.
- 1288 r. – zostaje wzniesiona na zamku niemczańskim kaplica.
- 1295 r. – budowa w Niemczy fortyfikacji, przebudowa zamku i murów obronnych, które zaopatrzone są w dwie bramy i cztery furty. Taki stan pozostał do dziś.
- 1329 r. – wraz z hołdem lennym złożonym we Wrocławiu przez ks. legnickiego, Bolesława III Rozrzutnego, Niemcza przechodzi pod zwierzchnictwo korony czeskiej
- 1331 r. – Niemcza odpiera skutecznie ataki wojsk króla czeskiego Jana Luksemburskiego, który oblegał miasto. Obrona ta uniemożliwiła połączenie się wojsk Jana Luksemburskiego z wojakami krzyżackimi, co z kolei przyczyniło się do zwycięstwa króla Władysława Łokietka w wojnie z Krzyżakami.
- 1393-1675 r. – Niemcza jest własnością książąt legnicko-brzeskich.
- 1419-1430 r. – Niemcza jest ostoją ruchu husyckiego na Śląsku. Po poddaniu się grodu zostają zburzone mury obronne.
- 1585 r. – przebudowa średniowiecznego zamku na styl renesansowy.
- 1635 r. – urodził się w Niemczy poeta barokowy, późniejszy syndyk Wrocławia, Daniel Casper von Lohenstein. Jedna z jego posiadłości, pałac w Kietlinie, do dziś jest dobrze zachowana.
- 1675 r. – 21 września umiera bezpotomnie w wieku 15 lat, ostatni potomek dynastii Piastów Śląskich – Jerzy Wilhelm, władca Niemczy. Miasto przechodzi na okres prawie 70 lat pod bezpośrednie panowanie Habsburgów.
- 1741 r. – Niemcza wchodzi w skład państwa pruskiego
- 1790 r. – przebywa w Niemczy Johann Wolfgang von Goethe, słynny poeta niemiecki zaprzyjaźniony z Adamem Mickiewiczem – m.in. w Restauracji Rycerskiej (dziś Łabędź), co upamiętnia miedziana tablica).
- 1871 r. – Niemcza częścią zjednoczonych Niemiec
- 1945 r.
- styczeń zbliżanie się Armii Czerwonej spowodowało ucieczkę i ewakuację ludności niemieckiej z terenów Pomorza i Śląska[7][8] zarządzonej przez władze niemieckie bez przygotowania[9]. Z tego powodu wielu ludzi zginęło – bądź to w wyniku działań frontowych, bądź wskutek wysokich mrozów[10].
- 9 maja Niemcza zostaje zajęta przez wojska radzieckie
- włączenie miasta wraz z Dolnym Śląskiem do państwa polskiego
- zaczęli przybywać Polacy z obszarów, które po konferencji jałtańskiej znalazły się poza nową wschodnią granicą Polski. Polaków tych wysiedlano na podstawie narzuconych przez rząd ZSRR umów, które podpisał marionetkowy i podporządkowany Stalinowi Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN.)[10].
- początek wysiedlenia niewielu pozostałych jeszcze po zimowej ucieczce i ewakuacji dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec; przybywają emigranci z Kresów Wschodnich
- napływ uciekinierów z Grecji. Prawie do końca lat 90. XX wieku Grecy stanowili znaczącą część mieszkańców Niemczy – m.in. w latach 70. i 80. dysponowali własną szkołą podstawową.
- 1996 r. – 700-lecie kościoła w Niemczy.
- 1997 r. – wielka powódź, która swoim zasięgiem objęła również Gminę Niemcza, m.in. zalany został stadion miejski.
- 1998 r. – 20 marca podpisanie układu o partnerstwie z niemieckim miastem Gladenbach, leżącym w północnej Hesji.
- 2008 r. – 23 października podpisanie układu o partnerstwie z czeskim miastem Letohrad[11].
- 2009 r. – 22 maja podpisanie układu o partnerstwie z francuskim miastem Monteux[12]
Kościół św. Piotra i Pawła
- gotycko–renesansowy zamek z XVI-XIX w.
