Urządzenie do odstraszania zwierząt UOZ-1 – urządzenie ostrzegające zwierzęta przed przejazdem pociągu, wprowadzane przez Polskie Koleje Państwowe. Przeznaczone jest do instalowania w miejscach przecięcia linii kolejowej ze szlakami migracji dużych ssaków w celu przeciwdziałania kolizji pociągu ze zwierzęciem, a tym samym zmniejszenia strat w populacji tych zwierząt. Urządzenie ma na celu wywołanie u zwierzęcia odruchu ucieczki w wyniku odebrania sygnału ostrzegawczego.
Na około minutę przed przejazdem pociągu odstraszacz wydaje opracowaną przez zoopsychologów atrapę bodźców kluczowych – sekwencję naturalnych alarmująco-informacyjnych sygnałów dźwiękowych:
wzbogaconych o dodatkowe bodźce, tzw. sekwencje śmierci:
Sekwencja ta trwa od 50 do 180 sekund. Jej długość jest automatycznie dopasowywana do zmieniającej się prędkości pociągu. Autorzy opracowania zapewniają, że "przy sporządzaniu atrapy żadne zwierzę nie było celowo szczute, dręczone i nie zostało celowo zabite"[1].
Metodę działania wymyśliła biolog prof. Simona Kossak z Instytutu Badawczego Leśnictwa w Białowieży, zostały one zbudowane przez Przedsiębiorstwo Wdrożeniowo-Produkcyjne Neel sp. z o.o. z Warszawy, zajmujące się automatyką kolejową. Mają one kształt walca o wysokości 110 cm i średnicy 30 cm. Koszt inwestycji zainstalowania jednego odstraszacza to ok. 35 tys. zł. Na jednym kilometrze toru instaluje się 15 odstraszaczy. Ich zastosowanie jest rozwiązaniem o innym charakterze, niż tzw. mosty dla zwierząt, gdyż tu zwierzęta mogą przechodzić na całej długości toru z ograniczeniem na czas przejazdu pociągu. Most nie daje gwarancji że zwierzę go odnajdzie, a ogrodzenia kierujące do niego może stać się pułapką ułatwiającą polowanie drapieżnikom. W 2005 roku 62 odstraszacze stanęły na trasie między Mińskiem Mazowieckim i Siedlcami. Od chwili ich zainstalowania, według relacji kolejarzy i myśliwych, nie zginęło na tej trasie ani jedno zwierzę. Liczba tropów w okolicach odstraszaczy jest znacznie mniejsza niż w innych podobnych miejscach[2].
Kolej zamierza montować odstraszacze przy kolejnych modernizowanych trasach, czyli na odcinkach Wrocław-Poznań, Warszawa-Gdynia, Warszawa-Łódź, Wrocław-Zgorzelec.
Odległość pomiędzy kolejnymi urządzeniami na trasie powinna wynosić ok. 70 metrów. Odstraszacze są zasilane z kontenera samoczynnej blokady liniowej SHL-12. Urządzenia są też zabezpieczone przed włamaniem – w takim wypadku emitują sygnał dźwiękowy i informują centrum serwisowe o zdarzeniu.