Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Obuwik pospolity | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | szparagowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | storczykowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | obuwik |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | obuwik pospolity |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Cypripedium calceolus L., Sp. Pl. ed. 951(1753) |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Obuwik pospolity (Cypripedium calceolus L.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).
Spis treści |
Występuje w Azji i w Europie. Jego zasięg obejmuje rozległy obszar od zachodniej i środkowej Europy poprzez Syberię do Korei[2]. Główne centrum występowania znajduje się w Europie. W Polsce roślina rzadko występująca, stanowiska są zazwyczaj pojedyncze i mocno rozproszone. Do tej pory stwierdzono jego występowanie na około 250 stanowiskach. Na północy największe ich skupienie znajduje się w pasie pojezierzy od Pojezierza Lubuskiego po Pojezierze Suwalskie, na południu w środkowych Sudetach, na Wyżynie Śląskiej, Małopolskiej, Lubelskiej, Roztoczu, na Pogórzu Śląskim, w Kotlinie Żywieckiej, Tatrach i Pieninach. W Karpatach największe skupienie stanowisk jest w Tatrach Zachodnich (kilkanaście stanowisk) i Pieninach (10 stanowisk)[3].
Bylina, geofit. W Polsce kwitnie od drugiej połowy maja do czerwca, pierwszy raz dopiero po 6-8 latach rozwoju[5]. Kwiaty należą do tzw. kwiatów pułapkowych. Zapylane są przez samiczki z rodzaju pszczolinka (Andrena), które zwabione barwą i zapachem kwiatów wchodzą do środka rozdętej warżki. Wydostając się z niej zabierają ze sobą pyłek lub dokonują zapylenia pyłkiem przyniesionym z innego kwiatu. Nie wydzielają co prawda nektaru, jednak w głębi warżki znajdują się jadalne włoski, równocześnie wskazujące owadom jedyną drogę, którą mogą wydostać się z pułapki[3]. Procent zawiązanych owoców jest mniejszy od przeciętnego[4]. Badania terenowe przeprowadzone na tatrzańskiej populacji obuwika wykazały, że zakwita od 20-70% pędów i w większości kwiatów nie zawiązują się owoce. Tak więc tylko na 20% pędów powstają owoce[3]. Liczba chromosomów 2n = 20[6].
Rośnie głównie na glebach wapiennych i próchnicznych w zaroślach i lasach, szczególnie w buczynach i grądach. Znosi duże zacienienie (od 0-70%, a miejscami nawet do 90%). Gatunek ekotoniczny, często rosnący na granicy lasu i trawiastego obszaru (np. polany czy obrzeża lasu)[3]. W Europie pionowa granica zasięgu wynosi 0-2200 m n.p.m.[4], w Polsce najwyżej położone stanowisko znajduje się w Tatrach na Wielkim Kopieńcu (1280 m)[3]. Populacje liczą przeważnie od kilkunastu do kilkudziesieciu osobników[5], ale w populacji nad Końskim Żlebem w Tatrach w 2007 było około 200 pędów, a na wschodnim stoku Sarniej Skały 249 pędów[3]. Gatunek wyróżniający dla Fagus sylvatica-Cypripedium caleolus[7].
Obuwik zagrożony jest pozyskaniem roślin ze stanowisk naturalnych do upraw, zrywaniem kwiatów, niszczeniem siedlisk. Czerwonej listy roślin i grzybów Polski określa ten gatunek jako narażony na wyginięcie V[9]. Wymieniony także w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin jako gatunek narażony VU (vulnerable). W niektórych krajach (np. Wielka Brytania) został prawie wytępiony przez kolekcjonerów i hodowców roślin[10]. W Polsce gatunek podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Obrót handlowy obuwikiem jest ograniczony; gatunek wymieniony został w załączniku II Konwencji CITES[11]. Wymieniony jest także w załącznikach Dyrektywy Siedliskowej jako gatunek wymagający ochrony w krajach członkowskich Unii Europejskiej w sieci Natura 2000[3].
