Operacja petsamsko-kirkeneska

Operacja petsamsko-kirkeneska II wojna światowa, front wschodni
Przebieg operacji
Czas	7 października—29 października 1944
Miejsce	Petsamo - Kirkenes
Terytorium	ZSRR, Norwegia
Przyczyna	ofensywa radziecka 1944 r.
Wynik	zwycięstwo ZSRR
Strony konfliktu ZSRR Finlandia III Rzesza Dowódcy Kirył Mierieckow W. Szczerbakow Lothar Rendulic Siły 14 Armia, Frontu Karelskiego, Flota Północna, razem: 102 000 żołnierzy, 1200 dział, 1162 moździerzy, 97 czołgów XIX Górski Korpus Armijny, 20 Armii Górskiej: 50 000-53 000 żołnierzy, 433 działa, 455 moździerzy , 27 czołgów Straty 21 233, w tym bezpowrotne: 6084 ok 5 000 zabitych

Operacja petsamsko-kirkeneska – strategiczna operacja zaczepna Armii Czerwonej na froncie wschodnim, rozgrywająca się w dniach od 7 października do 29 października 1944. W jej wyniku rozgromiono znaczne siły niemieckiej 20 Armii Górskiej i wyzwolono północną część Norwegii i Finlandii.

Strony konfliktu w przededniu operacji

Finlandia

Po zerwaniu sojuszu pomiędzy III Rzeszą a Finlandią w dniu 4 września 1944 i podpisaniu rozejmu z ZSRR w dniu 19 września, wojska fińskie przeszły do operacji usuwania jednostek niemieckich z północnej części kraju. Efektem tych walk było usunięcie wojsk niemieckich z regionu Kemi i Tornio

ZSRR

Strona radziecka prowadziła stałe rozpoznanie potencjalnego obszaru walk już od grudnia 1941. Efektem tych działań było ustalenie najkorzystniejszego sposobu przełamania obrony XIX Korpusu Górskiego, na froncie 2 Dywizji Strzelców Górskich. Dodatkowo w przededniu operacji 14 armię wzmocniono licznymi jednostkami ściągniętymi głównie z pasa działań 7 Armii

III Rzesza

W związku z utratą fińskiego sojusznika, Niemcy rozpoczęli przygotowania do wycofania 20 Armii Górskiej do Norwegii, jednocześnie XIX Korpus Górski został wzmocniony przez dwudywizjonową brygadę rozpoznawczą "Norwegia". Głębokość pozycji obronnych XIX korpusu sięgała 100-110 km i składała się z trzech pozycji. W ramach obrony przeciwdesantowej zaminowano wody fiordu Varanger

Walki o Petsamo

Wojska radzieckie rozpoczęły operację 7 października od zmasowanego ostrzału artyleryjskiego niemieckich pozycji.W ciągu trzydniowych walk toczonych w polarnej tundrze przy ciężkich warunkach atmosferycznych, ograniczających użycie lotnictwa, wojska radzieckie przebiły się przez pierwsze 16 km obrony niemieckiej. Równocześnie działania rozpoczęła Flota Północna wyrzucając dywersyjne desanty na południowym wybrzeżu zatoki Motowskiej. 9 października na półwyspie Średnim lądowała 63 brygada piechoty morskiej. 10 października dowództwo niemieckie dostrzegło groźbę okrążenie Petsamo od północy, w związku z czym rozpoczęto szybki odwrót jednostek XIX Korpusu Górskiego. Wykorzystując ciężką sytuację przeciwnika jednostki 14 Armii przeszły do pościgu i dnia 15 października wyzwoliły Petsamo. 18 października, po wznowieniu natarcia, Armia Czerwona przełamała pozycje niemieckie w rejonie Paatsjoki.

Działania wojsk fińskich

Po wycofaniu się jednostek 20 Armii Górskiej, wojska fińskie zajęły 16 października Rovaniemi a z dniem 5 listopada uzyskały styczność z czołowymi elementami 14 Armii.

Walki w północnej Norwegii

Odwrót niemiecki z Finlandii do Norwegii w ramach Operacji Nordlicht

Od 22 października trwały walki na terytoriach norweskich,25 października wyzwolono Kirkenes a 27 Neiden. W związku z pośpiesznym odwrotem XIX Korpusu, cała 20 Armia rozpoczęła wycofywanie się w rejon Narwiku, stosując jednocześnie taktykę spalonej ziemi. Jednostki radzieckie operowały na terytorium norweskim zgodnie z umową z dnia 17 maja 1944 podpisaną przez rządy ZSRR, Wielkiej Brytanii, Norwegii i USA, przewidującą wyzwolenie tego kraju przez armie sojusznicze. Wojska radzieckie starały się pomóc ludności cywilnej, pozostawionej bez dobytku i dachu nad głową przez wycofujących się Niemców.

Konsekwencje ofensywy

Opanowanie Petsamo i Kirkenesu zamknęło okres najcięższych walk na północnym teatrze działań. 15 listopada rozwiązano Front Karelski a 14 Armię podporządkowano bezpośrednio Kwaterze Głównej Naczelnego Dowództwa. Część jej sił skierowano do 19 Armii która wzięła udział w walkach o polskie pomorze. Wraz z wyparciem Niemców z północy Norwegii flota radziecka zyskała dogodne bazy w fiordzie Varanger do operacji przeciwko żegludze niemieckiej, oraz odsunięto zagrożenie bombardowaniami Murmańska. Zajęcie Kirkenesu zaaktywizowało działania norweskich partyzantów, współpracujących z wojskami radzieckimi. Kirył Mierieckow za przeprowadzenie tej operacji dnia 26 października awansowany został do rangi Marszałka Związku Radzieckiego

Zobacz też

• Front wschodni (II wojna światowa)
• Wojna lapońska

Bibliografia

1. II Wojna Światowa, Książka i Wiedza, Warszawa 1987.
2. Encyklopedia II Wojny Światowej, MON, Warszawa 1975.
3. Skandynawia w Drugiej Wojnie Światowej, Tadeusz Konecki, Książka i Wiedza.
4. Druga wojna światowa na morzu, Jerzy Lipiński. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976.