|
| Obóz Narodowo-Radykalny |
 |
| Lider |
Jan Mosdorf |
| Data założenia |
14 kwietnia 1934 |
| Data rozwiązania |
10 lipca 1934 |
Deklarowana
ideologia polityczna |
Narodowy radykalizm |
| Liczba członków |
min. 2000 |
Obóz Narodowo-Radykalny (ONR) – narodowo-radykalne, nacjonalistyczne i antysemickie[1][2][3][4] ugrupowanie polityczne, założone w 1934 przez młodych działaczy Obozu Wielkiej Polski, rozwiązane po 3 miesiącach działalności przez sanacyjne władze państwowe. W późniejszym okresie ONR działało nielegalnie. W 1935 rozpadło się na RNR „Falangę” i ONR „ABC”.
Nazwy ABC i Falanga są umowne i nadane frakcjom przez historyków od nazw pism, wokół których koncentrowało się życie intelektualne tych grup ideowych. De facto ONR przestał istnieć w 1934 r., później działał RNR, a środowisko skupione wokół ABC nie uważało się już za ONR. Także nazwa Organizacja Polska jest umowna, gdyż historycy nadali ją nieformalnej grupie znajomych, ludzi doskonale wykształconych (Rossmann, Gluziński, Mosdorf i inni), którzy przejawiali szereg inicjatyw na różnych polach działalności społeczno-politycznej. Można powiedzieć, że grupa ta wykrystalizowała się zaraz po I wojnie światowej, stąd ONR był tylko jedną z jej wielu inicjatyw.
- 18 marca 1934 – masowe aresztowania działaczy Ruchu Młodych SN.
- marzec 1934 – usunięcie zwolenników opcji narodowo-radykalnej: Jana Mosdorfa, Henryka Rossmana z Sekcji Młodych SN.
- 14 kwietnia – podpisanie deklaracji Obozu Narodowo-Radykalnego w gmachu Politechniki Warszawskiej.
- 3 maja – z okazji święta 3 Maja ulicami Warszawy przemaszerował 2,5-tysięczny pochód członków ONR.
- 12 maja – zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych zalecające rozwiązywanie kół i oddziałów ONR-u.
- 14 maja – tygodnik „Sztafeta” przekształcony został w dziennik o nakładzie 8 tys. egzemplarzy.
- 29 maja – bojówka ONR ostrzelała lokal Komitetu Dzielnicowego PPS na Woli w Warszawie, raniąc 7 osób[potrzebne źródło]. W odpowiedzi na to środowiska socjalistyczne, głównie młodzieżowe, podjęły akcję odwetową, rozbijając lokale ONR w dzielnicach robotniczych[potrzebne źródło]. W akcjach uczestniczyła także młodzież komunistyczna[potrzebne źródło]. Na gruncie „walki z faszyzmem” doszło w Warszawie do pierwszych lokalnych porozumień między PPS a KPP i OM TUR a KZMP[potrzebne źródło].
- 10 czerwca – oficjalna delegalizacja Obozu Narodowo-Radykalnego.
- 13 czerwca – zamkniecie drukarni „Sztafety” i aresztowanie jednego z czołowych działaczy ONR.
- 15 czerwca – zamordowanie ministra spraw wewnętrznych Pierackiego przez ukraińskich nacjonalistów, co stało się pretekstem do rozprawy z ONR. Władze sanacyjne aresztowały m.in. Bolesława Piaseckiego.
- 30 czerwca – ukazał się pierwszy numer nielegalnie wydanej „Nowej Sztafety”.
- 6 lipca – osadzenie czołowych działaczy ONR w obozie w Berezie Kartuskiej.
- 25 listopada – ukazał się pierwszy numer pisma „Podaj Dalej – Chrześcijański Informator ogłoszeniowy”.
Członkami ONR byli m.in. Jan Mosdorf (wcześniej prezes Młodzieży Wszechpolskiej, zamordowany w Oświęcimiu), Henryk Rossman (więziony w Berezie Kartuskiej), Bolesław Piasecki (przywódca RNR-Falanga, po wojnie Stowarzyszenia Pax), Paweł Musioł (historyk piśmiennictwa śląskiego, twórca programu regionalizmu śląskiego, pisarz i dziennikarz, w czasie okupacji działacz konspiracyjny rozstrzelany przez Niemców w czasie wojny), Stanisław Piasecki (redaktor naczelny „Prosto z Mostu” rozstrzelany w Palmirach w 1941), Wojciech Wasiutyński, Tadeusz Todtleben, Jerzy Kurcjusz, Jan Korolec, Tadeusz Gluziński.
