Opera mydlana

Opera mydlana (ang. Soap opera) – cykliczne słuchowisko radiowe (serial radiowy) lub rodzaj serialu telewizyjnego.

Telewizyjna opera mydlana często mylona jest z telenowelą. Różni się jednak od niej wieloma cechami. Humorystyczny, ale pogardliwy wydźwięk terminu powoduje, że jest on rzadko używany przez samych twórców^{[potrzebne źródło]}.

Telewizyjne opery mydlane są kontynuatorkami popularnych w XIX wieku drukowanych w gazetach powieści w odcinkach oraz późniejszych powieści radiowych (takich jak polskie słuchowiska Matysiakowie czy W Jezioranach).

Opera mydlana jest najpowszechniejszym gatunkiem serialowym na świecie.

Historia

Historia opery mydlanej sięga lat 30 XX wieku, kiedy to w USA zaczęto nadawać pierwsze radiowe opery mydlane. W szybkim czasie programy te zaczęły zajmować 90% wszystkich sponsorowanych audycji. Opera to ironiczna nazwa wymyślona przez prasę amerykańską, z kolei określenie mydlana wywodzi się z faktu, iż głównymi sponsorami byli producenci środków czyszczących, co wzięło się z faktu, że emitowane dawniej opowieści czy to radiowe, czy telewizyjne nadawane były głównie z myślą o kobietach i dlatego w przerwach reklamowych nadawano przede wszystkim reklamy środków do prania, mydeł itp.

W Polsce

Pierwsze polskie opery mydlane to powieści radiowe Matysiakowie emitowana od 1956 r. oraz W Jezioranach od 1960 r. Oba słuchowiska od momentu powstania są do dziś nadawane raz w tygodniu i przekroczyły już dwa tysiące odcinków. Natomiast pierwszą polską telewizyjną operą mydlaną był serial wyświetlany w latach 1988–1991 pt. W labiryncie, który był odpowiedzią na popularność latynoamerykańskich telenowel, a szczególnie Niewolnicy Isaury wyświetlanej w Polsce w 1984 r. W tamtym okresie termin opera mydlana nie był jeszcze znany i nazywano nowy gatunek telewizyjny telenowelami. Pierwszymi amerykańskimi operami mydlanymi w Polsce były wyświetlane od lipca 1990 r. Dynastia i Santa Barbara. W 1992 rozpoczęto emisję wszystkich 470 odcinków serialu Pokolenia, a od września 1994 roku zagościła obecna do dziś Moda na sukces. W latach 90. XX wieku, oprócz amerykańskich seriali sprowadzano też wiele telenowel z Ameryki Południowej i polska produkcja nie rozwijała się. Dopiero sukces Klanu wyświetlanego od 1997 zaowocował następnymi produkcjami. Inne polskie seriale najbliższe operom mydlanym to Złotopolscy, Rodzina zastępcza, M jak miłość, Pierwsza miłość, Na Wspólnej, Plebania, Samo Życie, Na dobre i na złe, Klan czy Barwy szczęścia.

Telewizja Polska w oficjalnym programie zdecydowanie unika terminu opera mydlana, stosując nazwy telenowela (Klan, Złotopolscy, Plebania) lub rzadziej – serial (M jak miłość).

Telewizja

Charakterystyka

Opery mydlane pojawiają się zazwyczaj kilka razy w tygodniu, od poniedziałku do piątku (czasem rzadziej lub w inne dni tygodnia) i trwają od 20 do 50 minut. Z początku emitowane były zazwyczaj w godzinach od 11 do 16, czyli tzw. daytime, obecnie częściej pojawiają się w paśmie primetime, także w weekendy. Ich głównym celem jest dostarczenie widzom rozrywki. Są one osadzone w rzeczywistości, zazwyczaj współczesnej lub nawet równoczesnej widzowi. Czasami miejsce ich akcji nie jest określone. Opery mydlane przedstawiają sytuacje rodzinne i zawodowe, codzienne problemy bohaterów, pochodzących głównie z klasy średniej (w polskich produkcjach) lub wyższej (produkcje zagraniczne). Są to zazwyczaj historie wielowątkowe, z kilkunastoma głównymi bohaterami, powiązanymi wspólnym miejscem pracy (szpital, kancelaria adwokacka, instytut naukowy) lub więzami pokrewieństwa, oraz licznymi postaciami epizodycznymi.

