Operacja kijowska (1919)

Operacja kijowska - wspólna operacja militarna Ukraińskiej Halickiej Armii i Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej przeciw wojskom Rosji Radzieckiej, mająca na celu zdobycie Kijowa i uzyskanie przestrzeni dla dalszego prowadzenia operacji zaczepnych, przeprowadzona w sierpniu 1919.

Sytuacja militarna przed operacją

W dniach 16-17 lipca 1919, po niepowodzeniu ofensywy czortkowskiej, wojska UHA, liczące około 50 tysięcy żołnierzy, przeszły Zbrucz, i wycofały się na ostatni skrawek terytorium administrowanego przez rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej znajdujący się w owym czasie w Kamieńcu Podolskim. Dowódcy obu armii (armia URL liczyła wówczas kilkanaście tysięcy żołnierzy i oficerów) postanowili podjąć ofensywę przeciwko atakującym z północy i wschodu oddziałom bolszewickim. Rozważano dwa kierunki ataku:

• na Kijów - za tym kierunkiem przemawiało znaczenie polityczne i propagandowe
• na Odessę - jej zdobycie dawałoby możliwość zakupu i sprowadzenia broni, amunicji i wyposażenia. Możliwe byłoby wtedy również sprowadzenie jeńców ukraińskich (z armii austro-węgierskiej), przetrzymywanych w obozach jenieckich we Włoszech.

Wybrano uderzenie na Kijów, pozorując tylko pomocniczy atak w kierunku Odessy.

Przygotowania

Głównodowodzącym połączonych wojsk został Symon Petlura, szefem sztabu został gen. Mykoła Junakiw, a generalnym kwatermistrzem gen. Wiktor Kurmanowycz. Przed operacją wojska ukraińskie zostały zorganizowane w 3 grupy:

• Grupa Zachodnia, dowodzona przez płk Arnolda Wolfa, złożona z II Korpusu UHA i Korpusu Strzelców Siczowych, miała nacierać w kierunku na Szepietówkę, osłaniając od zachodu i północnego zachodu Grupę Środkową.
• Grupa Środkowa, dowodzona przez gen. Antina Krawsa, złożona z I Korpusu UHA, III Korpusu UHA i Korpusu Zaporoskiego, miała nacierać w kierunku Koziatyn-Berdyczów-Skwira-Kijów.
• Grupa Wschodnia, dowodzona przez gen. Jurko Tiutiunnyka, złożona z reszty oddziałów Armii URL, miała nacierać w kierunku Birzuła-Humań-Wołodarka.

W dyspozycji Naczelnego Wodza pozostawały I Brygada USS i 11 Brygada Piechoty UHA.

Przebieg operacji

Ofensywę rozpoczęto na początku sierpnia. Była ona dla bolszewików zaskoczeniem. 20 sierpnia Grupa Środkowa zdobyła Berdyczów. W czasie ofensywy rozwiązano z powodu strat, dezercji i chorób 18 i 21 Brygadę UHA. Część żołnierzy UHA przechodziła również do armii URL ze względu na wyższy żołd, lepsze zaopatrzenie i mniejszą dyscyplinę.

30 sierpnia żołnierze I i III Korpusu Halickiego i Korpusu Zaporoskiego wkroczyli do Kijowa.

W tym samym czasie z południa lewym brzegiem Dniepru rozwijała się ofensywa wojsk Sił Zbrojnych Południa Rosji pod dowództwem gen. Fiodora Bredowa. Wiedząc o tym, dowództwo ukraińskie wydało rozkaz o niepodejmowaniu żadnych zaczepnych akcji przeciw "Białym".

Ponieważ wojska ukraińskie nie zabezpieczyły i nie broniły przepraw mostowych, w dniu 31 sierpnia do Kijowa zaczęły przedostawać się oddziały rosyjskie. Prowadzone negocjacje nie dały rezultatów, i na początku września wybuchły walki rosyjsko-ukraińskie.

Literatura

• Maciej Krotofil - "Ukraińska Armia Halicka 1918-1920", Toruń 2002, ISBN 83-7322-156-5