Oblężenie Kołobrzegu

Oblężenie Kołobrzegu IV koalicja antyfrancuska
Pomnik Gneisenaua i Nettelbecka w Kołobrzegu (pomnik obecnie nie istnieje)
Czas	luty – 2 lipca 1807
Miejsce	Twierdza Kołobrzeg i jej przedpola
Terytorium	Polska
Wynik	twierdza nie zdobyta (Pokój w Tylży kończy działania wojenne)
Strony konfliktu Królestwo Prus Królestwo Wlk. Brytanii i Irlandii Królestwo Szwecji Cesarstwo Francuskie Królestwo Włoch 1. pułk piechoty Legii Poznańskiej Dowódcy płk Lucadou (do 29 kwietnia 1807); mjr Gneisenau (od 29 kwietnia 1807) gen. Loison gen. Pietro Teulié płk Sułkowski Siły 6 500 żołnierzy; do 230 dział; silne wsparcie od strony morza do 13 000 żołnierzy; do 67 dział

Oblężenie Kołobrzegu (niem. Kolberg) – czteromiesięczne oblężenie twierdzy Kołobrzeg przez wojska napoleońskie, rozpoczęte na początku kwietnia 1807 roku i trwające do 2 lipca 1807 roku.

Znaczenie strategiczne

Utrzymanie twierdzy Kołobrzeg było niezwykle istotne dla pruskich planów strategicznych. Tu miała lądować ekspedycja angielska i zaatakować tyły Wielkiej Armii. Zrealizowanie tego planu miało być punktem zwrotnym całej wojny.

Dzień przed

Po klęsce Prus w wojnie z Francją pod Jeną i Auerstedt (14 października 1806) armia pruska została niemal zupełnie rozbita, a dwór królewski Fryderyka Wilhelma III uciekł do Królewca. Ocalałe resztki pruskich regimentów ratowały się w kilku ostatnich niezdobytych twierdzach. 1 listopada 1806 Nowa Marchia została objęta statusem okupacyjnym i podzielona na departamenty. Już 9 listopada 1806 do Kołobrzegu (departament szczeciński) udał się niewielki oddział francuskiej kawalerii celem administracyjnego przejęcia twierdzy. Pruski komendant płk Lucadou będący już w mocno podeszłym wieku, stanowczo odmówił poddania twierdzy i nakazał przygotowania do działań obronnych.

Fortyfikacje

Kołobrzeg miał bardzo dogodne położenie obronne, od północy Morze Bałtyckie, od zachodu rzeka Parsęta, a od południa mokradła, które w razie potrzeby można było dodatkowo zalać półmetrową warstwą wody przy pomocy Batardeau - nieistniejącego już dzieła fortyfikacyjnego, które dla Twierdzy Kołobrzeskiej pełniło potrójną rolę: zapory wodnej, którą zamykano koryto rzeki Parsęty, co powodowało wypełniania się fosy fortecznej a także zalewanie okolicznych bagien; po drugie pełniło funkcję mostu; po trzecie w swej konstrukcji posiadało galerię strzelecką dla prowadzenia ognia wzdłuż rzeki.

W dogodnych podejściach dostępu broniły liczne budowle obronne, poniższe zachowały się do dziś:

• Fort "Ujście" ("Mūnde") (1770–74), typu bastionowego, murowana z cegły 3-kondygnacyjna cylindryczna wieża, przysypana warstwą ziemi. W części piwnicznej pośrodku studnia, na dwóch wyższych kondygnacjach po siedem równomiernie rozmieszczonych otworów strzelniczych. Dzieło fortyfikacyjne najdalej wysunięte na północ, położone w pasie wydm, na prawym brzegu Parsęty miało za zadanie bronić dostępu do portu, głównie od strony morza i zachodu. To na tym forcie, wiele lat później (1945–46) wybudowano latarnię morską.
• Reduta Morast (1770–74) na północnym cyplu Wyspy Solnej, pomiędzy Parsętą i Kanałem Drzewnym; pięcioboczna, ceglana, z wałem ziemnym i fosą. Obiekt współpracujący z fortem "Ujście".
• Fort Wilczy (Wolfsberg) (obecnie amfiteatr) – budowany dopiero od początku oblężenia (luty 1807), na wschód od miasta, w miejscu, które dotychczas było najsłabiej chronione i słusznie spodziewano się stamtąd głównego natarcia. Dzieło fortyfikacyjne na planie czteroramiennej gwiazdy, w której ramionach trzy blokhauzy. W projekcie majora inż. Mūllera był jeszcze jeden, czwarty blokhauz od strony miasta, ale zrezygnowano z niego - w czasie budowy fortu Francuzi już podchodzili pod Kołobrzeg (!).

