Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony |
|
| Data przystąpienia do Unii | |
|---|---|
| Stan: - Connecticut - Maine - Massachusetts - New Hampshire - Rhode Island - Vermont |
- 9 stycznia 1788 (5) - odłączenie od Massachusetts 15 marca 1820 (23) - 6 lutego 1788 (6) - 21 czerwca 1788 (9) - 29 maja 1790 (13) - 4 marca 1791 (14) |
| Statystyki | |
| Największe miasto | Boston |
| Stany USA | Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island i Vermont |
| Powierzchnia - w sumie |
69 746 mi² (181 440 km²) |
| Ludność - Łącznie (2006) - Gęstość zaludnienia |
14 239 724[1] 76,7 os/km² |
Nowa Anglia (ang. New England) – region Stanów Zjednoczonych, ulokowany na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA. Nowa Anglia składa się z 6 stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut.
Pierwotne region ten był zamieszkany przez indiańskich autochtonów. Kolonizacja tych terenów przez Europejczyków zaczęła się 21 listopada 1620 r., kiedy to angielscy pielgrzymi, uciekając przed prześladowaniami, dotarli na te tereny i założyli miasto Plymouth. Założenie Plymouth stało się zaczynem do budowy kolejnych miast w Nowej Anglii. Przybywający na te tereny liczni angielscy i szkoccy emigranci, zakładali kolejne miasta, coraz bardziej kolonizując te dzikie niegdyś tereny. Dzięki nim zaczęły powstawać takie miasta jak: Boston, Nantucket, New Bedford, czy słynne z procesu o czary miasto Salem.
Nowa Anglia odegrała znaczną rolę w ruchu abolicjonistycznym, który doprowadził w późniejszym okresie do zniesienia niewolnictwa. Nowa Anglia jest także, wraz z Doliną Krzemową i stanem Illinois, zagłębiem intelektualnym Stanów Zjednoczonych. Słynie bowiem jako region, w którym znajdują się znane prestiżowe prywatne uczelnie. Należą do nich: Uniwersytet Browna, Dartmouth College, Uniwersytet Yale, Massachusetts Institute of Technology czy Uniwersytet Harvarda. Stąd także pochodziło aż 8 z 44 dotychczasowych prezydentów USA. To tutaj rozwinęły się amerykańska literatura i filozofia, utworzono pierwsze szkoły publiczne oraz rozpoczęła się rewolucja przemysłowa na terenie Stanów Zjednoczonych.
Spis treści |
| Stany Nowej Anglii | stolica | powierzchnia (w km²) |
ludność (2000) | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Maine | Augusta | 86 542 | 1 274 923 |
| 2 | New Hampshire | Concord | 24 239 | 1 235 786 |
| 3 | Vermont | Montpelier | 24 923 | 608 827 |
| 4 | Connecticut | Hartford | 14 371 | 3 405 565 |
| 5 | Rhode Island | Providence | 3 144 | 1 048 319 |
| 6 | Massachusetts | Boston | 27 360 | 6 349 097 |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Katolicy | 32% |
| Niewierzący | 12% |
| Baptyści | 10% |
| Kościół Episkopalny | 6% |
| Metodyści | 4% |
| Luteranie | 4% |
| Kongregacjonaliści | 2% |
| Inni | 30% |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Protestanci(całość) w tym m.in.: | 56% |
| Baptyści | 16% |
| Metodyści | 9% |
| Pentakostaliści | 4% |
| inni protestanci | 24% |
| Katolicy | 25% |
| Niewierzący | 17% |
| Inni | 2% |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Katolicy | 47% |
| Protestanci(całość) w tym m.in.: | 31% |
| Kongregacjonaliści | 4% |
| Baptyści | 4% |
| wierni Kościoła Episkopalnego | 3% |
| inni protestanci | 20% |
| Niewierzący | 17% |
| Żydzi | 2% |
| Inni | 3% |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Protestanci (całość) w tym m.in.: | 43% |
| Kongregacjonaliści | 7% |
| Baptyści | 7% |
| wierni Kościoła Episkopalnego | 4% |
| inni protestanci | 25% |
| Katolicy | 35% |
| Niewierzący | 19% |
| Inni | 3% |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Katolicy | 56% |
| Protestanci(całość) w tym m.in.: | 28% |
| wierni Kościoła Episkopalnego | 8% |
| Baptyści | 6% |
| inni protestanci | 10% |
| Niewierzący | 13% |
| Żydzi | 2% |
| Inni | 1% |
| Religia | Procent |
|---|---|
| Katolicy | 38% |
| Protestanci (całość) w tym m.in.: | 29% |
| Kongregacjonaliści | 6% |
| Metodyści | 6% |
| Kościół Episkopalny | 4% |
| Baptyści | 3% |
| Niewierzący | 22% |
| Inni | 11% |
Nowa Anglia (40°58'N – 47°28'N i 66°57'W – 73°44'W) leży w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Od północy graniczy z Kanadą (prowincje Nowy Brunszwik i Quebec), a od wschodu ze stanem Nowy Jork. Południową i wschodnią granicę Nowej Anglii wyznacza Ocean Atlantycki (Zatoka Maine i Massachusetts). Powierzchnia tego regionu wynosi 181,440 km², czyli ok. 2% powierzchni Stanów Zjednoczonych.
