Pelargonia (Pelargonium L'Hér.) – rodzaj bylin lub półkrzewów z rodziny bodziszkowatych. Liczy około 200 gatunków roślin pochodzących głównie z Afryki Południowej[2]. Nazwa pochodzi od greckiego słowa "pelargós" (bocian), od podobieństwa torebek nasiennych do bocianiego dzioba. Gatunkiem typowym jest Pelargonium hirsutum (N. L. Burman) Ait.[3].
[edytuj] Morfologia
Bylin, półkrzewy, krzewinki lub krzewy. Istnieje również niewielka grupa pelargonii sukulentowych[4]. Ulistnienie naprzemianległe. Liście dłoniasto klapowane lub dłoniastodzielne. Kwiaty z pięcioma płatkami korony w baldachowych pęczkach. Przeważnie mają symetrię dwuboczną; 2 górne płatki są szersze i dłuższe, a także inaczej zabarwione[4]. Niektóre posiadają kwiaty pełne. Pręcików jest 10, przy czym 3 z nich są zmarniałe (u większości uprawianych odmian wszystkie są zmarniałe). Owocem jest rozłupnia, nasiona rozsiewane poprzez autochorię (wyrzucanie dojrzałych nasion na pewną odległość od rośliny macierzystej)[4]. Większość gatunków wytwarza olejki eteryczne nadające roślinom zapach[4].
[edytuj] Systematyka
- Synonimy taksonomiczne[3]
Geraniospermum O. Kuntze
- Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)
Rodzaj z rodziny bodziszkowatych z rzędu bodziszkowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. W rodzinie klasyfikowany do podrodziny Geranioideae Arnott[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Geranianae Thorne ex Reveal, rząd bodziszkowce (Geraniales Dumort.), podrząd Geraniineae Bessey in C.K. Adams, rodzina bodziszkowate (Geraniaceae Juss.), plemię Pelargonieae Sweet, rodzaj pelargonia (Pelargonium L'Hér.)[5].
[edytuj] Zastosowanie
- Wiele gatunków jest uprawianych jako rośliny ozdobne, w Polsce głównie jako rośliny doniczkowe w mieszkaniach i na balkonach. Do Europy po raz pierwszy przywieziono je z Afryki na początku XIX wieku[4]. Obecnie są one jedną z najważniejszych roślin uprawianych na balkonach i werandach. Ogrodnicy wyhodowali dużą ilość odmian. Wszystkie uprawiane pelargonie ozdobne to mieszańce. Ogrodnicy dzielą je na 4 główne grupy:
- pelargonie bluszczolistne pochodzące od Pelargonium peltatum hort. Mają łodygi płożące się, liście mięsiste i błyszczące o kształcie podobnym do liści bluszczu. Kwiaty zebrane są w baldach i są pojedyncze lub pełne w kolorach od białego poprzez różowy, liliowy i purpurowy do fioletowego. Są uprawiane w mieszkaniach i na balkonach.
- pelargonie pasiaste pochodzące od Pelargonium zonale hort. Mają wzniesione pędy, liście nerkowate o falistych brzegach wyrastające na długich ogonkach i zazwyczaj posiadające na górnej stronie charakterystyczne wzory. wiaty pojedyncze lub pełne, zawsze zebrane w baldachy. Kolor u róznych odmian od białego poprzez róż, czerwień do fioletu. Są uprawiane przeważnie na balkonach.
- pelargonie wielkokwiatowe pochodzące od Pelargonium grandiflorum hort. Mają wzniesione pędy, liście duże, 5-klapowe o piłkowanych brzegach, owłosione. Kwiaty są duże i zebrane w baldachy. Mają kolor od białego poprzez różowy, liliowy i czerwony do fioletowego. Zazwyczaj są uprawiane w mieszkaniach.
- pelargonie pachnące: Należą tutaj odmiany m.in. pochodzące od gatunków: pelargonia kutnerowata (P. tomentosum Jacq.), pelargonia pachnąca (P. graveolens L'Her.), pelargonia wonna (P. odoratissimum (L.) L'Her.), Pelargonium crispum (P. J. Bergius) L'Her.
- Z liści wielu gatunków produkuje się olejek zapachowy wykorzystywany w perfumerii. W tym celu wykorzystuje się głównie gatunki olejkodajne: P. capitatum (L.) L'Hér. ex Ait., P. fragrans (Poir.) Willd., P. graveolens L'Hér. ex Ait., P. krappeanum Knuth, P. odoratissimum (L.) L'Hér. ex Ait., P. radula (Cav.) L'Hérit.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-14].
- ↑ Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
- ↑ 3,0 3,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Pelargonium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-20].
[edytuj] Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Systematyka w Wikispecies
Zdjęcia i grafiki w Commons
