Pińsk

Pińsk
Herb Pińska Flaga Pińska
Państwo	Białoruś
obwód	brzeski
Rejon	piński
Powierzchnia	50,48 km²
Ludność (2010) • liczba ludności	130 600
Nr kierunkowy	(+375) 0165
Miasta partnerskie	Kowel, Ukraina Altena, Niemcy Dobricz, Bułgaria Częstochowa, Polska Istra, Rosja Bałachna, Rosja Petersburg, Rosja Taganrog, Rosja
Położenie na mapie Białorusi Pińsk
52°07′00.01″N 26°05′00″E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Przedwojenny herb

Pińsk, Tygodnik Ilustrowany, 4 lipca 1863

Pińsk (biał. Пінск, Pinsk, ros. Пинск, Pinsk) – miasto i port na Białorusi, na Polesiu, nad rzeka Piną, u jej ujścia do Prypeci, w odległości 29 km od kanału Dniepr-Bug. Miasto położone jest administracyjnie w obwodzie brzeskim, do 1939 w województwie poleskim (1921 stolica), węzeł drogowy; stolica diecezji pińskiej (1925), seminarium duchowne (1925, 2001); 130 600 mieszkańców (2010).

Do 1939 Pińsk był miejscem stacjonowania Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej i 84 Pułku Piechoty Strzelców Poleskich.

Do września 1939 miasto należało do Polski, w tym roku zostało zaanektowane przez Związek Radziecki. Od 4 lipca 1941 do 14 lipca 1944 Pińsk był kontrolowany przez Niemców. Większość pińskich Żydów została zamordowana pod koniec października 1942, niedługo po ich deportacji z miejskiego getta. Po upadku Związku Radzieckiego w 1991 Pińsk znalazł się w granicach Białorusi.

Geografia

Pińsk w swoich granicach administracyjnych ma powierzchnię 50,48 km², w tym 1,05 km² stanowią lasy, 12,56 km² – bagna, a 1,03 km² – obiekty wodne..

