Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: błędy interpunkcyjne, gramatyczne i logiczne. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| Opreacja świrsko-pietrozawodska 21 czerwca – 9 sierpnia 1944 II wojna światowa, front wschodni |
|||||||||
 |
|||||||||
| Czas | 21 czerwca 1941 – 9 sierpnia 1944 | ||||||||
| Miejsce | Finlandia, Karelia | ||||||||
| Przyczyna | przymierze fińsko-niemieckie | ||||||||
| Wynik | zwycięstwo ZSRR | ||||||||
|
|||||||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||||||
Operacja świrsko-pietrozawodska – jedna z operacji II wojny światowej, przeprowadzona od 21 czerwca do 9 sierpnia 1944. Część operacji wyborsko-pietrozawodskiej.
Uczestnicy: Wojska lewego skrzydła (32 A i 7 A) Front Karelski w współdziałaniu z Flotylla Ładoska i Flotylla Oneska.
Cel – rozgromić przeciwnika w Południowej Karelia i odbudować Państwową granicę ZSSR. Na skutku tej operacji radzieckie wojska posunęły się na 110-250 km, stworzywszy przesłanki dla Finlandii wycofania się z wojny. Operacja charakteryzująca się wyłomem w potężnej obronie przeciwnika z forsowaniem dużej wodnej przeszkody (rz. Świr) i natarciem w złożonych warunkach topograficznych.
Sowieci mieli bić się głównie rozległych lasach bez dróg. Na Przesmyku Karelskim lasy stanowiły problem, to na froncie na rzece Świr, za jeziorem Ładoga, działania poprzez niekończące się, zwarte i kompletnie dzikie lasy stanowiły problem. Sowieci postanowili postawić na pancerny taran jako główne narzędzie walki. Mimo że teren niemal w ogóle nie przyjął działaniom pancernym. Używanie samej piechoty oznaczałoby bowiem olbrzymie straty, przypominające najgorsze doświadczenia z wojny zimowej 1939/1940. W konsekwencji, do operacji nazwanej przez Sowietów świrsko-pietrozawodzką, wyznaczono pokaźne siły pancerne. Na najmniej istotnym odcinku frontu, na północy, miał działać Front Karelski w sile dwóch armii. 7 Armia na przesmyku pomiędzy jeziorami Ładoga i Onega z rubieży rzeki Świr, natomiast 32 Armia 300 km dalej na północ, z rubieży Kanał Białomorski i północnego skraju jeziora Onega.
Biorąc pod uwagę, że w rezerwie dowódcy tej armii pozostawało kolejnych 107 czołgów, łatwo przyjdzie nam stwierdzić, że Sowieci zdecydowali się tam działać w najbardziej prymitywny, siłowy sposób, pchając jeden oddział czołgów po drugim wzdłuż jedynej drogi prowadzącej w głąb fińskich pozycji.
Ponadto, do sforsowania rzeki Swir skoncentrowano 189 pływających łazików amerykańskich z 275 batalionu amfibii, które miały zapewnić szybkie środki transportowe dla 300. gwardyjskiego pułku strzelców z 99. Gwardyjskiej Dywizji Strzelców. Wspierały je przestarzałe czołgi T-37 i T-38 z 92. samodzielnego pułku czołgów. Pomiędzy obiema armiami Frontu Karelskiego – 7 i 32, na początku tej operacji nie było bezpośredniej łączności taktycznej. W sumie wojska grupy operacyjnej Frontu Karelskiego 21 czerwca 1944, czyli w pierwszym dniu tej operacji liczyły: 184 tysiący żołnierzy, 223 czołgi i działa pancerne, 854 samoloty.
Spis treści |
12 lipca dowództwo Frontu Leningradzkiego wydało rozkaz 21 i 23 armiom przejścia do obrony. Na tym, właściwie i zakończyły się aktywne bojowe działania na Przesmyku Karelskim. Radzieckie wojska jeszcze nie wyczerpały możliwości do najdalszego natarcia i przejście do obrony było podyktowane względami politycznymi.
Fińskie wojska jeszcze w grudniu 1941 roku przystąpiły do budowy głęboko rozbudowanego systemu fortów na przesmyku między jeziorem Ładoga i Onega (dawnych pozycji Armia Przesmyku Karelskiego). Rozbudowa trwała do lata 1944 roku.
Do kwietnia 1944 roku umocnienia na przesmyku zajmowało fińskie ugrupowanie "Ołoniec", w składzie IV-go korpusu wojskowego i brygady brzegowej obrony Ładogi.
Z początku 1944 roku Finom na Świrze przeciwstawiała się:
oraz trzy brygady piechoty morskiej
Rejon umocniony stanowił równoważnik dywizji piechoty
W czerwcu 1944 roku Stawka przerzuciła tu
Z rezerw Frontu Karielskogo z kandałakshskogo kierunku na Swir skierowano 127 lekki strzelecki korpus.
