Oldenburgowie

Oldenburgowie – dynastia pochodzenia niemieckiego, panująca w Oldenburgu, księstwach Holsztynu (niem. Holstein) oraz krajach skandynawskich Danii, Norwegii i Szwecji. Boczne linie panowały także w Rosji (pod nazwą poprzedniej dynastii Romanowów) oraz w Grecji. Przedstawicielem tej dynastii jest także Filip Mountbatten, książę-małżonek brytyjskiej królowej Elżbiety II

Dzieje

Założycielem dynastii był Egilmar I (zm. 1108 r.). Jego wnuk Chrystian (zm. 1167 r.) był pierwszym hrabią Oldenburga.

Linia główna

W 1448 r. hrabia Chrystian VI (zm. 1481 r.) został królem Danii i Norwegii jako Chrystian I. Hrabstwo Oldenburga przejął jego młodszy brat Gerhard VI (zm. 1500 r.). Linia od niego się wywodząca wygasła w 1667 r., a Oldenburg przejęli królowie Danii.

Oldenburgowie z głównej linii (potomkowie Chrystiana I) panowali również w Szwecji w latach 1497-1521 (z przerwami). Ostatecznie tron w Sztokholmie utracili na rzecz Wazów. W latach 1667-1773 rządzili w hrabstwie Oldenburga. W 1814 r. utracili Norwegię na rzecz Szwecji.

Główna linia Oldenburgów wygasła w 1863 r. na królu Fryderyku VII. Tron duński przeszedł na młodszą linię Holstein-Sondenburg-Glücksburg

Linia Schleswig-Holstein-Sonderburg

Młodsza linia dynastii wywodząca się od ks. Jana (właśc. Hans, zm. 1622 r.), młodszego syna króla Danii i Norwegii Chrystiana III. W XVI i XVII w. podzieliła się na wiele gałęzi, m.in.: Holstein-Franzhagen (wygasła w 1709 r.); Holstein-Sonderburg-Beck; Holstein-Wiesenburg (wygasła 1744 r.); Holstein-Norburg (wygasła 1688 r.); Holstein-Glücksburg (wygasła 1779 r.); Holstein-Plön (wygasła 1761 r.).

Książę Fryderyk z linii Holstein-Sonderburg-Augustenburg w 1863 r. przyjął tytuł księcia Schleswig-Holstein. Jego syn Ernst Günther został pozbawiony tronu w 1918 r. Linia ta wygasła w 1931 r. ze śmiercią księcia Alberta.

Wilhelm (zm. 1831 r.) ks. Holstein-Sondenburg-Beck w 1825 r. otrzymał tytuł księcia Glücksburg. Książę Fryderyk Ferdynand (zm. 1934 r.) został pozbawiony tronu w 1918 r. W 1931 r. po śmierci księcia Alberta przyjął tytuł księcia Schleswig-Holstein. Od 1980 r. dziedzicem tytułu jest jego prawnuk książę Krzysztof (ur. 1949 r.).

W Danii - Jeden z młodszych synów ww. Wilhelma został w 1863 r. królem Danii jako Chrystian IX (zm. 1906 r.). W 1953 r. na podstawie referendum zmieniono sukcesje tronu duńskiego i dziedziczką korony po Fryderyku IX uznano jego najstarsza córkę, która jako Małgorzata II Glücksburg (ur. 1940 roku.) panuje w Danii od 1972 roku.

W Norwegii - W 1905 roku na tron norweski po rozwiązaniu unii ze Szwecją został powołany młodszy syn króla Danii, Fryderyka VIII, książę Karol Glücksburg. Został królem Norwegii jako Haakon VII (zm. 1957 roku). Obecnie, od 1991 roku, panującym jest jego wnuk, Harald V (ur. 1937 roku).

W Grecji - Młodszy syn Chrystiana IX, książę Wilhelm Glücksburg, został powołany na tron grecki i jako Jerzy I (zm. 1913 r.) przyjął tytuł króla Hellenów. Ostatnim królem w Atenach w latach 1964-1973 był Konstantyn II (ur. 1940 roku). Po przewrocie został wygnany i obecnie mieszka w Anglii.

