Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Obywatel Kane Citizen Kane |
|
 |
|
| Gatunek | dramat obyczajowy biograficzny |
| Data premiery | 1 maja 1941 |
| Kraj produkcji |  Stany Zjednoczone |
| Język | angielski |
| Czas trwania | 119 min. |
| Reżyseria | Orson Welles |
| Scenariusz | Herman J. Mankiewicz, Orson Welles |
| Główne role | Orson Welles, Joseph Cotten, Ruth Warrick, Everett Sloane, George Coulouris, Ray Collins, Agnes Moorehead |
| Muzyka | Richard Wagner, Bernard Herrmann |
| Zdjęcia | Gregg Toland |
| Scenografia | Darrell Silvera, Van Nest Polglase, Perry Ferguson |
| Kostiumy | Edward Stevenson |
| Montaż | Robert Wise |
| Produkcja | Orson Welles |
| Wytwórnia | Mercury Productions RKO Radio Pictures |
| Dystrybucja | RKO Radio Pictures |
| Budżet | $686,033 |
Obywatel Kane (Citizen Kane) – amerykański film fabularny z 1941 roku. Magnum opus Orsona Wellesa. Często uważany za najlepszy film w historii kina[1][2] jest szczególnie chwalony za swoją innowacyjność w zakresie kinematografii, muzyki i struktury nieliniowej narracji. Film był debiutem reżyserskim Orsona Wellesa, zagrał on w nim także rolę tytułową. Miał wtedy zaledwie 25 lat. Nominowany do Oscarów w dziewięciu kategoriach, otrzymał statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny[3].
Dzieło Orsona Wellesa jest przykładem film à clef, tj. przedstawia prawdziwą historię za fasadą fikcyjnego scenariusza, używając zmienionych nazwisk[4]. Opowiada on o życiu i spuściźnie Charlesa Fostera Kane'a, magnata prasowego, którego pierwowzór stanowi William Randolph Hearst. Welles użył także kilku wątków autobiograficznych[5]. W czasie, gdy film wchodził do kin, żadna z ponad dwudziestu gazet, które posiadał ówczas Hearst nie wspomniała o nim ani słowem. Opowiadana głównie w formie retrospekcji historia podąża za dziennikarskim śledztwem, którego zadaniem jest rozszyfrowanie słów "Różyczka" (ang. Rosebud), wypowiedzanych przez Kane'a na łożu śmierci. Widzimy, jak Charles Kane rozpoczyna karierę w świecie prasy; chce dostarczać wiadomości rzetelnych, służących społczeństwu, ale z czasem przemienia się w żądnego władzy i wpływów bogacza.
Welles dotychczasową sławę zawdzięczał głównie działalności teatralnej i pracy w radiu. Szczególnie chwalony był za słuchowisko Wojna światów, które uważane jest za możliwie najlepiej przygotowaną produkcję radiową w dziejach[6]. Podpisał kontrakt z wytwórnią RKO Pictures w 1939 roku. Co niezwykłe, zwłaszcza dla początkującego reżysera, otrzymał pełną swobodę w doborze tematu filmu, obsady aktorskiej i swoich współpracowników. Dostał także prawo decydowania o końcowym kształcie filmu (ang. final cut priviledge). Po dwóch nieudanych próbach napisania scenariusza, podjął nad nim pracę razem z Hermanem J. Mankiewiczem. Film nakręcono w 1940 roku, a jego premiera miała miejsce 1 maja 1941 roku.
Uznany za sukces przez krytyków, film został jednak chłodno przyjęty przez widzów[7]. Szybko zniknął z obrotu kinowego. Wskrzesiła go jednak reewaluacja dokonana w latach pięćdziesiątych, głównie dzięki francuskim krytykom z wpływowego czasopisma Cahiers du cinema i ponownemu wprowadzeniu filmu na rynek amerykański w 1956 roku. Pół oficjalny kompromis wśród krytyków filmowych[1][2] doprowadził do tego, że Roger Ebert stwierdził, że Obywatel Kane to "oficjalnie najlepszy film świata"[8].
