Orda Nogajska

Ногай Урдасы Nogaj Urdasy Orda Nogajska
← ok. 1390–1770 →
Flaga Nogajów
Język używany	język nogajski
Stolica	Saraj Jük
Ustrój polityczny	orda
Data powstania	1390
Data likwidacji	Rosja 1770

Orda Nogajska - konfederacja tureckich plemion koczowniczych powstała na Stepie Pontyjskim. W jej skład wchodziły terytoria pomiędzy Wołgą, Irtyszem, Morzem Kaspijskim i Morzem Aralskim. Nazwa pochodzi od imienia wybitnego wodza tatarskiego - Nogaja. Została utworzona przez Edygeja po uniezależnieniu się od Złotej Ordy około 1390 roku.

Podział Orda Nogajskiej:

• Wielka Orda Nogajska (pozostała na dawnych koczowiskach na wschód od dolnej Wołgi). Uznała dominację rosyjską po podboju chanatów kazańskiego i astrachańskiego przez Rosję (1552-1557).
• Mała Orda Nogajska (orda kubańska) nad Morzem Azowskim pomiędzy Donem, a Kubaniem - weszła w skład chanatu krymskiego. Część Nogajów, która nie chciała podporządkować sie carom rosyjskim.
• Orda Ałtyulska, nad rzeką Emba.
• Ordy przednie (od 1430) osiedlane przez Chanów Krymskich na stepach południowej Ukrainy i Besarabii:

• orda budziacka (białogrodzka),
• oda jambolucka (oczakowska),
• orda dobrudzka (jedykulska),
• orda jedysańska (odłam Małej Ordy Nogajskiej, powstała dopiero po 1720 roku).

Po 1630 roku buddyjska orda kałmucka, obca etnicznie i kulturowo Nogajom, wyparła ich z okolic dolnej Wołgi i zajęła stepowe obszary między rzekami Don i Jaik (dzisiejszy Ural) zakładając własne państwo (tzn. w przypadku ludów koczowniczych jest to przejęcie pastwisk).

Po wejściu ziem południowej Ukrainy w skład Imperium Rosyjskiego (ok. 1770) Wielkich Nogajów przesiedlono na nadazowskie równiny pomiędzy Donem a Kubaniem, a potem na stepy nadkaspijskie i besarabskie. Po wojnie krymskiej część ludności mieszkająca nad Morzem Czarnym przeniosła się do Turcji.

Oczaków na mapie Sigismunda von Herbersteina z 1549 r.

Zobacz też

• Wojskowość Tatarów
• Ordy przednie
• Złota Orda
• Chanat Krymski
• Orda
• Chanat

Bibliografia

• Leszek Podhorodecki: Tatarzy. Od Czyngis-chna do XX wieku. Warszawa: Bellona, 2010, s. 144-145. ISBN 978-83-11-11801-0. 
• Leszek Podchorodecki Chanat krymski, Książka i Wiedza, Warszawa 1987, s. 49-50, 60, 249 ISBN 83-05-11618-2
• Tadeusz Jasiński Przerwany Hejnał, KAW, Kraków 1988, s. 71 ISBN 978-83-03-02041-2
• Janusz Pajewski Buńczuk i koncerz. Z dziejów wojen polsko- tureckich, Wiedza Powszechna, 1983, s.46, 107 ISBN 83-86667-50-9
• Dariusz Skorupa Stosunki polsko-tatarskie 1595-1623, Neriton, Warszawa 2004, s. 22-23 ISBN 83-89729-05-9