Odessa

Odessa
Herb Odessy Flaga Odessy
Państwo	Ukraina
Obwód	odeski
Burmistrz	Aleksiej Kostusiew
Powierzchnia	163 km²
Wysokość	40 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	1 000 627 ▲ 6 139 os./km² 1 191 000
Nr kierunkowy	+ 380 (0)482
Kod pocztowy	65000-480
Podział miasta	8 dzielnic
Miasta partnerskie	Gdańsk (Polska) Gałacz (Rumunia) Hajfa (Izrael) Kiszyniów (Mołdawia) Łódź (Polska) Nikozja (Cypr) Oulu (Finlandia) Qingdao (Chiny) Ratyzbona (Niemcy) Split (Chorwacja) Segedyn (Węgry) Vancouver (Kanada)
Położenie na mapie Ukrainy Odessa
46°28′00.01″N 30°44′00″E

Odessa (ukr. Одеса, ros. Одесса) – miasto w południowej części Ukrainy, nad Morzem Czarnym, stolica obwodu odeskiego (Одеська область).

Historia

W starożytności na terenie Odessy istniały dwie osady greckie: "Isiaka" i "Istrian". Od 337 roku tereny te należały do Gotów, w 390 przejęli je Hunowie, a w 453 Kutrigurzy (potomkowie Hunów). W 520 znalazły się pod panowaniem Awarów, w 620 Bułgarów (Hordy Asparucha) do 830 roku, kiedy zdobyli je Madziarowie. Od XIV wieku na terenie Odessy istniała tatarska warownia Hadżibej (Chanat Krymski), a później (w 1529 znalazła się w otomańskim regionie Jedysan) turecka twierdza Yeni Dünya (tur. Nowy Świat), która została zajęta przez rosyjskie wojska w 1789 roku. Miasto zostało oficjalnie założone w 1794 przez Rosję na terytorium straconym przez Turcję w 1792. W XIX wieku miasto stało się głównym portem obsługującym eksport rosyjskiego zboża. Dzięki temu stało się jednym z najbogatszych i najszybciej rozwijających się miast carskiej Rosji.

W 1795 miasto miało 2250 mieszkańców, a w 1814 25 tys. Potem wzrost liczby ludności był jeszcze szybszy: w 1850 100 tys., w 1873 185 tys., w 1884 225 tys., w 1900 450 tys. Przed wybuchem I wojny światowej miasto stało się czwartym najważniejszym miastem imperium rosyjskiego, po Petersburgu, Moskwie i Warszawie. Po rewolucji w 1917 miasto straciło swoją wyjątkową rolę i nigdy nie odzyskało poprzedniej świetności. Na początku 1918 miasto było stolicą Odeskiej Republiki Radzieckiej. W latach 1941-1944 Odessa wchodziła w skład Rumunii pod nazwą Antonescu (na cześć marszałka Iona Antonescu).

Klimat

Odessa charakteryzuje się klimatem umiarkowanym kontynentalnym i suchym, gorącym. Ilość słonecznych dni w roku przekracza 290.

Zima krótka i łagodna z średnią temperaturą około zera stopni Celsjusza. Śnieg i temperatury poniżej -10 stopni Celsjusza występują rzadko.

Lato długie i gorące ze średnią temperaturą około 25 stopni Celsjusza. Często zdarzają się temperatury powyżej 35 stopni Celsjusza.

Transport i gospodarka

Odessa – największy port morski Ukrainy, transportujący ziarno, cukier, węgiel, cement, metale, drewno i produkcję przemysłu maszynowego. Baza morskiej floty. Duży węzeł kolejowy ze stacją Odessa. Podstawowe branże przemysłu – budowa okrętów, obróbka ropy naftowej, budowa maszyn, rolniczy i chemiczny przemysł. Duże uzdrowiskowe centrum, liczne plaże i sanatoria.

W Odessie znajduje się także międzynarodowy port lotniczy.

Sport

Odessę w Ukraińskiej Wyszczej Lidze reprezentuje klub piłkarski Czornomorec Odessa.

Zabytki i atrakcje turystyczne

• Filharmonia Miejska (d. giełda)
• Stara Giełda w Odessie z lat 1829-1837
• Latarnia morska
• Odeskie katakumby
• Pałac Woroncowów z lat 1826-1834
• Schody Potiomkinowskie
• Teatr Opery i Baletu z lat 1884-1887 w stylu eklektycznym
• Pałac Beliny-Brzozowskiego w pobliżu Bulwaru Nadmorskiego. W XIX wieku Zenon Izydor Belina-Brzozowski wybudował w Odessie neogotycki pałac, który miał mu służyć za siedzibę w mieście, przez które eksportował zboże ze swoich majątków (z siedzibą w Sokołówce) na terenie dawnego województwa bracławskiego. Pałac miał dwa piętra i był wzorowany na angielskich zamkach, a zaprojektował go Feliks Gąsiorowski. Na elewacji zbudowano wieloboczne baszty i smukłe wieżyczki z krenlażem. W pałacu tym właściciel gościł zaprzyjaźnionego z nim Juliusza Słowackiego. Budynek ten był też miejscem, w którym spotykała się liczna miejscowa Polonia. Po Zenonie Izydorze pałac odziedziczył Jan Belina-Brzozowski. Do 1919 roku konsulem RP w Odessie był Zenon Karol Belina-Brzozowski.
• Dom Mickiewicza, ul. Deribasowska 16, miejsce pobytu Adama Mickiewicza podczas zesłania w 1825 roku
• Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Odessie (tzw. Kościół Polski) z 1854 r., proj. F. Morandi, ul. Ekaterinienskaja 33
• Pałac Olgi Potockiej w Odessie (ob. Muzeum Sztuki) w stylu klasycyzmu, proj. Franciszek Boffo,ul. Софиевская 5а
• Kościół św. Pawła w Odessie z 1897 r.
• Synagoga z XIX wieku
• Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie
• Urząd Miasta w Odessie z 1826 r.
• Hotel Petersburski z 1833 r. (ob. biura)
• Hotel Londyński z 1827 r. w stylu neorenesansowym

Znani Polacy związani z Odessą

• Juliusz Bardach – profesor prawa i ustroju
• Stanisław Chlebowski – malarz orientalista
• Zygmunt Chmielewski – aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny i pedagog
• Romuald Chojnacki – malarz
• Kazimierz Fabrycy – generał Wojska Polskiego
• Luba Fischer – przedwojenna aktorka filmowa
• Władysław Horodecki – architekt
• Ida Kamińska – aktorka teatralna i filmowa oraz reżyser
• Zygmunt Klukowski – lekarz, bibliofil, kolekcjoner ekslibrisów, historyk regionalista, autor pamiętników, żołnierz Związku Walki Zbrojnej (Armii Krajowej)
• Halina Krahelska – działaczka społeczna, publicystka i powieściopisarka
• Adam Mickiewicz – poeta
• Ludwik Kmicic-Skrzyński – generał Wojska Polskiego
• Juliusz Słowacki – poeta
• Tadeusz Tołwiński – architekt i urbanista, historyk i teoretyk urbanistyki
• Władysław Wincze – architekt wnętrz
• Mariusz Zaruski – generał, żeglarz, taternik

Bibliografia

• Karakina, Yelena/Samoilova, Tatyana/Ishchenko, Anna: Touring Odessa, Kyiv 2004, ISBN 966-8137-01-9.

Galeria

• 

  Hotel Odessa

• 

  Dworzec kolejowy

• 

  Schody Potiomkina

Zobacz też

• Odeska Republika Radziecka
• ODESSA (organizacja)

Linki zewnętrzne

• Odessa
• Radziecka mapa topograficzna 1:100 000