Patriarchalizm

Patriarchalizm - pojęcie socjologiczne oznaczające dominację w stosunkach rodzinnych i społecznych mężczyzny, będącego głową rodziny.

Najważniejszymi założeniami patriarchalizmu społecznego są:

• rozróżnienie pozycji kobiet, dzieci i nieżonatych mężczyzn, od pozycji ojca rodziny, pod którego są oni opieką,
• uprzywilejowanie społeczne dorosłego mężczyzny, który jest głową rodziny (nie musi to oznaczać niższego statusu kobiety, oznacza jednak, że to mężczyzna reprezentuje dom oraz może reprezentować lokalną społeczność),
• obowiązek zapewnienia środków materialnych i bezpieczeństwa najbliższym krewnym, spoczywający na głowie rodziny.

Rozwój historyczny

Okres prehistoryczny

Patriarchalizm był najczęściej występującą formą organizacji hierarchii rodzinnej a następnie klanowej (rodowej) w społecznościach pierwotnych. Drugą, rzadziej spotykaną forma był matriarchalizm.

Cesarstwo Rzymskie

Patriarchalizm został przyjęty przez wiele cywilizacji, w tym także rzymską, w której początkach pozycja mężczyzny była nieporównywalnie silniejsza od pozycji kobiety.

Przykładem wyższej pozycji mężczyzny w prawie rzymskim była chociażby instytucja Repudium - jednostronnego odrzucenia kobiety przez mężczyznę, równoważna z rozwodem.

Współcześnie

Współcześnie wiele systemach społecznych opartych na ustroju plemiennym czy rodowym opiera się o patriarchalną pozycję mężczyzny w rodzinie. Pozycja męża i ojca rodziny nie daje mu możliwości rozporządzania jej członkami jak rzeczami (tak było np. w czasach wczesnego Cesarstwa rzymskiego), jednak zdecydowanie uprzywilejowuje głowę rodziny w stosunkach społecznych a niekiedy i prawnych.

Ograniczony patriarchalizm zaobserwować możemy także współcześnie w kulturach islamskich.

Patriarchalizm w religiach

Chrześcijaństwo

W okresie rozwoju chrześcijaństwa patriarchalizm, chociaż obecny w nauczaniu Kościoła, ulega znacznym ograniczeniom, zwłaszcza w sferze prawa.

Islam

Podobnie jak w chrześcijaństwie, dogmaty religii stawiają mężczyznę, zwłaszcza głowę rodziny na pozycji predestynowanej do zajmowania stanowisk publicznych, kształcenia się i obrony rodziny. W wielu krajach, gdzie dominuje ortodoksyjny islam, mąż jest nadal bardziej uprzywilejowany społecznie od żony - niedawno powstałą instytucją prawną, będącą tego skrajnym przykładem, jest możliwość dokonania przez mężczyznę jednostronnego rozwodu (zbliżonego do instytucji rzymskiego repudium) poprzez sms.

Zobacz też

• Patriarchat (ustrój)