Dla zabezpieczenia ofensywnej operacji z powietrza wydzielało się 588 samolotów 7 Armia Lotnicza. Oprócz tego, w czasie forsowania Swiru 13 Armia Lotnicza Frontu Leningradzkiego powinna wykonać dwa naloty po 75 bombowców w każdym.
W okręgu Nowa Ładoga skoncentrowała się Flotylla Ładoska, na jeriorze Onega i rzece Wodła, — Flotylla Oneska. Miały wspierać artyleryjskim ogniem nadceerające wojska z flanek.
Początkowo nadejście na Swiri zaznaczało się na 25 czerwca, ale Stawka nagle przeniosła ten termin na 20 czerwca. Jednym z najważniejszych warunków sukcesu operacji było niszczenie zapory elektrowni wodnej "Swir-3". Wykonanie tego zadania było powierzono lotnictwu Flota Bałtycka której postawiono dwa cele:
Do niszczenia zapory przwidzialo 55 bombowców. Ich załogi przeszły przygotowanie na specjalnie urządzonym poligonie, po czym samoloty skrycie skoncentrowały się w okręgu Nowej Ładogi. Planowało wykonać nalot na zaporę z zastosowaniem wielkokalibrowych bomb i min.
20 czerwca w 10.05 grupy bombowców wykonało pierwsze uderzenie na zaporę. Potem podążyła seria nowych uderzeń. Razem z 250-, 500- i 1000-kg bombami, rzucano morskie miny. Razem lotnictwo floty dokonało 123 samoloto-lotów, zużywszy 64 wielkokalibrowych bomb i 11 min. Zapora została zburzona. Wodny wał dosłownie zmył fińskie forty, rozmieszczone przy samym brzegu poniżej zapory.
8 godzinie rano 21 czerwca salwa katiusz rozpoczeła bombardoawnie. W 8.05 nad fińskimi pozycjami ukazały się bombowce i samoloty szturmowe. Bombardowanie trwało 30 minut. W 8.30 otworzono ogień 1595 dział i moździerzy kalibru 76 mm i wyżej. W rejonie wyłomu średnia gęstość wynosiła 133 dział na kilometr frontu. Artyleryjskie przygotowanie trwało trzech i pół godziny. Zużyte 1200 wagonów pocisków i min.
O 11 godziny od lewego brzegu Świru odbiły setki łodzi i tratw, na których szczelnie siedzieli czerwonoarmista. Natychmiast otworzyły ogień wszystkie ocalały ogniowe punkty Finów. Tratwy i łodzie – na tratwach i łodziach siedzieły manekiny przesuwane w wodzie przez niedużą ilość ochotników. Fałszywa przeprawa pomogła ujawnić ogniowe punkty Finów.
O 11 godzinie 47 minut 360 bombowców i samolotów szturmoych 7 Atmii Lotniczej i 13 Armii Lotniczej wykonało powtórnie nalot na niezniszczone fińskie forty. Po tym wykonała 15-minutowy ogniowy nalot artyleria. Około godziny 12 zaczęło się forsowanie Świru. Pierwszi zaczęli przeprawę żołnierze 98 i 99 Dywizji, a także 272 i 114 strzeleckich dywizji. Po całej rzece na długości 25 kilometrów ukazały się tratwy, łodzie, pływające samochody i czołgi. Finowie prowadzili bezładny ogeiń karabinowy. Trochę strzałów oddało dwie-trzy baterie moździerzowe. Podstawowych że siły Finów pośpiesznie odchodziły na drugą rubież obrony. Do godziny 16 21 czerwca wojska sowieckie zawładnęły na prawym brzegu Świru przyczółkiem głębokością do 2,5-3 km.
22 czerwca z strony jeziora Ładoga w Świr weszły rzeczne parowce "Tytan", "Hasan", "Wies'jegorsk", "Szyman" i "Gorłowka" z barkami. Przeszły pod ogniem przeciwnika przez minowe zapory po rzece do miejsca desantu i następnego dnia przystąpiły do przerzutu na prawy brzeg rzeki wojsk i sprzętu. O 16 godziny w okręgu Kanoma zaczął funkcjonować wielki prom z dwóch barek, holowanych parowcem. Pierwszym rejsem on przewiózł 15 czołgów T-34 i 14 dział samobierznych SU-152.
22 czerwca wojska 7 Armii kontynuowano natarcie. 365 Dywizja, odrzuciwszy przeciwnika z przyczółka, który zajmował na południowym brzegu, sforsowała Świr w okręgu Woznjesjeńja. Dywizję wspierała ogniem Flotylla Oneska. 99 Korpus zajął rejonowe centrum Podporożje i też przeprawił się przez rzekę.