W Wielkiej Brytanii - Z linii greckiej pochodzi również Filip Mountbatten, książę Edynburga, książę-małżonek Elżbiety II, królowej Wielkiej Brytanii. Jego ojcem był książę grecki Andrzej Glücksburg (zm. 1944 r.), młodszy syn króla greckiego Jerzego I Glücksburga. Nazwisko jednak przyjął po matce, Alicji Battenberg, której rodzina (w czasie I wojny światowej zmienili nazwisko na Mountbatten) była spokrewniona z królową Wiktorią Hanowerską. Obecny książę Walii, Karol Mountbatten-Windsor, będzie faktycznie reprezentował na tronie brytyjskim dynastię Oldenburgów, choć zostanie utrzymane nazwisko poprzedniej dynastii – Mountbatten-Windsor.

Linia Holstein-Gottorp

Młodsza linia dynastii wywodząca się od Adolfa (zm. 1586 r.), młodszego brata króla Chrystiana II. W XVIII w. podzieliła się na kilka gałęzi.

W 1751 r. książę Adolf Fryderyk (zm. 1771 r.) zasiadł na tronie Szwecji. Ostatni z tej linii król Karol XIII (zm. 1818 r.) zasiadł w 1814 r. na tronie Norwegii. Jego następcą został napoleoński marszałek Jan Baptysta Bernadotte, który założył nową dynastię. Po koronacji przyjął imię Karola XIV. Linia szwedzka wygasła w 1877 r. na Gustawie księciu Vasa.

Młodszy brat króla szwedzkiego Adolfa Fryderyka, Fryderyk August (zm. 1785 r.) w 1773 r. otrzymał od króla Danii i Norwegii Chrystiana VII hrabstwo Oldenburga. W 1777 r. przyjął tytuł księcia. Książę August (zm. 1853 r.) w 1829 r. ogłosił się wielkim księciem. W 1918 r. wielki książę Fryderyk August (zm. 1931 r.) utracił tron oldenburski. Od 1970 r. dziedzicem tytułu wielkiego księcia Oldenburga jest Antoni Günter (ur. 1923 r.).

Gustaw I Waza kung av Sverige 1523-1560

Karol IX Waza król Szwecji 1604-1611

Katarzyna Waza

Krystyna Magdalena

Fryderyk Magnus Badeński

Albertyna Fryderyka Baden-Durlach

Adolf Fryderyk Holstein-Gottorp król Szwecji 1751-1771

Gustaw III król Szwecji 1771-1792

Karol XIII król Szwecji 1809-1818 Adoptowany Karol XIV Jan

Gustaw IV Adolf król Szwecji 1792-1809

Zofia Wilhelmina von Holstein-Gottorp

Fryderyk I Badeński

Wiktoria Badeńska

Gustaw VI Adolf król Szwecji1950-1973

Gustaw Adolf (książę Västerbotten)

Karol XVI Gustaw król Szwecji 1973-

Linia Holstein-Gottorp-Romanow

W 1762 r. książę Holsztynu Karol Piotr Ulryk zasiadł na tronie imperatorów Rosji jako Piotr III Romanow. Po okresie panowania jego żony Katarzyny II (1762-1796), jego potomkowie zasiadali na tronie rosyjskim do 1917 r. Utrzymali nazwisko poprzedniej dynastii, tzn. Romanow.

Car Aleksander I Pawłowicz w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 r. przejął od Fryderyka Augusta tytuł króla Polski. Dynastia Holstein-Gottorp-Romanowow została zdetronizowana przez polski Sejm po powstaniu listopadowym w 1830 r. Po wygranej wojnie polsko-rosyjskiej 1831 r. carowie uzurpowali tytuł króla Polski, ale przestali koronować się w Warszawie. Ostatecznie abdykowali z tronu Polski w roku 1916.

Ostatni car Mikołaj II Romanow został zmuszony do abdykacji w 1917 r. Zginął rok później. Współcześnie dziedziczką tytułu Imperatora Wszechrusi jest Maria I (ur. 1953 r.)

Drzewo genealogiczne Oldenburgów

Chrystian I Oldenburg

Jan Oldenburg

Fryderyk I Oldenburg

Chrystian II Oldenburg

Chrystian III Oldenburg

Adolf Holstein-Gottorp

Fryderyk II Oldenburg

Jan Schleswig-Holstein-Sonderburg

Jan Adolf Holstein-Gottorp

Chrystian IV Oldenburg

Aleksander Schleswig-Holstein-Sonderburg

Fryderyk III Holstein-Gottorp

Fryderyk III Oldenburg

Ernest Gunther Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg

August Filip Schleswig-Holstein-Beck

Chrystian Albert Holstein-Gottorp

Chrystian V

Fryderyk Augustenburg

Fryderyk Ludwik Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck

Fryderyk IV von Holstein

Chrystian Gottorp

Fryderyk IV Oldenburg

Chrystian Augustenburg

Piotr August Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck

Karol Fryderyk von Holstein

Adolf Fryderyk

Chrystian VI Oldenburg

Fryderyk Chrystian I Augustenburg

Karol Anton Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck

Piotr III Romanow

Gustaw III

Fryderyk V Oldenburg

Fryderyk Chrystian II Augustenburg

Fryderyk Karol Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck

Paweł I Romanow

Gustaw IV Adolf

Fryderyk Oldenburg (książę)