Opery mydlane nie są oczywiście gatunkiem jednorodnym; istnieją pewne różnice między produkcjami polskimi a zagranicznymi, głównie amerykańskimi, które przedstawiają „prawdziwe” życie ludzi z wyższych sfer. Natomiast na pograniczu opery mydlanej i filmu dokumentalnego znajduje się gatunek telewizyjny zwany docu soap, który różni się od klasycznej opery mydlanej tym, że zamiast fikcyjnych postaci granych przez aktorów, obejrzeć można prawdziwych ludzi w prawdziwych sytuacjach życiowych (zakładając jednak, że nie grają oni przed kamerą).

Opera mydlana:

1. Jest niekończącym się, wielowątkowym serialem. Wątki mogą biec równoległe lub krzyżować się wzajemnie, niektóre znikają, pojawiają się nowe. Wynika to z faktu, iż niektórzy grający w nich aktorzy po kilku latach produkcji są zbyt znudzeni lub, obawiając się zaszufladkowania, rezygnują z roli, by po kilku latach do niej powrócić. Same postacie mogą się zmieniać. Charakterystyczny jest brak głównego wątku, wiodącego bohatera, brak tradycyjnego finału rozwiązującego wszystkie wątki. Gdy opera mydlana traci popularność, często po prostu zaprzestaje się kręcenia dalszych odcinków.
2. Mają one bardzo dużą liczbę odcinków (w niektórych przypadkach nawet do kilkunastu tysięcy) i są nadawane niekiedy przez kilka, kilkanaście, lub nawet kilkadziesiąt lat.
3. Często zdarza się, że akcja na ekranie biegnie równolegle do czasu rzeczywistego (np. jeśli odcinek emitowany jest w poniedziałek a następny w środę, to akcja serialu w drugim odcinku rozgrywa się dwa dni po poprzednim).
4. Opera mydlana powiela schematy zawarte w literaturze kobiecej, a głównie melodramatu i romansu. Kobiety przedstawiane w nich mają często atrakcyjną pracę, ciekawe hobby, stanowisko dające im władzę. Pojawiają się przed nimi nowe perspektywy, między którymi muszą wybierać.
5. Często podział na części jest przypadkowy i gwałtowny. Niekiedy cały odcinek przedstawia jedno zdarzenie lub jedną postać.
6. Opera mydlana najczęściej jest przedstawiona w formie kina stylu zerowego tzn. forma przekazu pozbawiona jest jakichkolwiek elementów artystycznych, nawiązań do innych utworów oraz nietypowych sposobów prezentacji fabuły.

Typy oper mydlanych

Można wyróżnić dwa typy oper mydlanych – amerykańskie i brytyjskie – od nazw państw, w których te seriale mają najdłuższą historię.

Amerykański styl opery mydlanej – nierealistyczne seriale z niezbyt szybką akcją, kręcone w niezwykle przestarzały sposób (taki sam jak w latach 50. XX wieku). Wątki są często mało realne, a czasami nawet całkowicie nierealne (podróż w czasie). Nierzadko bohaterami są bogaci, pozornie mający wszystko ludzie. Ilość scen w plenerze jest niezbyt duża.

Brytyjski styl opery mydlanej – seriale stawiające na jak największy realizm (bardziej realne wątki). Szybsza i żywsza akcja, niż w amerykańskich soap operach. Bohaterami są najczęściej przedstawiciele średniej klasy społeczeństwa. Sceny w plenerze występują we właściwie każdym odcinku.

