Niewola

Aukcja niewolników w starożytnym Rzymie

Stan ubezwłasnowolnienia istoty żywej przez inne istoty, system zależności lub ustrój społeczno-polityczny. Niewola, stan występujący sporadycznie u zwierząt (najczęściej owadów), wśród ludzi spowodowany bywa najczęściej wojną lub zespołem zależności w systemie państw niewolniczych.

Niewola na przestrzeni dziejów ludzkości przybierała różne kształty, od przetrzymywania w izolacji osobników uznawanych za niebezpiecznych w okresie toczącej się wojny, po niewolenie całych społeczności lub narodów.

W okresie panowania ustroju niewolniczego niewola była synonimem odczłowieczenia. Jednostka ludzka traciła wszelkie prawa stając się przedmiotem, którego los zależał wyłącznie od woli właściciela. Charakterystyczne przy tym było to, że niewolnikiem mógł stać się każdy, bez względu na rasę, pochodzenie, wiek czy płeć. W schyłkowym okresie panowania tego ustroju niewolnicy coraz częściej mogli się wykupywać lub być obdarzani wolnością przez dotychczasowych panów.

W czasach od średniowiecza po nowożytne istniały (do początków XXI wieku) obok siebie dwa rodzaje niewoli:

• wojenna, gdzie obowiązywała zasada wykupu (bogaty jeniec mógł się wykupić za umówioną kwotę pieniędzy, biednego czekały zazwyczaj ciężkie, dożywotnie roboty) lub pobytu w specjalnym obozie do zakończenia działań wojennych, względnie uzgodnionej przez strony konfliktu wymiany;
• robocza, gdzie niewolnik nie miał żadnych praw i był sprzedawany lub kupowany dla wykonania określonych czynności (ta forma niewolnictwa istnieje do dzisiaj w niektórych krajach Afryki i Azji oraz, do zakończenia wojny secesyjnej, w USA).

Zobacz też

• niewolnictwo

• jasyr

• branka

Bibliografia

• Jan Miś [red.]: Słownik encyklopedyczny: Historia, Wydawnictwo Europa, Wrocław 1997/98, ISBN 83-85336-69-9
• Józef Urbanowicz [red.]: Mała encyklopedia wojskowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1970