Partyzanckie podjazdy Schilla

• Ranny pod Jeną chorąży Schill umknął przed Francuzami i przez Magdeburg, Szczecin dotarł do Kołobrzegu. Tu pod opieką pułkownika Lucadou odzyskał siły i z własnej inicjatywy (nielegalnie) utworzył korpus ochotników (freikorps), który już 7 lutego 1807 liczył 424 kawalerzystów (po dwa szwadrony dragonów i huzarów) oraz 268 piechurów i 32 artylerzystów z czterema działami). Liczne wycieczki i podjazdy korpusu Schilla mocno dawały się we znaki niewielkim siłom francuskim zaangażowanym na Pomorzu Szwedzkim w walki u ujścia Odry i Piany ze szwedzkim gen. Essenem.

Początek oblężenia i szturm miasta

Marszałek Mortier dowodzący VIII Korpusem Wielkiej Armii (zawiadującym wybrzeżem od ujścia Łaby do ujścia Parsęty) otrzymał rozkaz zorganizowania w Szczecinie grupy operacyjnej do zdobycia twierdzy Kołobrzeg. Początkowo do tego zadania przeznaczono kontyngenty badeńskie i polskiej Legii Północnej z gen. bryg. Ménardem jako dowódcą, wezwanym z twierdzy Kostrzyn. Zanim gen. Ménard zaczął wykonywać polecone zadania, został wraz ze swoją grupą skierowany pod Gdańsk, do X Korpusu Wielkiej Armii marszałka Lefebvre'a. W lutym 1807 do Kołobrzegu udała się dywizja włoska gen. Pietro Teulié, byłego (w latach 1800-04) ministra wojny Republiki Włoskiej. Włosi, choć tworzyli korpus zbyt słaby do zdobycia tak przygotowanej, uzbrojonej i zabezpieczonej twierdzy, podjęli walkę, ale zupełnie nie radzili sobie z zaistniałymi warunkami. Należy pamiętać, że na początku lutego, stosunkowo niedaleko, rozgrywała się bitwa pod Iławą Pruską, a za miesiąc miało się rozpocząć oblężenie Gdańska. Natomiast na zachód od ujścia Odry, w okolicach Stralsundu szwedzki kontyngent wiązał znaczne siły VIII Korpusu Wielkiej Armii Napoleona, tak bardzo potrzebne do zdobycia Kołobrzegu. Jeszcze w lutym na głównodowodzącego oblężenia wyznaczono gen. Loisona, jednak w ślad za nim nie przysłano żadnych wzmocnień w ludziach i uzbrojeniu ofensywnym. Nic dziwnego, że nawet tak doświadczony dowódca, bohater wielu bitew i kampanii nie zdołał choćby zagrozić obrońcom Kołobrzegu. Zniecierpliwiony Napoleon Bonaparte rozkazał samemu marszałkowi Mortierowi zająć się osobiście oblężeniem. W tym samym czasie przybył kontyngent saski i polski 1 pułk piechoty Legii Poznańskiej księcia pułkownika Antoniego Sułkowskiego. Nadal jednak brakowało odpowiedniej oblężniczej artylerii. Na domiar złego, marszałek Mortier, który opracował ciekawe, nowatorskie plany zdobycia twierdzy, został zmuszony przekazać dowództwo z powrotem generałowi Loisonowi, ponieważ na Pomorzu Szwedzkim ponownie dał o sobie znać gen. Essen. W tej sytuacji twierdzy nie zdobyto a na dobrą sprawę i nie zdobywano. Wkrótce też zmagania francusko pruskie zakończył pokój w Tylży.

Propaganda

Obrona Kołobrzegu w 1807 roku w historiografii Królestwa Prus i Niemiec, wbrew faktom była przedstawiana jako symbol męstwa narodu niemieckiego i zwycięskiej walki z okupantem. W okresie II wojny światowej do legendy bitwy nawiązała propaganda III Rzeszy. Obrona Kołobrzegu stała się m.in. inspiracją dla stworzenia monumentalnego filmu wojennego Kolberg. Miasto ponownie ogłoszono twierdzą i zakazano poddania się.

Bibliografia

• Hieronim Kroczyński, Twierdza Kołobrzeg, Barwa i Broń, Warszawa 2000, ISBN 83-900217-8-3

Zobacz też

• wojny napoleońskie
• Wielka Armia
• armia Księstwa Warszawskiego
• Bitwa o Kołobrzeg

Linki zewnętrzne

• Mapa sztabowa okolic twierdzy Kołobrzeg z 1807 roku