Stopnie wtajemniczenia stosowane zarówno przez przedwojenny ONR:
- Poziom S – Sekcja (najniższy)
- Poziom C – Stefan Czarniecki
- Poziom Z – Zakon Narodowy
- Poziom A – Komitet Polityczny (najwyższy)
W czasie okupacji działacze ONR tworzyli zakonspirowane organizacje wojskowe jak Konfederacja Narodu czy Związek Jaszczurczy (później Narodowe Siły Zbrojne). Wielu z nich, jak Jan Mosdorf, Stanisław Piasecki czy Paweł Musioł, zginęło z rąk hitlerowców.
Przypisy
- ↑ Żyd nie może być obywatelem Państwa Polskiego (...) Odżydzenie miast i miasteczek polskich jest niezbędnym warunkiem zdrowego rozwoju gospodarstwa narodowego., Deklaracja ONR, Warszawa 1934.
- ↑ Richard S. Levy: Antisemitism: a historical encyclopedia of prejudice and persecution. 2005, s. 485. Cytat: (...) ONR organised violent anti-Jewish gangs and campaigned for numerus clausus (...) and "ghetto benches".
- ↑ Aristotle Kallis: Genocide and Fascism; The Eliminationist Drive in Fascist Europe. Routledge, 2009, s. 125. Cytat: The movement (...) featured vehement strand of anti-Semitism and a manifest eliminationist outlook.
- ↑ Emanuel Ringelblum: Antisemitism in Eastern Europe: History and Present in Comparison. Yad Vashem, 1974, s. 16. Cytat: (...) extreme anti-Semitic group, modelling itself on the Nazis.
[edytuj] Literatura
- Sosnowski Miłosz, Krew i Honor. Działalność bojówkarska ONR w Warszawie w latach 1934-1939, Warszawa 2000.
- Chodakiewicz Marek Jan, Ciemnogród o lewicy i prawicy, wyd. Ronin, Warszawa 1996.
- Wojciech Jerzy Muszyński, Narodowe Siły Zbrojne: propaganda i zaplecze polityczne, Warszawa 2000.
- Grott Bogumił, Religia, kościół etyka w ideach i koncepcjach prawicy polskiej, Kraków 1993.
- Grott Bogumił, Nacjonalizm Chrześcijański, wyd. „Ostoja”, Kraków 1998.
- Korolec Jan, Ustrój polityczny narodu, wyd. II, Biblioteka społeczno-polityczna ABC, Warszawa 1938.
- Likwidujemy Żydów. [Memoriał członków kierownictwa ONR „ABC”], Biblioteka społeczno-polityczna ABC, Warszawa 1938.
- Rolicki Henryk [Tadeusz Gluziński], Zmierzch Izraela, Warszawa 1936.
- Gluziński Tadeusz, Odrodzenie idealizmu politycznego, Warszawa 1935.
- Sas-Wisłocki Juliusz, Wizja Wielkiej Polski (fragmenty ustrojowe), Warszawa 1934.
- Majchrowski Jacek, Szkice z historii polskiej prawicy politycznej lat drugiej Rzeczypospolitej.
- „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace z nauk politycznych”, zeszyt 27, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
- Majchrowski Jacek, Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, cz. III, Nacjonalizm: myśl „potomstwa obozowego”, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1993.
- Bóbr Tylingo Stanisław, Ugrupowania prawicowe Dwudziestolecia w świetle badań krajowych, „Teki historyczne”, t. XIX, Polskie tow. Hist. W Wielkiej Brytanii, Londyn 1988-1989.
- Rudnicki Szymon, Obóz Narodowo Radykalny, Geneza i działalność, Czytelnik, Warszawa 1985.
- Friszke Andrzej, O kształt niepodległej, Więź, Warszawa 1999.
[edytuj] Zobacz też
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