Chrystian Augustenburg

Fryderyk Wilhelm Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

Aleksander I Romanow

Chrystian VIII Oldenburg

Fryderyk VIII Schleswig-Holstein

Fryderyk Beck

Chrystian IX

Aleksander I Romanow

Fryderyk VII

Ernest Gunter de Schleswig-Holstein

Fryderyk Beck

Fryderyk VIII

Jerzy I Grecki

Chrystian X

Haakon VII

Konstantyn I Grecki

Andrzej (książę Grecji i Danii)

Fryderyk IX

Olaf V

Paweł I Grecki

Filip Mountbatten, książę Edynburga

Małgorzata II

Harald V

Konstantyn II Grecki

Karol Mountbatten-Windsor

Podziały dynastyczne

• 1143 – podział ziem Egilmara na:
  • Oldenburg;
  • Wildeshausen.
• 1199 – podział hrabstwa Wildeshausen na:
  • Wildeshausen;
  • Bruchhausen.
• 1234 – podział Bruchhausen na:
  • Neu-Bruchhausen;
  • Alt-Bruchhausen.
• 1252 – podział hrabstwa Oldenburga na:
  • Oldenburg;
  • Delmenhorst.
• 1270 – wygaśniecie linii na Wildeshausen. Hrabstwo przeszło pod władzę Bremy.
• 1301-1305 – po wygaśnięciu linii z Oldenburga, jej ziemie przejęła linia z Delmenhorst. Nowy podział na:
  • Oldenburg;
  • Delmenhorst.
• 1338-1370 – wygaśnięcie linii z Neu- i Alt-Bruchhausen. Ich ziemie sprzedane Hoya.
• 1440 – po śmierci hrabiego Dytryka VI podział ziem między jego synów:
  • Chrystian;
  • Gerharda VI otrzymał Oldenburg.
  • Maurycy V otrzymał Delmenhorst
• 1444 – wygaśnięcie linii z Delmenhorst, jej ziemie dziedziczą hrabiowie Oldenburga.
• 1448 – Chrystian VI został królem Danii i Norwegii, jako Chrystian I.
• 1460 – Chrystian I, odziedziczył księstwo Szlwezwiku (Schleswig) i hrabstwo Holsztynu (Holstein).
• 1483 – Po wygaśnięciu linii z Delmenhorst, jej ziemie przejmują hrabiowie z Oldenburga.
• 1523 – król Fryderyk I przekazał młodszemu synowi Adolfowi (zm. 1586) księstwo Holstein-Gottorp.
• 1559 – król Fryderyk II przekazał młodszemu bratu Janowi księstwo Schleswig-Holstein-Sonderburg.
• 1577 – podział hrabstwa Oldenburga na:
  • Oldenburg;
  • Delmenhorst.
• 1622 – po śmierci Jana księcia Schleswig-Holstein-Sondernburg, podział dziedzictwa między jego synów:
  • Aleksander przejął Sondenburg;
  • Fryderyk otrzymał Norburg;
  • Filip otrzymał Glücksburg;
  • Joachim Ernest I otrzymał Plön.
• 1627 – po śmierci Aleksandra księcia Schleswig-Holstein-Sondenburg podział ziem między jego synów:
  • Jan Chrystian otrzymał Franzhagen;
  • Ernest Günter otrzymał Augustenburg;
  • August Filip otrzymał Beck;
  • Wilhelm Ludwik otrzymał Wiesenburg.
• 1647 – po wygaśnięciu linii z Delmenhorst, jej ziemie odziedziczyli hrabiowie Oldenburga.
• 1667 – wygasła linia hrabiów Oldenburga. Hrabstwo przeszło pod władzę królów Danii i Norwegii.
• 1688 – wygasła linia z Norburga. Jej ziemie przejęła linia z Plön.
• 1708 – wygasła linia z Franzahgen. Jej ziemie odziedziczyła linia z Augustenburga.
• 1729 – wygasła linia z Plön. Jej ziemie przejęła Dania.
• 1744 – wygasła linia z Wiesenburga. Jej ziemie odziedziczyła linia z Beck.
  • ostatni książę z tej linii, Fryderyk był jedynym synem brzesko-legnickiej księżniczki Karoliny – ostatniej z dynastii Piastów.
• 1751 – Adolf Fryderyk z linii Holstein-Gottorp został królem Szwecji.
• 1762 – Karol Ulryk Piotr książę Holstein-Gottorp został carem Rosji jako Piotr III.
  • Po okresie panowania carycy Katarzyny II (1762-1796), jego potomkowie panowali w Rosji do 1918 r.
• 1773 – wymiana ziem między Pawłem z linii Holstein-Gottorp (syn cara Piotra III i Katarzyny II) i królem Danii Chrystianem VII:
  • Dania otrzymała księstwo Holstein-Gottorp;
  • Rosja (książę Paweł) otrzymał hrabstwo Oldenburga.
• 1774 – Paweł I przekazał Oldenburg, swemu kuzynowi z linii Holstein-Gottorp, Fryderykowi Augustowi.
• 1779 – wygasła linia z Glücksburga. Jej ziemie przejęła Dania.
• 1814 – Dania utraciła Norwegię na rzecz Szwecji.
• 1818 – tron szwedzki po Oldenburgach (z linii Holstein-Gottorp) odziedziczyła dynastia Bernadotte.
• 1825 – książę Beck, otrzymał tytuł księcia Glücksburg.
• 1863 – wygasła główna linia duńska Oldenburgów:
  • tron królewski odziedziczył Chyrystina IX Glücksburg z linii Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glüksburg.
  • książę Fryderyk z linii Schleswig-Holstein-Sonderbug-Augustenburg przyjął tytuł księcia Schleswig-Holstein.
  • książę duński Wilhelm Glücksburg został królem Hellenów jako Jerzy I Glücksburg.
• 1863-1866 – wojna prusko-austriacka o księstwo Szlezwiku i Holsztynu.
• 1877 – wygasła szwedzka gałąź linii Holstein-Gottorp.
• 1905 – książę duński Karol Glücksburg został królem Norwegii jako Haakon VII Glücksburg.
• 1918 – rewolucja listopadowa w Niemczech. Koniec monarchii.
• 1931 – Po śmierci księcia Alberta z linii książąt Schleswig-Holstein, jego tytuł przejął Fryderyk Ferdynand książę Glücksburg.

