Osiedle A (Tychy)

Osiedle A
Rzeźba robotnicy z kielnią na osiedlu A
Państwo	Polska
Miejscowość	Tychy
Adres	pl. Św. Anny ul. Arkadowa ul. Asnyka ul. Andersa ul. Wojska Polskiego
Typ budynku	osiedle
Styl architektoniczny	socrealizm
Architekt	Tadeusz Teodorowicz-Todorowski
Rozpoczęcie budowy	1951
Ukończenie budowy	1956
Położenie na mapie woj. śląskiego Tychy, osiedle A
50°08′N 18°58′06″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Osiedle A (zwane też Osiedlem Anna) – tyskie osiedle położone w dzielnicy Śródmieście, zrealizowane w latach 1951–1956. Przykład architektury i urbanistyki socrealistycznej.

Historia

Osiedle A było pierwszą częścią projektowanego Nowego Miasta Tychy. Zgodnie z uchwałą Prezydium Rządu z 4 października 1950 r. rozpoczęcie budowy miało nastąpić już w roku 1951, dlatego też prace nad planem generalnym miasta (zatwierdzonym dopiero w 1953) i pierwszego osiedla prowadzono jednocześnie. Osiedle A zostało zaprojektowane w pracowni NMT w „Miastoprojekcie” Gliwice, pod kierunkiem prof. Tadeusza Teodorowicza-Todorowskiego. Pierwotna koncepcja zakładała modernistyczny prostopadły układ budynków do ulicy, jednakże plan ten został później zmieniony poprzez dostosowanie do obowiązującej wówczas ideologii socrealizmu. Projekt osiedla został ostatecznie zaakceptowany przez władze w marcu 1951 roku. Osiedle zlokalizowano w sąsiedztwie dworca kolejowego oraz zespołu starotyskiego. Budowę Osiedla A ukończono w roku 1956.

Architektura i urbanistyka

Osiedle dla 6100 osób rozplanowano na powierzchni 18 ha wzdłuż osi Północ – Południe i Wschód – Zachód. Na skrzyżowaniu obu osi umiejscowiono plac centralny z domem kultury, którego relacja do placu była wzorowana na schemacie Piazza del Campidoglio w Rzymie projektu Michała Anioła. Znajdujący się na osiedlu pomnik młodej robotnicy z kielnią zaprojektował Stanisław Marcinów (uczeń Xawerego Dunikowskiego). W odróżnieniu od innych osiedli socrealistycznych osiedle A ma charakter kameralny, budynki nie są wysokie i posiadają zróżnicowany detal (gmerki).

Wzdłuż głównych osi budynki zwieńczono dachami płaskimi z attykami, zaś obrzeżne pokryte zostały dachówką (dachy spadziste). Na parcelach znajdujących się pomiędzy blokami zlokalizowano obiekty usługowe: przychodnię zdrowia, żłobek, przedszkole, szkołę. Osiedle stanowi jeden z niewielu w pełni skończonych przykładów architektury i urbanistyki okresu socrealizmu.

Ciekawostki

W domu kultury na placu centralnym pierwsze próby z zespołem Dżem odbywał Ryszard Riedel.

• 

  Tychy os. A – Dom kultury Górnik

• 

  pomnik Lampa górnicza na tyskim os. A

• 

  Tychy os. A – arkady

• 

  Sgraffito na budynku mieszkalnym

Bibliografia

1. Tychy będą miały szlak od socrealizmu do postmodernizmu[1]
2. Osiedle A, moje życie [2]
3. Całkiem nowe miasto socjalistyczne [3]

Linki zewnętrzne

• Osiedle w serwisie Wikimapia