Do końca dnia Świr był sforsowany od jeziora Onega do Ładoga. Dążąc do zachownia swojej siły, Finowie zaczęli pośpiesznie wycofywać 8 i 5 dywizji i 15 brygadę na drugą, główną linię obrony Miegriega — Sumbatuksa i Sarmiagi — Czepiga, a 7 dywizję — na Pietrozawodsk. Odejście osłaniały silne oddziału osłonowe. Cofając się, Finowie wysadzali mosty, urządzali zwały, minowali drogi.
Porankiem 23 czerwca 4 Korpus Strzelacki i 37 Korpus Strzelecki prowadziły walki w pasie przedpola drugiej linii obrony przeciwnika w okręgu Sumbatuksa — Miegriega — Sarmiagi — Czepiga. 99 Korpus Strzelecki (ZSRR) po przeprawie przez Swir w okręgu Podporożja nie spotkał zorganizowanego oporu Finów. Marszowymi kolumnami wojska ruszyły się po leśnej drodze do Kotkozjeru i wyszły tam na szosę Pietrozawodsk — Ołoniec.
Rano 23 czerwca Flotylla Ładoska wysadziła desant w międzyrzecze Tułoksy i Widlicy na tyłach fińskiej obrony dla wsparcia wojska, które nacierały od frontu. Przy wsparciu statków i lotnictwa desant zablokował linię kolejową i szosę Ołoniec na Pitkiarant. Desantowanie przeszło pomyślnie.
Finowie skierowali miejsca radzieckiego desantu części 15 Brygada Piechoty (Finlandia) i samodzielny batalion jegierski. Silnymi kontratakami Finowie spróbowali zapędzić desant w jezioro, ale im to nie udało się. Następnego dnia tu desantowała jeszcze i 3 Brygada piechoty morskiej. Flotylla Ładoska wspierała desant ogniem swojej artylerii. Wszystkie ataki Finów zostały odparte.
Desant na tyłach fińskich wojsk i obejście ich głównego pasa obrony wojskami 99-go korpusu stworzono realną groźbę otoczenia 5 i 8 Dywizji fińskich. Dlatego dowództwo przeciwnika było zmuszone w noc na 24 czerwca wycofać je na zachodni brzeg Widlicy. Napierając na odchodzących Finów, część 37 Korpus Strzelecki Gwardii 25 czerwca zajęł Ołoniec. Następnego dnia wszedł do Nurmolica, 28 i 29 czerwca w walkach z oddziałami 8 Dywizji fińskiej w okręgu Torosozjero, a 30 czerwca doszedł do rzeki Widlica między Iwasjelgoj i Większymi Górami.
99 Korpus do 30 czerwca prowadził walki w okręgu Wodłoziero. 4 Korpus 25 czerwca zajął silne węzły oporu Sarmiaga i Czepiga i szybko posuwał się brzegiem jeziora Ładoga. 26 czerwca 272 Dywizja Strzelecka (ZSRR) wyszła do rzeki Tułoksa, a następnego dnia połączyła się z desantem, który utrzymywał przyczółek między Tułoksoj i Widlicej. Część 15 Brygady i 5 Dywizji fińskich były odrzucone za Widlicę i zajęły obronę na jej zachodnim brzegu.
Za pomyślne forsowanie rzeki Świr liczni żołnierze 272 Dywizji byli odznaczeni orderami i medalami, jedenastu otrzymało tytuł Bohater Związku Radzieckiego.
W rezerwie frontu znajdował się 127 Korpus Strzelecki lekki(ZSRR) i 94 Korpus strzelecki (ZSRR), które w walkach o Świr nie brały udziału. Stawka wyprowadziła 94 Korpus z składu Front Karelski i przerzuciła go na inny front.
Z wyjściem wojsk 7 Armii na rzekę Widlica 30 czerwca zakończył się pierwszy etap natarcia na kierunku świrsko-ołonieckom . Na prawej flance armii radzieckie wojska po forsowaniu Świru wypierały cofających się Finów w kierunku od Woznjesjeńje na Szełtozjero i Pietrozawodsk. Tam nacierała 368 Dywizja Strzelecka (ZSRR), 69 Brygada strzelecka i oddzały 150 Rejon umocniony.
W ostatnich dniach czerwca, wyzwolono przedwojenną stolicę radzieckiej Karelii, zajęty 1 października 1941 roku przez Finów Pietrozawodsk i odblokowano w ten sposób magstralę kolejową do Murmańska
Ogółem w jednostkach tych znajdowało się 628 czołgów i dział pancernych. Według zestawień sowieckich wyższego szczebla, na Przesmyku Karelskim stosunek czołgów sięgał 7:1 (558 do 80), na rzece Swir 20:1 (360:18), a na północnym odcinku 4,5:1 (36:8).
