Nowe Ateny

Nowe Ateny Nowe Ateny albo Akademia wszelkiey scyencyi pełna, na różne tytuły, iák ná classes podzielona, mądrym dla memoryału, idiotom dla náuki, politykom dla práktyki, melancholikom dla rozrywki erigowana
Strona tytułowa "Nowych Aten"
Autor	Benedykt Chmielowski
Miejsce wydania	Polska
Język	polski
Data I wyd.	1745–1746
Typ utworu	encyklopedia
Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Smoka pokonać trudno, ale starać się trzeba.
Jeden z kilku rodzajów smoków przedstawionych w Nowych Atenach. Są tam również smoki latające, z natury rysowane.

Ilustracja znajdująca się na jednej z pierwszych stron encyklopedii wydanej w latach 1745-1746

Nowe Ateny – pierwsza polska encyklopedia powszechna, jej autorem był ks. Benedykt Chmielowski.

Encyklopedia miała dwa wydania, pierwsze w latach 1745–1746, drugie, uzupełnione i rozszerzone, w latach 1754–1764.

Układ i treść

Encyklopedia ks. Chmielowskiego ma układ rzeczowy, tj. hasła nie są ułożone alfabetycznie, lecz pogrupowane na działy tematyczne.

Wiadomości obejmujące kilkanaście dziedzin wiedzy zaczerpnął od ponad stu autorów, począwszy od starożytnych, np. Pliniusza Starszego, aż po sobie współczesnych; wiele z nich opatrzonych jest nie pozbawionym krytycyzmu komentarzem autora, w innych autor powołuje się na wybitne osobistości antyku, by firmować własne spostrzeżenia.

To z Nowych Aten pochodzą słynne słowa KOŃ jaki jest, każdy widzi i kozy – śmierdzący rodzaj zwierząt, autor nie widział bowiem sensu w opisywaniu tak wówczas rozpowszechnionych zwierząt. Były też rady jak uchronić się przed czarami: "Nade drzwiami wilczy pysek dla prezerwatywy od czarów".

Poza hasłami dzieło zawiera wiele opowieści, anegdot i osobliwości, takich jak opisy potworów, na przykład smoków, cyklopów i blemmjów. Historie te, jak się współcześnie przyjmuje, miały przede wszystkim na celu wzbudzenie ciekawości u czytelnika.

Chmielowski opisał także różne kraje świata, nawet bardzo odległe, jak Chiny czy Japonia ("INSUŁY oraz Szóste w AZJI Wielkiej JAPOŃSKIE IMPERIUM''").

Krytyka

Nowe Ateny zostały w epoce oświecenia poddane miażdżącej krytyce i bywają do dziś cytowane jako przykład ciemnoty czasów saskich.

Pełny tytuł dzieła

Nowe Ateny Albo Akademiia Wszelkiej Sciencyi Pełna, Na Różne Tytuły Jak Na Classes Podzielona, Mądrym Dla Memoryjału, Idiotom Dla Nauki, Politykom Dla Praktyki, Melankolikom Dla Rozrywki Erygowana

Alias O Bogu, Bożków Mnóstwie, Słów Pięknych Wyborze,
Kwestyj Cudnych Wiele, O Sybillów Zbiorze,
O Zwierzu, Rybach, Ptakach, O Matematyce,
O Cudach Świata, Ludzi Rządach, Polityce,
O Językach I Drzewach, O Żywiołach, Wierze,
Hieroglifikach, Gadkach, Narodów Manierze,
Co Kraj Który Ma W Sobie Dziwnych Ciekawości,
Cały Świat Opisany Z Gruntu W Słów Krótkości.

Co Wszystko Stało Się Wielką Pracą Autora Tu Enigmatice Wyrażonego:

Imię Wiosna Zaczyna Wielkiej Nocy Blisko:
Głowę W Piwie y Miodzie Zawraca Nazwisko.

To Jest Przez Xiędza Benedykta Chmielowskiego Dziekana Rohatyńskiego, Firlejowskiego, Podkamienieckiego Pasterza.

Zobacz też

• Zbiór potrzebniejszych wiadomości

Linki zewnętrzne

• Tekst Nowych Aten
• Skan oryginalnego wydania na PBI