Operator (programowanie)

Operator – w programowaniu konstrukcja językowa jedno-, bądź wieloargumentowa zwracająca wartość.

Do podstawowych operatorów, będących elementem większości języków programowania, należą operatory arytmetyczne: dodawania (+), odejmowania (-), mnożenia (*), dzielenia (/); operatory porównania: większe niż (>), mniejsze niż (<), większe równe (>=), mniejsze równe (<=), równe (= lub ==), różne (<> lub !=), a także operatory operacji logicznych, operacji bitowych, przypisań itd. Główne cechy opisujące operator to liczba i typy argumentów, typ wartości zwracanej, wykonywane działanie, priorytet oraz łączność lub jej brak. Dany język posiada swoją listę operatorów wraz z określonymi cechami, mówiącymi o kolejności wykonywania operacji w przypadku, gdy nie zastosowano nawiasów. W niektórych językach można definiować nowe operatory oraz zmieniać priorytety i łączność.

Lista operatorów w najpopularniejszych językach

(do uzupełnienia o pozostałe języki)

operator	liczba argumentów	działanie i zwracana wartość	występowanie i priorytet (1 – najwyższy)
			C	C++	Java	JavaScript	Perl	Python	PHP
zakres::x ::x	2	określenie zakresu lub przestrzeni nazw danej zmiennej/odwołanie do zmiennej globalnej – zwraca wartość zmiennej	-	1	-				1
Str.pole wskStr->pole	2	wybór pola ze struktury lub klasy – zwraca wartość wybranego pola	1	2	1				2
tablica[n]	2	wybór wartości z pola tablicy o określonym indeksie – zwraca wartość wybranego pola	1	2	1				2
funkcja()	zm.	wywołanie funkcji – operator o zmiennej liczbie argumentów, zwraca wartość funkcji	1	2	1				2
sizeof(obiekt)	1	zwraca rozmiar obiektu (zmiennej, typu) w bajtach	1	2	-				-
new typ delete x	1	alokuje blok pamięci na dynamiczną zmienną danego typu/zwalnia zaalokowaną pamięć wskazywaną przez wskaźnik x	-	2	2				1
*wsk	1	operator wyłuskania wartości zmiennej ze wskaźnika – zwraca wartość zmiennej	2	3	-				3
&x	1	operator adresu – zwraca fizyczny adres komórki pamięci przechowującej zmienną x; operator referencji	2	3	-				3
(typ)zmienna	2	operator rzutowania – zwraca wartość zmiennej po zrzutowaniu na dany typ	2	3	2				3
x++ x--	1	inkrementacja/dekrementacja postfiksowa – zwraca wartość zmiennej x, następnie zwiększa/zmniejsza ją o 1	2	3	2				3
++x --x	1	inkrementacja/dekrementacja prefiksowa – zwiększa/zmniejsza wartość zmiennej o 1 oraz zwraca jej nową wartość	2	3	2				3
+x -x	1	unarne operatory znaku liczby – zwracają wartość zmiennej po "dopisaniu" znaku, nie ingerując w wartość	2	3	2				3
~x	1	negacja bitowa – zwraca zmienną z zanegowanymi wszystkimi bitami, nie ingerując w wartość	2	3	2				3
!wyrażenie	1	negacja logiczna – zwraca zanegowaną wartość wyrażenia, zero dla wartości niezerowych, jeden dla zera	2	3	2				3
@x	1	operator kontroli błędów – zapewnia pominięcie wyświetlania ostrzeżeń systemowych dla danej instrukcji w celu samodzielnej kontroli błędów	-	-	-				3
x*y x/y	2	mnożenie/dzielenie – zwraca wartość iloczynu/ilorazu zmiennych	3	4	3				4
x%y	2	dzielenie modulo – zwraca resztę z dzielenia wartości zmiennej x przez wartość y	3	4	3				4
x+y x-y	2	dodawanie/odejmowanie – zwraca wartość sumy/różnicy zmiennych	4	5	4				5
x.y	2	operator złączenia łańcuchów znaków – zwraca łańcuch powstały ze złączenia x i y	-	-	-				5
x<<y x>>y	2	przesunięcie bitowe w lewo/w prawo – zwraca zmienną x po przesunięciu wszystkich jej bitów o y pozycji w lewo/w prawo (przesunięcie o jedną pozycję w lewo odpowiada mnożeniu razy 2, przesunięcie o jedną pozycję w prawo odpowiada dzieleniu przez 2)	5	6	5				6
x<y x>y	2	logiczne operatory relacji, zwracające wartość niezerową, gdy x jest mniejszy/większy od y, zerową w przeciwnym wypadku	6	7	6				7
x<=y x>=y	2	logiczne operatory relacji, zwracające wartość niezerową, gdy x jest mniejszy lub równy/większy lub równy y, zerową w przeciwnym wypadku	6	7	6				7
x instanceof Y	2	operator porównujący typ zmiennej x z klasą/interfejsem Y	-	-	7				3
x==y	2	logiczny operator relacji, zwracający wartość niezerową, gdy x jest równy y, zerową w przeciwnym wypadku	7	8	7				8
x<>y	2	logiczny operator relacji, zwracający wartość niezerową, gdy x jest różny od y, zerową w przeciwnym wypadku	-	-	-				8
x!=y	2	logiczny operator relacji, zwracający wartość niezerową, gdy x jest różny od y, zerową w przeciwnym wypadku	7	8	7				8
x===y x!==y	2	logiczne operatory relacji z porównaniem typu, zwracające wartość niezerową, gdy x jest równe oraz tego samego typu co y/różne lub innego typu niż y, zerową w przeciwnym wypadku	-	-	-				8
x&y	2	iloczyn bitowy – zwraca wartość wynikającą z operacji iloczynu logicznego na każdej parze bitów ze zmiennych x i y	8	9	8				9
x^y	2	bitowa suma modulo 2 – zwraca wartość wynikającą z operacji sumy modulo 2 na każdej parze bitów ze zmiennych x i y	9	10	9				10
x|y	2	suma bitowa – zwraca wartość wynikającą z operacji sumy logicznej na każdej parze bitów ze zmiennych x i y	10	11	10				11
x&&y	2	iloczyn logiczny – zwraca wartość iloczynu logicznego wyrażeń x i y – niezerową, gdy oba wyrażenia są niezerowe, zerową w innych przypadkach	11	12	11				12
x||y	2	suma logiczna – zwraca wartość sumy logicznej wyrażeń x i y – zerową, gdy oba wyrażenia są zerowe, niezerową w innych przypadkach	12	13	12				13
x ? y : z	3	operator warunkowy – zwraca y, gdy x ma wartość niezerową, z w przeciwnym wypadku	13	14	13				14
x=y	2	operator przypisania – przypisuje zmiennej x wartość zmiennej y	14	15	14				15
x*=y  x/=y x%=y  x+=y x-=y  x<<=y x>>=y  x&=y x^=y  x|=y	2	operatory przypisania – przypisują zmiennej x wartość odpowiednio x*y, x/y, itd.	14	15	14				15
x and y	2	niskopriorytetowy iloczyn logiczny	-	-	-				16
x xor y	2	niskopriorytetowa suma modulo 2	-	-	-				17
x or y	2	niskopriorytetowa suma logiczna	-	-	-				18
wyr1, wyr2	2	operator przecinkowy, służący np. do grupowania wyrażeń podczas inicjalizowania pętli	15	16	15				19