Hrabiowie Oldenburga

• XI/XII w. Eigilmar I
• do 1142 Eigilmar II
• 1142-1167 Chrystian I (hrabia)
• 1167-1180 Jan I
• 1180-1217 Maurycy I
• 1217-1234 Chrystian II
• 1217-1252 Otton I
• 1234-1266 Jan I
• 1266-1285 Chrystian III
• 1285-1305 Jan II
• 1305-1316 Chrystian IV
• 1316-1344 Jan III
• 1344-1350 Konrad I
• 1350-1401 Konrad II
• 1350-1368 Gerhard V
• 1350-1399 Chrystian VII
• 1401-1420 Maurycy IV
• 1399-1440 Dytryk Szczęśliwy
• 1440-1454 Chrytian VIII (król Danii, ksiażę Szlezwika i Holsztyna)
• 1440-1500 Gerard VI (brat)
• 1500-1526 Jan XIV
• 1526-1529 Jan XV
• 1529-1573 Antoni I
• 1573-1603 Jan XVI
• 1603-1667 Antoni Gunther
• 1667-1699 Chrystian V (król Danii, unia z Danią 1667-1773)
• 1773 Paweł (później cesarz Rosji)
• 1773-1785 Fryderyk August (książę od 1777, księstwo a następnie wielkie księstwo do 1918)

Literatura

• Słownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999

Zobacz też

• Glücksburgowie
• władcy Danii, władcy Norwegii, władcy Szwecji, władcy Rosji, władcy Grecji
• Drzewo genealogiczne władców Grecji

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona duńskiej rodziny królewskiej
• Oficjalna strona greckiej rodziny królewskiej
• Oficjalna strona norweskiej rodziny królewskiej
• Strona brytyjskiej rodziny królewskiej
• Genealogia rodu w M.Marek, Genealogy.Eu – The House of Oldenburg