Przyszłość gatunku

Przyszłość oper mydlanych maluje się różnie, zależnie od kraju. W USA, gdzie te seriale mają najdłuższą historię, maluje się ona niezbyt dobrze. W ciągu kilkunastu lat oglądalność tych seriali w tym kraju gwałtownie zmalała. Aby zwiększyć oglądalność stosuje się różne, często dramatyczne metody. Seriale są naszpikowane przemocą i wulgaryzmami, występuje coraz więcej wątków sensacyjnych, zamiast wątków obyczajowych, starzy członkowie obsady są dyskryminowani i zastępowani na planie przez rzesze młodych aktorów, na których skupia się cała akcja seriali.

Inaczej maluje się przyszłość oper mydlanych w drugim kraju pod względem długości ich historii, czyli Wielkiej Brytanii. Tam seriale tego typu są wciąż bardzo popularne. Najpopularniejsze z nich – EastEnders i Coronation Street – zdobywają wysokie miejsca w rankingach oglądalności.

Mimo iż brytyjskie opery mydlane nie cierpią na ciągnącą się latami utratę widowni, to jednak też od czasu do czasu szpikuje się je przemocą, aby osiągnąć jeszcze lepsze rezultaty oglądalności.

W pozostałych krajach świata opery mydlane są zazwyczaj wciąż popularnym gatunkiem. Zazwyczaj jest to spowodowane tym, że w większości krajów (oprócz USA, Wielkiej Brytanii i Australii) soap opera jest jeszcze dość młodym gatunkiem i nie zdążyła się jeszcze znudzić widzom.

Lista telewizyjnych oper mydlanych (emitowane co najmniej 20 lat)

Tytuł	Data emisji pierwszego odcinka	Data emisji ostatniego odcinka	Czas emisji w latach	Państwo	Liczba wyemitowanych odcinków
Coronation Street	6 grudnia 1960	nadal emitowana	51	Wielka Brytania	7791 (stan na 2 maja 2012)
General Hospital	1 kwietnia 1963	nadal emitowana	49	Stany Zjednoczone	12553 (stan na 1 maja 2012)
Dni naszego życia (ang. Days of our Lives)	8 listopada 1965	nadal emitowana	46	Stany Zjednoczone	1832 (stan na 30 kwietnia 2012)
One Life to Live	15 lipca 1968	13 stycznia 2012	43	Stany Zjednoczone	11105
All My Children	5 stycznia 1970	23 września 2011	41	Stany Zjednoczone	10712
Emmerdale (Emmerdale Farm / Beckindale)	16 października 1972	nadal emitowana	39	Wielka Brytania	6223 (stan na 26 kwietnia 2012)
Żar młodości (ang. The Young and the Restless)	26 marca 1973	nadal emitowana	39	Stany Zjednoczone	9896 (stan na 1 maja 2012)
Pobol y Cwm (ang. People of the Valley)	16 października 1974	nadal emitowana	37	Wielka Brytania (Walia)
EastEnders	19 lutego 1985	nadal emitowana	27	Wielka Brytania	4423 (stan na 2 maja 2012)
Sąsiedzi (ang. Neighbours)	18 marca 1985	nadal emitowana	27	Australia	6392 (stan na 2 maja 2012)
Lindenstraße	8 grudnia 1985	nadal emitowana	26	Niemcy	1378 (stan na 2 maja 2012)
Moda na sukces (ang. The Bold and the Beautiful)	23 marca 1987	nadal emitowana	25	Stany Zjednoczone	6313 (stan na 2 maja 2012)
Kopi Kade	1 kwietnia 1987	nadal emitowana	25	Sri Lanka	1308 (stan na 2 maja 2012)
Zatoka serc (ang. Home and Away)	17 stycznia 1988	nadal emitowana	24	Australia	5508 (stan na 2 maja 2012)
Fair City	18 września 1989	nadal emitowana	22	Irlandia	2500 (stan na 12 kwietnia 2009)
Goede tijden, slechte tijden	1 października 1990	nadal emitowana	21	Holandia	4477 (stan na 1 maja 2012)

Zobacz też

• Lista amerykańskich oper mydlanych
• space opera
• sitcom
• SORAS