Geografia Nowej Anglii została ukształtowana głównie za sprawą działalności lodowca, który ustąpił z tych terenów tysiące lat temu. Zlodowacenie zostawiło po sobie głównie postrzępione wybrzeże i łagodne stoki górskie, a na nadmorskich nizinach pełno jest pozostałych z tego okresu polodowcowych jezior i bagien. Najwyższym szczytem Nowej Anglii jest wysoka na 1917 m, znajdująca się w stanie New Hampshire góra Waszyngtona, która jest najwyższym szczytem jednego z pasm Apallachów – Gór Białych. Góra ta słynie z nieprzewidywalnej pogody i huraganowych wiatrów (nawet 372 km/h). W regionie pełno jest również rzek i strumieni. Główną rzeką jest długa na 640 km, z dorzeczem o powierzchni 29 138 km², Connecticut River. Największym jeziorem jest leżące na granicy amerykańsko-kanadyjskiej jezioro Champlain. Powierzchnia tego jeziora wynosi 1130 km².
Klimat leżącej na atlantyckim wybrzeżu Nowej Anglii jest ściśle związany zarówno z działalnością zimnego prądu labradorskiego, jak i obecnością długich pasm górskich ciągnących się od stanu Connecticut do samej granicy amerykańsko-kanadyjskiej w stanie Maine. Nowoangielski klimat znany jest przede wszystkim ze swojej nieprzewidywalności i różni się w zależności od regionów. W północnych, bardziej górzystych stanach Maine, New Hampshire i Vermont klimat jest wilgotny, kontynentalny, z krótkim i dość chłodnym latem i mroźną zimą. Południowe stany Connecticut, Massachusetts i Rhode Island mają również klimat wilgotny kontynentalny z mroźnymi zimami, lecz występują tam znacznie cieplejsze lata. Wiosny są przeważnie deszczowe i mgliste. Średnia suma opadów waha się między 1000 a 1500 mm rocznie, z tym, że w północnych stanach Vermont i Maine opadów jest mniej i roczna suma opadów waha się tam między 500 a 1000 mm. Zimą zazwyczaj pada około 2500 mm śniegu. Z tego powodu stany New Hampshire i Vermont z licznymi kurortami stały się popularnymi wśród narciarzy miejscami.
Nowa Anglia, na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów, była zasiedlona przez liczne plemiona indiańskie (Abenakowie, Penobscotowie, Wampanoagowie i wiele innych) posługujące się językami algonkińskimi. W momencie przybycia kolonizatorów Abenakowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Vermont, New Hampshire, a także zachodnią część obecnego stanu Maine oraz część Quebecu. Penobscotowie zasiedlili tereny wzdłuż rzeki Penobscot w stanie Maine, zaś Wampanoagowie zamieszkiwali tereny obecnych stanów Massachusetts (południową część), Rhode Island oraz wyspy Nantucket i Marthas Vineyard.
Nazwa "Nowa Anglia" została oficjalnie usankcjonowana 3 września 1620 roku, kiedy statut the Virginia Company of Plymouth został zastąpiony królewskim statutem dla Plymouth Council for New England – spółki akcyjnej założonej w celu kolonizacji i zarządzania regionu. Krótko potem, w grudniu 1620, stałe osiedlanie się na tych terenach zostało rozpoczęte przez Pielgrzymów (angielskich separatystów religijnych przybyłych z Holandii), którzy założyli osadę Plymouth. Wkrótce potem w 1630 roku została założona osada Boston, która obecnie jest największym miastem w regionie.
Wygnany z Massachusetts Roger Williams osiadł na południu i założył Providence (obecną stolicę najmniejszego stanu Ameryki – Rhode Island). W tym samym 1636 roku, 3 marca Kolonia Connecticut uzyskała statut i stworzyła własny rząd. Warto również zaznaczyć, że w tym samym czasie Vermont nie został jeszcze zasiedlony, a terytoria New Hampshire i Maine były zarządzane przez Massachusetts.
W tych wczesnych latach relacje między kolonistami a rdzennymi mieszkańcami układały się różnie – od pokojowej koegzystencji po walki zbrojne. Sześć lat po najkrwawszej z nich (wojny z ludem Pequot) w 1643, Massachusetts Bay, Plymouth, New Haven i Connecticut połączyły się w luźny związek nazwany Konfederacją Nowej Anglii (oficjalna nazwa Zjednoczone Kolonie Nowej Anglii – "The United Colonies of New England"). Konfederacja została założona w celu koordynowania wzajemnej obrony przeciwko możliwym atakom ze strony Indian, Holendrów z Nowej Holandii na zachodzie, Hiszpanów z południa i Francuzów z północy. Konfederacja straciła wpływy, kiedy Massachusetts odmówiła włączenia się do wojny przeciwko Holendrom.