Spis treści |
Fabuła to historia kariery potężnego magnata prasowego Charlesa Fostera Kane'a. Po jego śmierci reporter Jerry Thompson (William Alland) podejmuje próbę wyjaśnienia znaczenia słowa Różyczka (ang. Rosebud), wypowiedzianego przez Kane'a w chwili śmierci. Dziennikarz, poprzez serię rozmów z ludźmi z otoczenia swojego bohatera odkrywa powoli, jak skomplikowaną osobowością był ten enigmatyczny i na pozór pozbawiony skrupułów w robieniu kariery człowiek. Przez ostatnie lata życia mieszkał w rezydencji Xanadu[9], opatrzonej ogromnym napisem "Zakaz wstępu" (ang. No trespassing).
Thompsonowi nie udaje się rozwikłać zagadki słowa Różyczka, ale pod koniec filmu wśród płonących resztek majątku Kane'a można dostrzec płonące dziecinne sanki, na których widnieje ten enigmatyczny napis. Ostatnie słowa Kane'a są nawiązaniem do jego dzieciństwa, które było prawdopodobnie najszczęśliwszym okresem jego życia[6]..
Pierwowzorem postaci Kane'a był William Randolph Hearst, ale Orson Welles dodał do niej elementy autobiograficzne. Welles umieścił także wątek innego multimilionera – Harolda McCormicka. Był on niezwykle aktywny w promocji swojej drugiej żony, Ganny Walskiej, śpiewaczki operowej. Welles i wielu innych uważało, że nie miała ona talentu. W filmie można ją zidentyfikować jako Susan.
W napisasch końcowych widnieje informacja, że "większość aktorów jest nowicjuszami. Mercury Theathre jest dumne, że mogło ich Państwu przedstawić."
"Obywatel Kane" był filmem nowatorskim, zarówno pod względem technicznym jak i narracyjnym (m.in. "przeźroczysty" montaż i montaż wewnątrzkadrowy). Zastosowane w nim środki są w dzisiejszym kinie środkami formalnymi. Sławę przyniósł mu sposób realizacji i okoliczności powstania, a nie komercyjny sukces, który był raczej skromny. Przyczynił się do tego William Randolph Hearst, który przypuścił masową kampanię prasową przeciw filmowi[6].
Film nie został doceniony przez amerykańską publiczność. Przerósł ich oczekiwania, gdyż nigdy wcześniej nie opowiadano filmów wstecz tj. od śmierci bohatera do wydarzeń wcześniejszych. Został doceniony, gdy dotarł po wojnie na ekrany europejskie w 1947 roku.
Opracowano na podstawie materiału źródłowego[10]:
| Rok | Nagroda | Kategoria |
|---|---|---|
| 1941 | NYFCC | najlepszy film |
| 1942 | Oscar | najlepszy scenariusz oryginalny – Orson Welles i Herman J. Mankiewicz |
| Nominacja do Oskara | najlepszy film | |
| najlepszy aktor pierwszoplanowy – Orson Welles | ||
| najlepszy reżyser – Orson Welles | ||
| najlepsza muzyka w dramacie – Bernard Herrmann | ||
| najlepsza scenografia (filmy czarno-białe) – A. Roland Fields, Darrell Silvera, Perry Ferguson, Van Nest Polglase | ||
| najlepsze zdjęcia (filmy czarno-białe) – Gregg Toland | ||
| najlepszy dźwięk – John Aalberg (RKO Radio Studio Sound Department) | ||
| najlepszy montaż – Robert Wise | ||
| 1998 | Lista 100 najlepszych amerykańskich filmów wszech czasów Amerykańskiego Instytutu Filmowego | 001. miejsce |
| 2005 | Lista 100 najlepszych kwestii filmowych wszech czasów Amerykańskiego Instytutu Filmowego | 017. miejsce – Orson Welles jako Charles Foster Kane: "Rosebud." |
| 2007 | Lista 100 najlepszych amerykańskich filmów wszech czasów Amerykańskiego Instytutu Filmowego – edycja z okazji 10-lecia | 001. miejsce |
