| Palestrina | |
| Państwo | |
| Region | Lacjum |
| Prowincja | Rzym |
| Powierzchnia | 46 km² |
| Populacja (2004) • liczba ludności • gęstość |
16 469 358/km² |
| Numer kierunkowy | 06 |
| Kod pocztowy | 00036 |
| Kod ISTAT | 058074 |
| Na mapach: | |
Palestrina – miasto i gmina w środkowych Włoszech, dawne Praeneste, leżące na zboczu Apeninów, w regionie Lacjum (obecnie Lazio), w prowincji Rzym, 37 km na wschód od Rzymu, z którym łączyła go Via Praenestina. Według danych z roku 2004 gminę zamieszkuje 16 469 osób, 358 os./km².
Według tradycji założone w okresie mitycznym (wśród władców szykujących się do bitwy z Eneaszem Wergiliusz wymienia założyciela Praeneste); najstarsze znaleziska pochodzą z epoki późnego brązu. Niezwykle bogate pochówki typu etruskiego, datowane na VII wiek p.n.e. wskazują, że w owym czasie było to miasto przodujące w swoim regionie.
W IV w. p.n.e. miasto stoczyło wiele bitew z Rzymem. Podczas wojny latyńskiej poniosło klęskę i straciło część swego terytorium; zostało jednak potraktowane dość łagodnie. Obywatelstwo rzymskie otrzymało po roku 90 p.n.e. W czasie wojen domowych był tu oblegany Mariusz, a miasto zostało zdobyte przez Sullę (82 p.n.e.); większość mężczyzn została wtedy wymordowana, a resztę przesiedlono na niżej położone tereny; na terenie Praeneste założona zaś została kolonia dla weteranów Sulli.
Znajdowała się tu willa cesarska; Praeneste stało się ulubionym miejscem letniego wypoczynku dla bogatych Rzymian (bywał tu August, Hadrian i Pliniusz Młodszy).
Miasto stanowiło centrum kultu Fortuny Primigenii. Jej świątynia wraz z wyrocznią otoczone były wspaniałym kompleksem budynków wznoszących się w górę wzgórza.
W średniowieczu miasto zmieniło nazwę na Palestrina; zostało zdobyte przez Longobardów, a w XI wieku przeszło w posiadanie rodziny Colonna. Ich częste rebelie przeciwko papiestwu powodowały, że Palestrina była kilkakrotnie niszczona. W 1297 zniszczeń dokonano na rozkaz papieża Bonifacego VIII, w 1436 zniszczył je Giovanni Vitelleschi. Odbudowane w 1447 roku, zostało ponownie zniszczone w 1527. W 1556 Palestrinę okupował książę Alba. W 1630 roku miasto kupił Carlo Barberini, brat papieża Urbana VIII.