Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Operacja noworosyjsko-tamańska II wojna światowa, front wschodni |
|||||||||||||||||
| Czas | 10 września – 9 października 1943 | ||||||||||||||||
| Miejsce | Kraj Krasnodarski | ||||||||||||||||
| Terytorium | ZSRR | ||||||||||||||||
| Przyczyna | ofensywa radziecka w 1943 roku | ||||||||||||||||
| Wynik | zwycięstwo ZSRR | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Operacja noworosyjsko-tamańska – operacja przeprowadzona jesienią 1943 roku przez wojska Armii Czerwonej w celu wyzwolenia spod okupacji państw Osi Noworosyjska i jego okolic oraz Półwyspu Tamańskiego.
Spis treści |
Po wyparciu Niemców z podnóża Kaukazu pozostał w ich rękach jeszcze Półwysep Tamański, rejon ten miał duże znaczenie dla całego frontu wschodniego. Panowanie niemieckie na półwyspie powodowało koncentrowanie dużych sił Armii Czerwonej. Znajdujące się na półwyspie i na Krymie lotniska pozwalały kontrolować znaczny obszar Kaukazu i Morza Czarnego. Porty w tym rejonie pozwalały na użycie niewielkich, ale zagrażających sił morskich państw Osi[1].
Dłuższa przerwa w działaniach pozwoliła osaczonej na półwyspie 17. Armii (dowódca gen. Erwin Jaenecke) na rozbudowę sił i umocnienie pozycji. Na początku września 1943 roku liczyła ona ponad 400 tys. żołnierzy, 2960 dział i moździerzy oraz co najmniej 100 czołgów i dział samobieżnych. W jej skład wchodziły 2 korpusy armijne, korpus strzelców górskich i kawaleryjskich – łącznie 9 dywizji piechoty, 3 dywizje strzelców górskich, 2 dywizje lekkie, dywizja kawalerii i polowa dywizja Luftwaffe. Wsparcie z powietrza zapewniało ok. 300 samolotów. Linia obrony, zwana Linią Błękitną, składała się z dwóch pasów o łącznej szerokości 20-25 km. Główną linię, o szerokości 5-7 km, stanowiły 3-4 pozycje chronione przez pola minowe i 3-6 rzędów zapór inżynieryjnych. Część pierwszej linii przebiegała wzdłuż rzek. 10-15 km z tyłu znajdowała się druga linia, a za nią jeszcze trzy rubieże obronne, łącznie ok. 60 km umocnień. Od północy użycie sprzętu uniemożliwiały bagna, a od południa – górzysty teren. Także brzeg morski nie sprzyjał wysadzaniu wojsk. Atak był możliwy tylko na solidnie umocnionym odcinku o długości 32 km[1].
Ogólna sytuacja na froncie po serii zwycięstw Armii Czerwonej spowodowała, że na początku września 1943 roku Hitler zaczął rozpatrywać możliwości wycofania 17. Armii w związku z tym 10 września taka decyzja została podpisana. Termin i sposób ewakuacji nie były jeszcze ostatecznie ustalone więc możliwości obronne 17. Armii pozostały bez zmian. O planach tych bardzo szybko dowiedziała się strona przeciwna, co by wskazywało na rozpracowanie tajemnicy Enigmy. Dowództwo Armii Czerwonej postanowiło wykorzystać sytuację i zniszczyć zaprawione w bojach oddziały, żeby nie mogły wziąć udziału w obronie Krymu[1].
Zadanie pokonania Niemców na półwyspie wyznaczono Frontowi Północnokaukaskiemu dowodzonego przez gen. Iwana J. Pietrowa. Składał się on z czterech armii – 9., 18., 56. i 58. – wspieranych z powietrzna przez 4. ALot. Siły frontu liczyły 317 421 ludzi, 4435 dział i moździerzy, 314 czołgów i dział samobieżnych oraz 599 samolotów. Głównym celem jego ofensywy był rejon Noworosyjska, który mimo licznych umocnień uważano za możliwy do zdobycia. Dodatkowo powodzenie natarcia umożliwiało oskrzydlenie głównego pasa obrony Błękitnej Linii i wyjście na tyły 17. Armii. Liczono także na efekt zaskoczenia. Niemcy zamieniając miasto w twierdzę, nie spodziewali się ataku. Jednocześnie w tym rejonie można było wykorzystać ciężką artylerię okrętów Floty Czarnomorskiej do bezpośredniego wsparcia desantu. Atak miały przeprowadzić dwie armie. 18. Armia razem z flotą miała uderzyć na Noworosyjsk, a następnie posuwać się w kierunku miast Wierchni Bakański i Anapa. Zadaniem 56. Armii było natarcie z rejonu Krymska w kierunku miast Gładkowskaja i Gostaliewska[2].
