Pascha - tradycyjna potrawa wielkanocna (zob.: Pascha (święto chrześcijańskie) ) pochodzenia rosyjskiego lub ukraińskiego, przygotowywana z twarogu lub z mleka, śmietany, masła, zwykle z dodatkiem żółtek, cukru, wanilii i innych składników, również bakalii. Zwykle bardzo słodka, podawana zazwyczaj w postaci ściętej piramidki ozdobionej rodzynkami i skórką pomarańczową.
Pod nazwą pascha (paska) spotyka się w niektórych rejonach Polski także inne wielkanocne, ludowe potrawy — rodzaj przyrządzanego w Wielkim Tygodniu wypieku, słodkiego aromatycznego chleba, lub też zbożowej polewki.
Spis treści |
Rosyjska tradycyjna pascha przyrządzana jest i podawana zasadniczo tylko raz do roku na Wielkanoc. Robi się ją przede wszystkim z mleka i jajek, które kojarzone są z wiosennym odradzaniem się przyrody i od zawsze obciążone były religijnymi znaczeniami symbolicznymi, także w chrześcijaństwie. Dodatki do paschy - cukier, bakalie itp. są produktami luksusowymi, symbolizującymi bogactwo i dobrobyt.
Kształt ściętej piramidy symbolizować ma Grób Chrystusa.
Pascha jako potrawa Wielkanocna znana jest również w Polsce, zwłaszcza wśród rodzin wywodzących się z Kresów Wschodnich. W ostatnich czasach, w związku z zanikiem znajomości tradycji i symboliki traktowana bywa jako zwykły deser, podawany przez cały rok, także w dni powszednie .
Są dwa podstawowe sposoby przyrządzania paschy — na zimno i na gorąco.
Paschę na zimno przyrządza się z twarogu ucieranego z dodatkami — śmietaną, masłem, żółtkiem i cukrem.
Paschę na gorąco przyrządza się z użyciem utartego wstępnie twarogu lub bez niego. W tym drugim przypadku używa się kwaśnego mleka lub mleka słodkiego, do którego dodaje się kwaśnej śmietany. W trakcie gotowania mleko się warzy (ścina). Szczegółowych przepisów jest tu wiele.
Warunkiem zrobienia dobrej paschy z twarogu na zimno czy na gorąco jest użycie twarogu absolutnie świeżego, nie przegrzanego podczas przyrządzania i jak najbardziej suchego — całkowicie odciśniętego z serwatki.
Do gotowej, tartej na zimno czy gotowanej masy można dodać bakalie i inne dodatki, następnie się ją odsącza. Do odsączania i zarazem formowania paschy służą tradycyjnie pasocznice -- drewniane rozkładane formy, z pięciu deseczek tworzące po złożeniu kształt piramidy. Pasocznice bywają zdobione w środku snycerską negatywową dekoracją. W braku pasocznicy użyć można doniczki z otworem w dnie, wyłożonej czystą, białą szmatką. W Polsce używa się często wyłożonego szmatką sita — durszlaka. Odsączanie paschy powinno się przeprowadzać w chłodnym pomieszczeniu, pod obciążeniem, przez kilka do kilkunastu godzin.
Po odsączeniu dekoruje się paschę z wierzchu orzechami, migdałami czy innymi bakaliami.
Gotową paschę należy przechowywać w suchym i chłodnym pomieszczeniu. Paschy przyrządzane na zimno są mniej trwałe, wytrzymują dwa — trzy dni, gdy przyrządzane na gorąco tydzień i dłużej.
Kuchnia rosyjska zna wiele odmian paschy różniących się szczegółowym sposobem przygotowania i doborem dodatków. Paschy „bogate”, tłuste, przyrządzone z dużą ilością jaj, masła i śmietany nazywane są bojarska i carska. Jako dodatki, poza już wymienionymi służyć mogą: czekolada, marmolada, przeciery owocowe, owoce kandyzowane, cykata, . Paschę aromatyzuje się zwykle wanilią, ale także kardamonem czy badianem.
Twaróg włożyć na jakiś czas pod prasę by się pozbyć serwatki, przetrzeć przez sito, dodać śmietanę i roztarte świeże masło, sól, cukier, wymieszać i włożyć do formy. Masę można doprawić wanilią, skórką cytrynową albo rodzynkami.
Do roztartego twarogu dodać masło, przetarte przez sito ugotowane żółtka, wszystko razem dobrze rozetrzeć, dodać śmietany zmieszać. Masę włożyć do formy wyłożonej serwetką i postawić pod obciążeniem na 20 godzin.
mieszanki obydwu
Ukręcić żółtka jajek z cukrem na biało. Dodać śmietanę. Powoli dodawać stopione masło, kręcąc do uzyskania jednolitej masy. Dodawać ser i nadal ucierać. Ubić białka i dołączyć do masy. Dodać resztę składników. Postawić na mały ogień i podgrzewać mieszając do pokazanie się pierwszych bąbelków. Zdjąć z ognia i ostudzić nadal mieszając. Wyjąć wanilię. Z masy uformować paschę w normalny sposób.
Mleko wlać do naczynia ceramicznego i wstawić do nagrzanego piekarnika aż zgęstnieje i się zarumieni, przy czym tworzące się kożuchy należy od czasu do czasu spychać na dół. (Podobnie jak robi się masę kajmakową). Następnie wyjąć, pozwolić ostygnąć i do letniego mleka wlać kwaśne mleko, śmietanę i żółtko, zmieszać i gotować na słabym ogniu, aż wszystko się zwarzy. Przecedzić przez tkaninę, przetrzeć przez sito, przyprawić cukrem i wanilią i uformować z tej masy paschę jak zwykle.
Ubić żółtka ze śmietaną. Wlać do gotującego się mleka. Jeżeli mleko po chwili się nie zwarzy, zakropić cytryną. Szybko ostudzić. Położyć na sito dużą serwetę w dwu warstwach wlać masę, kiedy odcieknie zawiązać rogi serwety i powiesić na 2 dni nad jakimś naczyniem w chłodnym miejscu. Następnie włożyć jeszcze na jeden dzień pod prasę (np. obciążoną deseczkę). Rozetrzeć masę w makutrze dodając masło i cukier. dodać resztę składników, zmieszać, uformować paschę jak zwykle.