Order Budowniczych Polski Ludowej

	Order Budowniczych Polski Ludowej
	; Awers
	; Baretka – wzór 1949.
	; Baretka – wzór 1960.
Ustanowiono	2 lipca 1949
Wielkość	średnica 53 mm
Kruszec	złoto

Order Budowniczych Polski Ludowej – polskie odznaczenie cywilne (order), najwyższe odznaczenie państwowe z lat 1949–1952 i okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Order Budowniczych Polski Ludowej został ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 2 lipca 1949 roku w celu „nagrodzenia wyjątkowych zasług położonych dla dzieła budowy Polski Ludowej”^[1].

[edytuj] Zasady nadawania

W myśl ustawy, Orderem Budowniczych Polski Ludowej mogli być wyróżnieni obywatele polscy, którzy szczególnie zasłużyli się dla budowy Polski Ludowej wybitną działalnością lub wybitnymi czynami w dziedzinach:

rozwoju gospodarki narodowej, zwłaszcza przez: dokonanie wynalazków, usprawnienie pracy lub ulepszenie metod pracy – jeżeli to ma poważne znaczenie ekonomiczne – inicjowanie współzawodnictwa albo przodownictwa pracy
oświaty, nauki, kultury i sztuki
podniesienia obronności kraju
podniesienia zdrowotności i kultury fizycznej narodu
służby publicznej

Orderem mogły być również wyróżniane przedsiębiorstwa, instytucje i jednostki terytorialne. Order mógł być nadawany tylko jeden raz tej samej osobie. Nadawała go Rada Państwa (do 1952 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej).

Ustawą z 17 lutego 1960 o orderach i odznaczeniach inaczej zredagowano statut orderu. W jej myśl, Order Budowniczych Polskiej Ludowej mógł być nadany obywatelom polskim, którzy położyli szczególnie wybitne zasługi w dziele budowy Polski Ludowej, zwłaszcza w dziedzinie:

działalności państwowej lub społecznej,
gospodarki narodowej,
oświaty, nauki, kultury i sztuki,
ochrony zdrowia,
umocnienia obronności Państwa.

[edytuj] Odznaczeni

Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej.

Pierwsze nadanie Orderu Budowniczych Polski Ludowej miało miejsce w dniu 22 lipca 1949 roku, otrzymało je wtedy osiem osób^[2], głównie przodowników pracy: Wincenty Pstrowski (górnik, pośmiertnie), gen. broni Karol Świerczewski (pośmiertnie), Franciszek Apryas (górnik), Xawery Dunikowski, Franciszek Fiedler, Wanda Gościmińska (włókniarka), Michał Krajewski (murarz) i Stanisław Mazur (rolnik).

W późniejszym okresie otrzymywali je głównie działacze PZPR i przodownicy pracy, lecz także osoby zasłużone dla kultury lub nauki. Order otrzymali m.in. gen. broni Józef Baryła, gen. broni Zygmunt Berling, Bolesław Bierut, Władysław Broniewski, Józef Cyrankiewicz, Halina Czerny-Stefańska, Wiktor Dega, Jan Dobraczyński, Stanisław Dobrowolski, Arkady Fiedler, Felicja Fornalska, Natalia Gąsiorowska, Władysław Gomułka, gen. dyw.Mieczysław Grudzień, Stanisław Gucwa, gen. dyw. Zygmunt Huszcza, Maria Iskra, Jarosław Iwaszkiewicz, Henryk Jabłoński, gen. armii Wojciech Jaruzelski, Sylwester Karczmarek, Tadeusz Kotarbiński, Władysław Krasnowiecki, Leon Kruczkowski, Oskar Lange, Stanisław Lorentz, Witold Lutosławski, Juliusz Malewski, Edmund Jan Osmańczyk, Jerzy Putrament, marsz. Polski Konstanty Rokossowski, Włodzimierz Sokorski, Ludwik Solski, marsz. Polski Marian Spychalski, Stanisława Świderska, Andrzej Wajda, Piotr Zaremba, gen. dyw. Aleksander Zawadzki, Wojciech Żukrowski, marsz. Polski Michał Rola-Żymierski.

Orderem wyróżniono także: województwo katowickie (1960), miasto Łódź (1960), Wrocław (1965), Kraków i woj. krakowskie (1966), Poznań i woj. poznańskie (1966), Warszawę (1970).

Łącznie do 1984 roku nadano 314 Orderów Budowniczych Polski Ludowej osobom oraz 6 miastom i województwom, a także organizacji ZBoWiD. Najwięcej nadano ich w 1974 – 56 orderów. W 1981 i 1982 roku, 7 osób pozbawiono orderów, m.in. Edwarda Babiucha. Order został zniesiony ustawą z dnia 16 października 1992 roku^[3], lecz nie był już nadawany od 1985 roku.