Przykładowy zapis w języku C

(zmienna liczba jest typu int)

liczba *= ((liczba=10) + 7) % 3;

Nawiasy w tym przypadku wymusiły zmianę priorytetów operatorów. Działania wykonane zostaną w porządku narzuconym przez nawiasy. To samo wyrażenie pozbawione nawiasów:

liczba *= liczba = 10 + 7 % 3;

jest również poprawne ze względu na składnię. Wynik będzie jednak inny – pierwsza wykonana zostanie operacja dzielenia modulo, następnie dodawania, a na końcu oba przypisania od prawej do lewej.

W języku C kolejność obliczania operandów operatora nie jest gwarantowana ze względu na zastrzeżenie możliwości optymalizacji kodu wynikowego przez kompilator (nie dotyczy to operatorów &&, ||, ?: oraz ,). Użycie operandów, których obliczenie wartości wpływa na wartość pozostałych nie gwarantuje takiego samego wyniku we wszystkich implementacjach języka.

Np. kod:

int i = 1;
tablica[i] = i++;

nie gwarantuje, czy wartość 1 zostanie wstawiona pod indeks 1, czy może pod indeks 2 tablicy.

Zobacz też

• Operator arytmetyczny
• Operator logiczny
• Operator relacji
• Operator rozmiaru
• Obrót bitowy
• Lukier składniowy
• Przeciążanie operatorów

Bibliografia

1. Brian W. Kernighan, Dennis M. Ritchie – Język ANSI C Wyd. IX, WNT, Warszawa 2004 ISBN 83-204-2979-X