PESEL

PESEL – skrótowiec od nazwy "Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności". Jest on prowadzony w Polsce od 1979 przez organy państwa na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) i zawiera dane osób przebywających stale na terytorium RP, zameldowanych na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, a także osób ubiegających się o wydanie dowodu osobistego lub paszportu, a także osób, dla których odrębne przepisy przewidują potrzebę posiadania numeru PESEL.

Elementy rejestru

Tworzony rejestr zawiera następujące dane:

1. numer PESEL,
2. nazwisko i imiona aktualne,
3. nazwisko rodowe,
4. nazwiska i imiona poprzednie,
5. imiona i nazwiska rodowe rodziców,
6. data i miejsce urodzenia,
7. płeć,
8. obywatelstwo,
9. numer aktu urodzenia i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, który ten akt sporządził,
10. stan cywilny,
11. imię i nazwisko rodowe małżonka,
12. data zawarcia związku małżeńskiego, numer aktu małżeństwa i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, który ten akt sporządził, data rozwiązania związku małżeńskiego, sygnatura akt i oznaczenie sądu, który rozwiązał małżeństwo, data zgonu małżonka, numer aktu zgonu i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, który ten akt sporządził,
13. adres i data zameldowania na pobyt stały,
14. poprzednie adresy zameldowania na pobyt stały wraz z określeniem okresu zameldowania, tryb wymeldowania,
15. adres zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące wraz z określeniem okresu zameldowania,
16. stopień wojskowy, nazwa, seria i numer wojskowego dokumentu osobistego,
17. seria i numer aktualnego dowodu osobistego oraz serie i numery poprzednich dowodów osobistych oraz daty ich wydania, daty ważności, oznaczenie organów wydających,
18. data zgonu oraz numer aktu zgonu i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, który akt sporządził,

ponadto dla cudzoziemców:

1. seria i numer karty pobytu wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub nadaniem statusu uchodźcy w RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
2. seria i numer karty pobytu obywatela Unii Europejskiej wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt na terytorium RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
3. seria i numer dokumentu pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej wydanego w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt na terytorium RP oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który go wydał,
4. seria i numer karty pobytu wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony lub zgody na pobyt tolerowany oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
5. seria i numer karty pobytu obywatela Unii Europejskiej wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP oraz data jej wydania, data ważności, oznaczenie organu, który ją wydał,
6. seria i numer dokumentu pobytu członka rodziny obywatela Unii Europejskiej wydanego w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który go wydał,
7. seria i numer tymczasowego zaświadczenia tożsamości cudzoziemca oraz data jego wydania, data ważności, oznaczenie organu, który je wydał.

Implementacja informatyczna

System PESEL zrealizowany jest w technologii mainframe. Działa na komputerze o architekturze IBM zSeries, pod kontrolą systemu operacyjnego z/OS. Baza danych używana do przetwarzania systemu PESEL to SZBD (System Zarządzania Bazą Danych) JANTAR. Aplikacja systemu PESEL została napisana w całości w assemblerze systemu mainframe. Dostęp do bazy danych dla użytkowników on-line realizowany jest za pośrednictwem własnego monitora teletransmisji tzw. "Łącznika"

Zarówno baza danych, monitor teletransmisji, jak i oprogramowanie aplikacyjne to w 100% produkty polskie zaprojektowane i wytworzone przez polskich informatyków.

System PESEL od ponad 10 lat nie zanotował żadnej awarii ani przestoju w pracy^{[potrzebne źródło]}.

Numer PESEL

Każdy wpis w rejestrze jest określany unikatowym symbolem jednoznacznie identyfikującym osobę fizyczną.

Numer PESEL jest to 11-cyfrowy, stały symbol numeryczny, jednoznacznie identyfikujący określoną osobę fizyczną.

Zbudowany jest z następujących elementów:

• daty urodzenia
• liczby porządkowej
• płci
• cyfry kontrolnej

Art. 28. USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 883 z późn. zm.) (skreślony). Numery porządkowe stosowane w ewidencji ludności mogą zawierać tylko oznaczenie płci, daty urodzenia, numer nadania oraz liczbę kontrolną. Zabronione jest nadawanie ukrytych znaczeń elementom numerów porządkowych w systemach ewidencjonujących osoby fizyczne.

Przykładowa postać:

440514

0145

8

• cyfry [1-6] – data urodzenia z określeniem stulecia urodzenia
• cyfry [7-10] – numer serii z oznaczeniem płci
  • cyfra [10] – płeć
• cyfra [11] – cyfra kontrolna

Numer PESEL nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych w formie czynności materialno-technicznej.

Nadanie numeru PESEL następuje za pośrednictwem urzędu gminy właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.