Pierwsze monety wybijane w koloniach były produkowane przez Massachusetts Bay Colony. Pierwsze serie były zaprojektowane prosto. Na awersie widniały litery „NE' (New England), a na rewersie znajdowały się różne wzory.
W 1686 roku król Jakub II Stuart zaniepokojony zwiększającą się samodzielnością kolonii (szczególnie z powodu ustanawiania przez kolonie własnych statutów), zlekceważył Akty Nawigacyjne i zwiększył siły militarne w tym regionie, tworząc Dominium Nowej Anglii (administracyjną unię skupiającą wszystkie angielskie kolonie tego regionu). Dwa lata później prowincje Nowy Jork (Nowy Amsterdam) i New Jersey dołączyły do Dominium, odłączając się od Holendrów. Unia narzucona z zewnątrz, sprzeczna z zakorzenionymi w tym regionie tradycjami demokratycznymi, była bardzo niepopularna wśród kolonistów.
Po Chwalebnej Rewolucji w 1689 statuty większości kolonii zostały zmodyfikowane, wraz z mianowaniem Królewskiego Gubernatora w prawie każdej kolonii. Powodowało to napięcia między Królewskimi Gubernatorami, ich urzędnikami a urzędnikami wybranymi przez kolonistów. Gubernatorzy żądali bezwzględnej władzy, co napotkało opór ze strony wszystkich warstw lokalnych urzędników. Większość z nich nie stosowała się do żądań Gubernatorów i rządziła tak, jak wtedy, gdy Gubernatorów jeszcze nie było. Napięcie to przerodziło się w rewolucję amerykańską, która zmieniła się w Wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Po wojnie kolonie zostały połączone w większą unię (lecz nie federalistyczną) nazwaną Stanami Zjednoczonymi Ameryki. W XVIII i na początku XIX wieku Nowa Anglia nadal była bardzo ważnym regionem w kraju, jednakże z czasem rola tego ośrodka zaczęła spadać i dziś wpływy regionu są znacznie mniejsze niż na początku istnienia USA. W czasie wojny brytyjsko-amerykańskiej w 1812 roku Nowa Anglia była o krok od wystąpienia z Unii. Powodem tego był bunt handlowców, którzy sprzeciwiali się wojnie przeciwko ich największemu partnerowi handlowemu – Wielkiej Brytanii.
Z wyjątkiem kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja, Nowa Anglia jako jedyny amerykański region odziedziczył nazwę królestwa z Wysp Brytyjskich. Nowa Anglia ma dobrze zachowany charakter regionalny, szczególnie, jeśli chodzi o historyczne miejsca. Początkowo prawie jednolita pod względem narodowościowym, Nowa Anglia stała się wkrótce celem osiedlenia dla fali imigrantów z Włoch, Irlandii, Quebec'u, Polski, Azji, Ameryki Łacińskiej oraz innych części Stanów Zjednoczonych.
Według spisu ludności z roku 2000, Nową Anglię, która powierzchniowo jest 2 razy mniejsza od Polski, zamieszkuje ok. 750 tys. Polaków. Głównym skupiskiem Polonii są stany: Massachusetts, gdzie mieszka około 323 tys. Polaków i osób polskiego pochodzenia, co stanowi nieco ponad 6,1% mieszkańców oraz Connecticut, gdzie mieszka 284 tys. Polaków, co stanowi 8,3% mieszkańców. Obecnie emigranci z Polski osiedlają się głównie w okolicach Bostonu.
Duży wpływ na życie Polonii i kultywowanie tradycji polskich mają polonijne parafie rzymskokatolickie w Nowej Anglii.
W Nowej Anglii działa wiele organizacji polonijnych, z których najważniejsze to działające w Bostonie Polish Cultural Foundation i Polish-American Networking Organization. Warto wspomnieć również o działającej przy Uniwersytecie Yale organizacji studenckiej The Polish Society of Yale College, która zrzesza studentów pochodzenia polskiego. Szczególnie ważną rolę w środowisku polonijnym odgrywa działająca od stycznia 1998 roku Polish Cultural Foundation, która przeprowadziła od tego czasu kilkadziesiąt imprez kulturalnych i charytatywnych oraz dąży do ustanowienia w Bostonie Centrum Kultury Polskiej.
| Stan Nowej Anglii | Liczba Polaków (2000) | % całej populacji | |
|---|---|---|---|
| 1 | Massachusetts | 323 000 | 6,1% |
| 2 | Connecticut | 284 000 | 8,3% |
| 3 | New Hampshire | 51 000 | 4,1% |
| 4 | Rhode Island | 43 000 | 4,1% |
| 5 | Maine | 25 000 | 2% |
| 6 | Vermont | 20 500 | 3,4% |
