Obrona Narodowa (ON) - terytorialna formacja wojskowa istniejąca w latach 1937-1939. Była zorganizowana w systemie brygad i półbrygad, przyporządkowanych dowództwom okręgów korpusów (DOK), a po mobilizacji – konkretnym armiom Wojska Polskiego.
Spis treści |
Decyzję w sprawie organizacji oddziałów Obrony Narodowej podjęto w grudniu 1936. Służba w oddziałach ON odbywała się według zasad armii terytorialnej. W okresie początkowym służbę w jednostkach Obrony Narodowej pełnili wyłącznie ochotnicy narodowości polskiej (nie objęci powszechnym poborem), bezprzydziałowi rezerwiści i osoby bezrobotne. Podstawową jednostką piechoty był batalion (o zróżnicowanej liczebności żołnierzy i różnym wyposażeniu w środki bojowe – w zależności od typu: "I", "II", "III", "IV" i "S"), zaś kawalerii – szwadron (Krakusi).
Formowanie pierwszych batalionów ON rozpoczęto w styczniu 1937 z żołnierzy rezerwy, systemem terytorialnym. Pododdziały te uzbrojone były w różnorodną broń, jednak nie najnowocześniejszą, wycofaną z jednostek pierwszoliniowych. Pododdziały Obrony Narodowej formowane przez poszczególne DOK.
Formacje Obrony Narodowej były przewidziane do krótkotrwałych działań obronnych w korzystnych warunkach terenowych przy wsparciu wojsk regularnych (nie przewidywano samodzielnych działań taktycznych). Obrona Narodowa zmobilizowała do końca wojny obronnej 1939 łącznie 83 bataliony piechoty o łącznej liczebności 1600 oficerów i 50 000 podoficerów i szeregowców.
1936 rok:
1937 rok:
1939 rok:
Umundurowanie formacji Obrony Narodowej odpowiadało umundurowaniu wojsk regularnych (z małymi różnicami) - żołnierze przechowywali mundury w swoich miejscach zamieszkania, zaś broń i pozostałe wyposażenie na najbliższym posterunku Policji Państwowej bądź w najbliższej jednostce wojskowej.
Na ćwiczeniach używano ubrań cywilnych, a podczas uroczystości stroje regionalne.
Było pięć typów batalionów: strzeleckie typu I do IV i S - forteczny. Bataliony typu I, najsłabsze, liczyły ok. 400 żołnierzy, najsilniejsze, typu IV ok. 700 - 800 żołnierzy. Uzbrojenie to od 2 do 6 ckm-ów, od 9 lkm-ów do 27 rkm-ów (w plutonach strzeleckich 1 lkm lub 2-3 rkm-y). Niektóre bataliony uzbrojone były w granatniki kal. 46mm i moździerze 81mm (1 moździerz na batalion). Nie posiadały broni przeciwpancernej.
Powszechnym zjawiskiem w Obronie Narodowej był brak pistoletów dla kadry oficerskiej i hełmów wzoru polskiego (często wykorzystywano charakterystyczne hełmy francuskie), brakowało armatek przeciwpancernych, karabinów maszynowych jak również polskich karabinów (używano modeli francuskich Berthiera). Po zmobilizowaniu jednostek etatowych niektóre z ośrodków mobilizacyjnych (głównie na południowowschodnim obszarze kraju) zorganizowały dodatkowe zaimprowizowane oddziały Obrony Narodowej (często nieuzbrojone - na "Przedmościu Rumuńskim").
Strukturę organizacyjną jednostek ON i ich podporządkowanie przedstawiono na podstawie zarządzenia w sprawie wykonywania alarmu bojowego przez jednostki Obrony Narodowej, L.dz. 25/mob. I z dnia 25 sierpnia 1939 podpisanego przez gen. bryg. Bronisława Regulskiego w zastępstwie ministra spraw wojskowych. Poniższe zestawienie obejmuje 16 dowództw brygad i półbrygad ON oraz 82 bataliony ON. Według Kazimierza Pindela brak źródeł nie potwierdza istnienia czterech innych jednostek ON:
| DOK Nr I | Warszawska Brygada Obrony Narodowej | 6 batalionów ON typu IV |
| DOK Nr II | Wołyńska Półbrygada Obrony Narodowej | 3 bataliony ON typu I |
| DOK Nr III | Dziśnieńska Półbrygada Obrony Narodowej [1] | 2 batalion ON typu I |
| DOK Nr IV | Sieradzka Brygada Obrony Narodowej | 4 bataliony ON typu IV |
| DOK Nr V | Górnośląska Brygada Obrony Narodowej | 7 batalionów ON w tym 6 typu III i jeden typu "S" |
| Dąbrowska Półbrygada Obrony Narodowej | 3 bataliony ON typu IV | |
| Śląsko-Cieszyńska Półbrygada Obrony Narodowej | 3 bataliony ON typu III | |
| Podhalańska Brygada Obrony Narodowej | 6 batalionów ON typu IV | |
| DOK Nr VI | Lwowska Brygada Obrony Narodowej | 5 batalionów ON typu I |
| Karpacka Półbrygada Obrony Narodowej | 4 bataliony ON typu I | |
| DOK Nr VII | Poznańska Brygada Obrony Narodowej | 8 batalionów ON typu IV |
| Kaliska Brygada Obrony Narodowej | 5 batalionów ON typu IV | |
| DOK Nr VIII | Chełmińska Brygada Obrony Narodowej | 7 batalionów ON, w tym 5 typu IV i dwa typu I |
| Pomorska Brygada Obrony Narodowej | 6 batalionów ON, w tym 4 typu II, jeden typu IV i jeden typu "S" | |
| DOK Nr IX | brak jednostek ON na terenie okręgu korpusu | |
| DOK Nr X | Podkarpacka Brygada Obrony Narodowej | 8 batalionów ON, w tym 6 typu I i dwa typu IV |
| Obszar Nadmorski | Morska Brygada Obrony Narodowej | 5 batalionów ON typu IV |
Do dyspozycji dowódcy Armii "Łódź" oddano dwa dowództwa brygad i 4 bataliony ON typu, które zostały podporządkowane dowódcy 10 Dywizji Piechoty, a ten przydzielił je do:
Dziśnieńska Półbrygada Obrony Narodowej (podporządkowana Pułkowi KOP "Głębokie")
Wołyńska Półbrygada Obrony Narodowej (w organizacji)
|
|||||||||||||||||||||||||