Operacja MOST

MOST - kryptonim operacji przerzutu osób pochodzenia żydowskiego z ZSRR i Rosji do Izraela.

Wojna izraelsko-arabska (wojna sześciodniowa) w 1967 r. spowodowała, że Polska wraz z innymi krajami socjalistycznymi (oprócz Rumunii) zerwała stosunki z Izraelem. Aby jednak zapewnić minimum obsługi konsularnej, interesy Izraela powierzono Ambasadzie Królestwa Holandii w Warszawie. Do jej zadań należało między innymi zapewnienie pomocy osobom emigrującym z ZSRR, udającym się do Wiednia, tranzytem przez Polskę.

Dopiero 4 maja 1987 r., po pewnym ociepleniu wzajemnych stosunków, otwarto w Warszawie przedstawicielstwo Izraela-Sekcję Interesów. Podstawowym powodem, dla którego MSZ Izraela dążył do ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych z Polską, było zapewnienie nowego punktu tranzytowego dla opuszczających ZSRR radzieckich Żydów. W Polsce pozostało wówczas już bardzo niewielu Żydów. Na fali gorbaczowskiej odwilży w ZSRR, od połowy lat osiemdziesiątych, władze wydawały zezwolenia na wyjazd dziesiątkom tysięcy osób pochodzenia żydowskiego. Dotychczasowy punkt tranzytowy w Wiedniu był zbyt mały, by obsłużyć ten masowy ruch. Dodatkowo, po serii pogróżek ze strony organizacji arabskich, z udziału w tej akcji zrezygnowały Węgry.

Po utworzeniu rządu Tadeusza Mazowieckiego Polska wydała zgodę na masową akcję. Dnia 26 marca 1990 r. na spotkaniu z przedstawicielami Amerykańskiego Kongresu Żydów Tadeusz Mazowiecki złożył deklarację, że Polska nie uchyli się od pomocy Żydom emigrującym z ZSRR i zapewni im tranzyt. W wyniku tej decyzji podjęta została współpraca z dotychczas wrogimi sobie służbami specjalnymi. Do Polski przybyła delegacja izraelskiego MSW. Podstawowym zagadnieniem było zapewnienie bezpiecznego tranzytu Żydów w ramach wspólnej operacji o kryptonimie MOST. W wyniku skutecznej współpracy transport przebiegł bez zakłóceń.