Data urodzenia

Numeryczny zapis daty urodzenia przedstawiony jest w następującym porządku: dwie ostatnie cyfry roku, miesiąc i dzień. Dla odróżnienia poszczególnych stuleci przyjęto następującą metodę kodowania:

• dla osób urodzonych w latach 1900 do 1999 – miesiąc zapisywany jest w sposób naturalny
• dla osób urodzonych w innych latach niż 1900 – 1999 dodawane są do numeru miesiąca następujące wielkości:
  • dla lat 1800-1899 - 80
  • dla lat 2000-2099 - 20
  • dla lat 2100-2199 - 40
  • dla lat 2200-2299 - 60

Przyjęta metoda kodowania miesiąca urodzenia pozwala na rozróżnienie 5 stuleci. Kolejne miesiące w poszczególnych stuleciach mają następujące numery:

Miesiąc	Stulecie
	1800 - 1899	1900 - 1999	2000 - 2099	2100 - 2199	2200 - 2299
Styczeń	81	01	21	41	61
Luty	82	02	22	42	62
Marzec	83	03	23	43	63
Kwiecień	84	04	24	44	64
Maj	85	05	25	45	65
Czerwiec	86	06	26	46	66
Lipiec	87	07	27	47	67
Sierpień	88	08	28	48	68
Wrzesień	89	09	29	49	69
Październik	90	10	30	50	70
Listopad	91	11	31	51	71
Grudzień	92	12	32	52	72

Przykładowo osoba urodzona 14 lipca 2002 roku ma następujący zapis w numerze ewidencyjnym:

0

2

2

7

1

4

Płeć

Informacja o płci osoby, której zestaw informacji jest identyfikowany, zawarta jest na 10. (przedostatniej) pozycji numeru PESEL.

• cyfry 0, 2, 4, 6, 8 – oznaczają płeć żeńską
• cyfry 1, 3, 5, 7, 9 – oznaczają płeć męską

Po zmianie płci przydzielany jest nowy numer PESEL.

Cyfra kontrolna i sprawdzanie poprawności numeru

Jedenasta cyfra jest cyfrą kontrolną, służącą do wychwytywania przekłamań numeru. Jest ona generowana na podstawie pierwszych dziesięciu cyfr. Aby sprawdzić czy dany numer PESEL jest prawidłowy należy, zakładając, że litery a-j to kolejne cyfry numeru od lewej, obliczyć wyrażenie

1*a + 3*b + 7*c + 9*d + 1*e + 3*f + 7*g + 9*h + 1*i + 3*j

Następnie należy odjąć ostatnią cyfrę otrzymanego wyniku od 10. Jeśli otrzymany wynik nie jest równy cyfrze kontrolnej, to znaczy, że numer zawiera błąd. Uwaga implementacyjna - jeśli ostatnią cyfrą otrzymanego wyniku jest 0, w wyniku odejmowania otrzymamy liczbę 10, podczas gdy suma kontrolna jest cyfrą. Oznacza to tyle, że cyfra kontrolna winna być równa 0 (stąd dobrze jest wykonać na wyniku odejmowania operację modulo 10). W wyniku niezbyt szczegółowej specyfikacji na stronie MSWiA ten aspekt jest często pomijany i prowadzi do błędów w implementacji sprawdzania poprawności numeru PESEL.

Przykład dla numeru PESEL 44051401358:

1*4 + 3*4 + 7*0 + 9*5 + 1*1 + 3*4 + 7*0 + 9*1 + 1*3 + 3*5 = 101

Wyznaczamy resztę z dzielenia sumy przez 10:

101:10 = 10 reszta = 1

Jeżeli reszta = 0, to cyfra kontrolna wynosi 0. Jeżeli reszta ≠ 0, to cyfra kontrolna będzie uzupełnieniem reszty do 10, czyli w podanym przykładzie jest to cyfra 9.

10 - 1 = 9

Wynik 9 nie jest równy ostatniej cyfrze numeru PESEL, czyli 8, więc numer jest błędny.

Metoda równoważna

Powyższa metoda sprowadza się do obliczenia wyrażenia:

a+3b+7c+9d+e+3f+7g+9h+i+3j+k

gdzie litery oznaczają kolejne cyfry numeru, i sprawdzeniu czy reszta z dzielenia przez 10 jest zerem (ostatnia cyfra powstałej liczby jest zerem) i jeśli nie jest, to numer jest błędny.

Cechy specyficzne algorytmu sprawdzania

Algorytm ma pewną wadę w przydziale wag do poszczególnych elementów, która powoduje, że gdy zamienimy rok z dniem (zamieniając zapis z rr-mm-dd na dd-mm-rr) otrzymamy identyczną sumę kontrolną jak w numerze z poprawnym zapisem.

W praktyce zdarzają się (a przynajmniej zdarzały i wciąż istnieją) numery PESEL z błędami. Błędy w dacie zwykle były zauważane i poprawiane od razu, lecz zdarzały się też powtórzenia numeru porządkowego, błędy w określeniu płci i błędne cyfry kontrolne, które zostały wychwycone po latach przy okazji wprowadzania numeru PESEL do komputerowych baz danych. W związku z tym nie można zakładać, że wynik sprawdzania jednoznacznie określa istnienie bądź nieistnienie podanego numeru PESEL.

Zobacz też

• PESEL2
• REGON
• NIP
• Dowód osobisty
• Algorytm Luhna

Linki zewnętrzne

• PESEL na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
• Zasady udostępniania danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych