Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł od 2007-07 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Odmowa odbycia służby wojskowej to jedna z najbardziej rozpowszechnionych form obywatelskiego nieposłuszeństwa.
Odmowa pełnienia służby wojskowej, pochodzącej z obowiązkowego poboru, występowała w wielu społeczeństwach i kulturach; w Europie zwłaszcza od XVI w., w związku z rozwojem protestanckich grup religijnych, głoszących bezwarunkowy pacyfizm (np. mennonici, bracia polscy, amisze, huteryci, szwenkfeldyści). Kolejny impuls do rozwoju tej formy obywatelskiego nieposłuszeństwa dało oświecenie i rozwój pojęcia praw człowieka.
W Azji (współcześnie na wszystkich kontynentach) idee pacyfizmu głoszą takie religie jak hinduizm i buddyzm (które doktrynalnie ograniczają uczestnictwo w wojnie tylko do wydzielonych grup ludności i potępiają odbieranie życia i wszelką przemoc).
W Europie od wieków dominował negatywny stosunek do osób odmawiających służby wojskowej (poza duchownymi); określano ich jako "zdrajców" i "tchórzy". Regułą było surowe represjonowanie takich osób, stosowanie kary śmierci, więzienia i tortur. Państwa europejskie zmuszały do emigracji (głównie do USA) te grupy religijne, które głosiły pacyfizm. W rezultacie obecnie takie grupy wyznaniowe są w Europie zjawiskiem marginalnym.
Na świecie dopiero w XX w. nastąpiło prawne uznanie odmowy odbycia służby wojskowej jako jednego z podstawowych praw człowieka (wolność sumienia i wyznania).
Spis treści |
Mimo faktu, że organizacje międzynarodowe (ONZ, Rada Europy) popierają prawo do odmowy służby wojskowej z powodów światopoglądowych, jako jedno z praw człowieka, to prawo to ciągle nie jest uznawane w wielu krajach. Na około 100 państw z obowiązkową służbą wojskową zaledwie 30 uznaje prawo do odmowy odbycia tej służby (z tego 25 państw europejskich). W Europie tylko Grecja, Cypr, Turcja, Rosja i Finlandia nie mają prawnych regulacji tego problemu na czas wojny. Niemcy uznają prawo do odmowy służby wojskowej za prawo konstytucyjne. Obecnie obserwuje się w Europie stały wzrost liczby osób (tzw. obdżektorów), odmawiających służby wojskowej (np. w Niemczech z 1% do prawie 50% w 2003 r.)
Kraje pozaeuropejskie, przede wszystkim te znajdujące się w stanie wojny (np. Izrael, Demokratyczna Republika Konga) surowo karzą osoby odmawiające służby wojskowej.
Polska, tak jak pozostałe kraje europejskie, represjonowała osoby o poglądach pacyfistycznych, a przede wszystkim grupy religijne, głoszące takie poglądy. M.in. z tego powodu jedyną grupą wyznaniową przymusowo wydaloną z Polski byli pacyfistyczni bracia polscy w 1658 r. Sytuacja nie uległa zmianie w okresie międzywojennym a także w PRL, która przymusowo wcielała do wojska lub karała więzieniem wszystkich mężczyzn, domagających się zwolnienia ze służby wojskowej z powodów religijnych lub światopoglądowych (z wyjątkiem duchownych, przede wszystkim wyświęconych księży katolickich. Jednocześnie do Ludowego Wojska Polskiego wcielano kleryków).
Złagodzenie tej postawy nastąpiło w III Rzeczypospolitej, która uznaje prawo niektórych osób do odmawiania służby wojskowej głównie z powodów religijnych; są to przede wszystkim wyznawcy skrajnie pacyfistycznych grup religijnych: Hare Kryszna, buddyści zen i Świadkowie Jehowy (problematyczne jest uznawanie odmowy, pochodzącej od osób innych wyznań[potrzebne źródło]), a także osoby o poglądach pacyfistycznych. W Polsce prawo do odmowy odbycia służby wojskowej nie jest prawem konstytucyjnym (wynika pośrednio z art. 53 pkt 1 Konstytucji RP jako wolność sumienia i religii).
Po zniesieniu obowiązku poboru wystarczy ustna odmowa odbycia służby wojskowej przed komisją poborową. Poborowy zostaje wtedy z urzędu przeniesiony do rezerwy.
Prawo do odmowy zagwarantowane konstytucyjnie w 1978. Tzw. insumisos są kierowani do służby zastępczej.
Uznane prawo do odmowy oraz do służby zastępczej tylko w okresie pokoju od 1931. W praktyce często nierespektowane. Na skutek egzekucji pacyfisty (Arndt Pekurinen), dodatkowo zagwarantowane w 1941. Brak gwarancji prawnych w przypadku wojny. Około 10% poborowych wybiera służbę zastępczą.
Od 1916 przyznaje służbę zastępczą wszystkim obdżektorom, którzy uzasadnią powody odmowy.
Do 1972 traktowały wszystkich obdżektorów jako "zdrajców". Potem przyznawały służbę zastępczą, dłuższą o 8 miesięcy od służby wojskowej. Dopiero od 2004 zrównały długość służby zastępczej z zasadniczą.
Od 1 lipca 1973 formalnie zniesiono w USA powszechny i obowiązkowy pobór do wojska; istnieje tylko ochotnicza, zawodowa armia. Jednak od 1980 przywrócono możliwość wprowadzenia takiego poboru w razie konieczności (rejestracja wszystkich potencjalnych poborowych w Selective Service System)[1]
Wobec odmowy odbycia służby wojskowej istnieje niejasna sytuacja prawna. Od lat 1930. praktykuje się zwolnienie wyznawców radykalnych pacyfistycznych grup religijnych (amisze, huteryci) ze służby wojskowej oraz zastępczej oraz Świadków Jehowy ze służby wojskowej. Chociaż Sąd Najwyższy uznał w 1965 i 1970 prawo do odmowy służby wojskowej z powodów innych, niż religijne, to wątpliwości budzi respektowanie tego prawa w czasie wojny (każda prośba o zwolnienie ze służby w wojsku musi być starannie umotywowana).
Przyznanie obdżektorom służby zastępczej dopiero w 1963. Od 2001 zniesienie przymusowego poboru do wojska.
Przyznanie obdżektorom służby zastępczej dopiero w 1963. Od 1994 zniesienie przymusowego poboru do wojska.
To jedne z niewielu państw w ogóle nie uznających odmowy służby wojskowej z powodów religijnych czy etycznych. Taka odmowa karana jest zawsze więzieniem. W styczniu 2006 Europejski Trybunał Praw Człowieka skazał Turcję za "nieludzkie traktowanie" obdżektora.