[edytuj] Opis odznaki

Odznaką Orderu Budowniczych Polski Ludowej jest wykonana ze złota ośmiopromienna gwiazda o średnicy 53 mm, między promieniami znajdują się pola w kształcie kielicha kwiatu, zwrócone do środka gwiazdy. Pola te na awersie pokryte są czerwoną emalią z prześwitami białej emalii. W środku awersu znajduje się okrągła tarcza pokryta szafirową emalią o średnicy 17 mm, z umieszczoną na niej postacią robotnika trzymającego w prawej ręce czerwony sztandar, a w lewej młot. Postać robotnika oraz młot są złote. Tarcza okolona jest dwoma ramkami: złotą i biało emaliowaną, umieszczonymi w ośmiobocznym obramowaniu. Na rewersie promienie gwiazdy są złote, bez emalii. Na środku jest okrągła tarcza o średnicy 19 mm emaliowana na czerwono z napisem PRL, koloru złotego (na orderach nadawanych do 1952 roku był napis RP). Projektantami orderu byli Michał Bylina i Wojciech Jastrzębski.

Wstążka orderu miała szerokość 40 mm, koloru czerwonego z ciemnoniebieskimi paskami o szerokości 4 mm po bokach i białym paskiem o szerokości 10 mm pośrodku.

Order noszono na lewej stronie piersi, w kolejności jako pierwszy (od prawej strony).

W 1960 wprowadzono rozetkę na złotej podkładce (dla cywili), którą umieszczano na baretce (dla mundurowych)^[4]^[5].

Przypisy

↑ Ustawa z dnia 2 lipca 1949 r. o orderze „Budowniczych Polski Ludowej” (Dz. U. z 1949 r. Nr 41, poz. 300).
↑ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Budowniczych Polski Ludowej” (M.P. z 1950 r. Nr 5, poz. 51).
↑ Art. 2 pkt. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1992 r. Przepisy wprowadzające ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające przepisy o tytułach honorowych oraz zmieniające niektóre ustawy (Dz. U. z 1992 r. Nr 90, poz. 451).
↑ Instrukcja Kancelarii Rady Państwa z dnia 29 lutego 1960 r. w sprawie sposobu noszenia orderów i odznaczeń. (M.P. z 1960 r. Nr 25, poz. 122).
↑ Uchwała Rady Państwa z dnia 6 stycznia 1977 r. w sprawie opisu odznak orderów i odznaczeń oraz sposobu ich noszenia. (M.P. z 1977 r. Nr 2, poz. 13).

[edytuj] Bibliografia

Wanda Bigoszewska: Polskie ordery i odznaczenia. Warszawa: Interpress, 1989. ISBN 83-223-2287-9.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Stefan Oberleitner: Order Budowniczych Polski Ludowej (nry 1 i 2).. asnieg.klub.chip.pl. [dostęp 29 listopada 2010].

[0] Ustawa z dnia 2 lipca 1949 r. o orderze „Budowniczych Polski Ludowej” (Dz. U. z 1949 r. Nr 41, poz. 300).

[1] Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Budowniczych Polski Ludowej” (M.P. z 1950 r. Nr 5, poz. 51).

[2] Art. 2 pkt. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1992 r. Przepisy wprowadzające ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające przepisy o tytułach honorowych oraz zmieniające niektóre ustawy (Dz. U. z 1992 r. Nr 90, poz. 451).

[3] Instrukcja Kancelarii Rady Państwa z dnia 29 lutego 1960 r. w sprawie sposobu noszenia orderów i odznaczeń. (M.P. z 1960 r. Nr 25, poz. 122).

[4] Uchwała Rady Państwa z dnia 6 stycznia 1977 r. w sprawie opisu odznak orderów i odznaczeń oraz sposobu ich noszenia. (M.P. z 1977 r. Nr 2, poz. 13).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Order Budowniczych Polski Ludowej

Spis treści

[edytuj] Zasady nadawania

[edytuj] Odznaczeni

[edytuj] Opis odznaki

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Działania

Szukaj

Nawigacja

Dla czytelników

Dla wikipedystów

Narzędzia

Drukuj lub eksportuj

W innych językach

Order Budowniczych Polski Ludowej
Awers
Baretka – wzór 1949.
Baretka – wzór 1960.
Ustanowiono	2 lipca 1949
Wielkość	średnica 53 mm
Kruszec	złoto