- barokowe kamieniczki z XVIII w.
- fragmenty kamiennych fortyfikacji z XI-XII w.
- neoromański ratusz z 1865 roku
- kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny z 1865 roku, z 60-metrową wieżą
- rynek o wydłużonym, wrzecionowatym kształcie
- kościół pod wezwaniem św. Wojciecha z 1612 roku
- baszta
Międzynarodowa trasa E67 (DK8) Wilno – Praga przebiega w granicach administracyjnych miasta, ale faktycznie jest traktowana jako jego obwodnica, gdyż nie przecina terenów zamieszkanych. Ponadto istnieje część trakcyjna linii kolejowej Kobierzyce–Piława Górna wybudowanej w 1884. Odcinek do Kobierzyc zamknięto w 1995, a 5 lat później odcinek do Piławy Górnej (od 2006 cała linia kolejowa jest nieprzejezdna).
-
- cykliczne Dni Niemczy odbywające się na rynku w połowie maja
- PAF – Ogólnopolski Przegląd Amatorskich Filmów o zabytkowych miastach
- ogólnopolskie zawody w staniu na materacu dmuchanym umieszczonym na wodzie
- imprezy okolicznościowe oraz czasowe wystawy oraz galerie
- nieWagary z Marzanną
- Dzień Otwarty Szkół Niemczańskich
- Festyn Parafialny organizowany od 2008 roku przez ks. Tadeusza Pitę
[edytuj] Ciekawostka
W 2006 roku w Niemczy, która "grała" filmowe Maciejowice Bogusław Linda nakręcił część swojego filmu pt. Jasne błękitne okna[15].
[edytuj] Współpraca międzynarodowa
Miasta partnerskie[16]:
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym
- ↑ Hugo Weczerka, Handbuch der historischen Stätten: Schlesien. Stuttgart: Alfred Kröner Verlag, 2003. ISBN 3-520-31602-1.
- ↑ "Trafnie więc pisze Stanisław Rospond: Może nazwa Niemcza, pierwotnie Niemcy, utworzona została od Niemiec (Němъcъ: němъ) ale w znaczeniu pierwotnym "każdego obcego". Należy przy tym nadmienić, że wyraz prasłowiański nemz = niemy mógł być pożyczką od plemienia celtyckiego Nemětae. Kontakty celtycko – słowiańskie zostały potwierdzone w zapożyczeniach z języka celtyckiego". [w:] Studia historica Slavo-Germanica. Uniwersytet Poznański. 1970/72. nr 7-9, str. 165 op. cit. Stanisław Rospond. Polszczyzna śląska 1970. s. 14
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Rafał Eysymontt i in.; red. nauk. Marta Młynarska-Kaletynowa, Niemcza: Wielka historia małego miasta, wyd. Towarzystwo Miłośników Niemczy i Ziemi Niemczańskiej, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002, Wyszukaj tę książkę w księgozbiorze Biblioteki Narodowej
- ↑ Nimptsch - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
- ↑ Nimptsch - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
- ↑ Jürgen Thorwald – Wielka ucieczka
- ↑ Gorycz klęski i wyzwolenia
- ↑ Niemiecka Ucieczka przyciąga widzów – WYDARZENIA w Stopklatka.pl
- ↑ 10,0 10,1 Pochodzenie terytorialne dzisiejszych mieszkancow Slaska
- ↑ Zagraniczni Partnerzy
- ↑ informacje portalu miejskiego
- ↑ Lista zabytków na oficjalnej stronie Urzędu Miasta w Niemczy
- ↑ Ogólnodostępne aktualności portalu miejskiego
- ↑ Jest to kino kobiece, dlatego tu jestem. Bogusław Linda z planu "Jasnych błękitnych okien". [dostęp 2011-12-04].
- ↑ Zagraniczni partnerzy. [dostęp 2011-12-04].
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Niemcza w Wikisłowniku