Rozpoczęcie działań Armii Czerwonej nastąpiło w nocy z 9 na 10 września 1943 roku, kiedy wysadzono desant bezpośrednio w porcie w Noworosyjsku i na brzegach zatoki. Grupa desantowa liczyła 6480 żołnierzy, 41 dział, 147 moździerzy i 53 ckm-y. Wykorzystując dymy po bombardowaniu jako osłonę, kutry torpedowe przerwały zapory przy wejściu do portu i zapewniały wsparcie ogniowe. Jednocześnie inne kutry wdarły się do portu i rozpoczęły wysadzanie drugiej grupy desantu. Pomimo silnego ognia artylerii po 20 minutach na lądzie było już 800 żołnierzy, którzy natychmiast przystąpili do zajmowania budynków wokół portu. Zaraz po nich do portu weszły dwie kolejne fale jednostek desantowych. Trzecia z nich wysadziła 1247 żołnierzy i ciężką broń, w tym działa, natomiast pierwsza grupa utknęła pod ogniem niemieckiej artylerii i przystąpiła do akcji z dużym opóźnieniem. Jednocześnie z desantem rozpoczął się atak na cementownię "Oktiabr". Tego rejonu bronili rumuńscy strzelcy górscy, którzy do przerwania frontu nie dopuścili. Sytuacja desantu w ciągu dnia stała się bardzo trudna i groziło mu zniszczenie. W związku z tym następnej nocy wysadzono kolejny desant, który umożliwił zajęcie cementowni i połączenie się z częścią oddziałów w mieście. W ciągu dnia 56. Armia na całym swoim odcinku prowadziła rozpoznanie bojem, a 9. Armia rozpoczęła natarcie na Krasnyj Oktiabr. Utrudniło to Niemcom przerzucenie rezerw do Noworosyjska. 12 września obie strony skierowały do tego miasta nowe oddziały. Niemcy wprowadzili dwie dywizje piechoty, a Rosjanie dywizję piechoty, a także brygadę pancerną zdobywając przewagę. Następnego dnia 55. GDP i 5. Bryg.Panc.Gw. wsparte przez pułk dział samobieżnych SU-152 przełamały obronę i zaczęły się posuwać w kierunku Cemdoliny. Także oddziały z przyczółka koło Myschaka przełamały pozycje Niemców i Rumunów[3].
Rankiem 14 września 56. Armia po przygotowaniu artyleryjskim rozpoczęła natarcie w trzech kierunkach, na Kijewskoje, Mołdawańskoje i Niżne Bakański. W takiej sytuacji następnego dnia obrona Noworosyjska załamała się i rano 16 września miasto i port znalazły się w rekach Armii Czerwonej. Rozpoczęło się natarcie na całej linii frontu, od Morza Azowskiego do Morza Czarnego. Już 19 września oddziały 56. Armii doszły do rubieży między stanicami Warenikowskaja i Gostagajewskaja, a 18. Armia ruszyła w kierunku Anapy. Anapa skapitulowała 21 września, po tym jak Rosjanie przeprowadzili jednoczesny atak czołgów z lądu i desant z morza. Oddziały 56. Armii, obchodząc od południa i północy Gostagajewsk, doszły 24 września do Zalewu Witjazewskiego, spychając przeciwnika za rzekę Stary Kubań. W tym czasie Niemcy próbowali utworzyć nową linię obrony między zalewami Schtanizowskim i Kiziłtaszkim. Na południu oddziały 18. Armii obeszły z dwóch stron Zalew Witjazewski i podeszły do osady Błagowieszczeńska zdobywając ją 26 września. Tego dnia wysadzono desant w rejonie jeziora Solienoje, a następnego dnia desant został wzmocniony z zamiarem zdobycia miasta Tamań. Mimo silnego oporu miasto i port skapitulowały 3 października[4].
Na północy oddziały 9. Armii 26 września podeszły do Temriuka, jednocześnie desanty morskie na zachód i północ od tego miasta przecięły drogi odwrotu. Następnego dnia rano miasto zostało zdobyte. Kolejną linię obrony Niemcy zorganizowali siłami pięciu dywizji na liczącym 25 km odcinku między osadami Gołubickaja i Starotitarowskaja a Zalewem Kiziłtaszmik. W tym czasie trwała już ewakuacja wojsk na Krym przy użyciu wszystkich możliwych środków pływających. Nowa linia obrony została przełamana 2 października i mimo silnych kontrataków oddziały 56. Armii zdobyły osadę Starotitarowskaja. Dwa dni później zdobyły one osadę Wyszestiebińskaja i wyszły na tyły wojsk niemieckich, zmuszając je do wycofania się w rejon osady Kuczugury, którą zajęto 8 października. Wówczas ostatni punkt oporu stanowił półwysep Czuszka. Rano następnego dnia i ten punkt oraz półwysep Tuzla zostały zdobyte. Cały Półwysep Tamański znalazł się w rekach Armii Czerwonej[5].