Historia

• 1097 r. – pierwsza wzmianka o Pińsku
• 1241 r. – przeniesienie z Turowa diecezji prawosławnej
• 1316 r. – po tej dacie Pińsk włączono do Wlk. Ks. Litewskiego
• 1396 t. – powstaje katolicki kościół i klasztor franciszkanów
• 1523 r. – podarowanie Pińska królowej Bonie i początek rozkwitu miasta
• 1569 r. – siedziba powiatu
• 1581 r. – król Stefan Batory nadaje prawa miejskie
• 1642-1646- św. Andrzej Bobola przebywał w klasztorze Jezuitów w Pińsku i okolicach prowadząc rozwiniętą działalność ewangelizacyjną
• 1648 r. – kozacy Nebaby zajmują miasto, mordują i wypędzają katolików. Szturm miasta przez wojska Janusza Radziwiłła, rzeź mieszkańców [zginęło około 5000 ludzi].
• 1655 r. – Rosjanie i Kozacy atakują miasto i mordują mieszkańców.
• 1657 r. – w połowie maja kozacy Zdanowicza (w liczbie ok. 2 tys.) niszczą miasto i mordują rzymskich katolików, bezbronnych obrońców unii brzeskiej. Jezuici, m.in. ks. Szymon Maffon i św. Andrzej Bobola, opuścili Pińsk, lecz w drodze w okrutny sposób zostali zamordowani.
• 20 czerwca 1657 szlachta pińska doprowadzona do ruiny ^{[potrzebne źródło]} wysłała do Bohdana Chmielnickiego delegatów; marszałka Łukasza Jelskiego i stolnika Adama Spytka Brzeskiego, którzy w imieniu powiatu poddali się całkowicie pod jego władzę^{[potrzebne źródło]}
• 1660 r. – napad kozaków na Pińsk, którzy zrabowali kolegium i kościół jezuicki oraz zamordowali m.in. ks. Eustachego Pilińskiego (pozostawionego na straży przez rektora Szymona Wdziekońskigo) i zrujnowanie miasta
• 1662 r. – powrót jezuitów do Pińska i po roku pożar klasztoru
• 1666 r. – fundacja klasztoru dominikanów
• 1690 r. – założenie osady Karolin przez Jana Karola Dolskiego
• 1695 r. – budowa w Karolinie kościoła i zamku
• 1706 r. – od 5 maja do 3 czerwca. Zajęcie Pińska przez króla Szwecji Karola XII. Wysadzenie zamku ks. Wiśniowieckich, spalenie Karolina
• 1707 r.- zajęcie Pińska przez wojska gen. Halasta i gen Hołowina, którzy na prośbę jezuitów odstąpili od rabunków.
• 1709-1710 i w 1716 – wielka epidemia pochłaniająca tysiące ofiar.
• 1717 r. – budowa klasztoru bernardynów
• 1734 r. – budowa klasztoru karmelitów
• 1756 r. – budowa klasztoru mariawitek
• 1773 r. – kasata zakonu jezuitów
• 1767 r. – budowa Kanału Ogińskiego
• 1775 r. – budowa Kanału Królewskiego
• 1793 r. – II rozbiór Polski. Pińsk od tej pory należy do Rosji.
• 1795 r. – powstanie katolickiej diecezji pińskiej (poprzednio Pińsk był w diecezji łuckiej)
• 1799 r. – włączenie Karolina do Pińska
• 1796 r. – likwidacja unickiej diecezji pińskiej
• 1799 r. – likwidacja katolickiej diecezji pińskiej (przeniesiono ją do Mińska)
• 1812 r. – lipiec, Pińsk zajmuje armia Napoleona
• 1850 r. – powstaje fabryka świec i mydła
• 1882 r. – doprowadzono linię kolejową z Żabinki i otworzono fabrykę zapałek
• 1885 r. – budowa stoczni rzecznej w Leszczach
• 1907-1909 – w mieście działało koło prowincjonalne Polskiego Towarzystwa "Oświata" w Mińsku, które zajmowało się organizacją odczytów o literaturze i słownictwie polskim, co według raportu rosyjskiej policji powodowało wzrost polskiej świadomości narodowej. W 1908 roku koło wystąpiło poprosiło o zgodę na otwarcie polskiej biblioteki, jednak władze rosyjskie odmówiły.
• 1909 r. – w czasie wyborów samorządowych do rady miejskiej zostało wybranych 22 Rosjan, 7 Polaków, 2 Żydów i 1 przedstawiciel innych narodowości.
• 1915 r. – ucieczka Rosjan przed Niemcami
• styczeń 1919 r. – Armia Czerwona zajęła Pińsk
• 5 marca 1919 r. – bitwa o Pińsk między Grupą Podlaską Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Antoniego Listowskiego a bolszewikami. Sowieci, próbujący utrzymać kontrolę nad miastem, byli dobrze przygotowani do obrony i dysponowali zarówno piechotą, jak i artylerią. W natarciu po stronie polskiej brały udział: 1. batalion pułku bialskiego, 2. i 4. bataliony 4. pułku piechoty, rosyjska drużyna oficerska, trzy szwadrony wileńskiego pułku ułanów, 4. szwadron 2. pułku ułanów rtm. Żelisławskiego i 1. szwadron 5. pułku ułanów por. Sokołowskiego. Główna kolumna Polaków nacierała od północy, mniej liczna od zachodu, natomiast jazda dokonała wypadu w wyniku którego zniszczono tory na linii kolejowej prowadzącej ze wschodu do Pińska. Walki o miasto trwały od godziny 11. do 16. i zakończyły się zwycięstwem wojsk polskich. Zdobyto tabor kolejowy, magazyny wojskowe, kolumnę pontonową oraz wzięto kilkudziesięciu bolszewickich jeńców. W bitwie szczególnie odznaczyły się po polskiej stronie: bataliony pułku bialskiego, rosyjska drużyna oficerska i oddział partyzantów por. Zameczka.
• 5 kwietnia 1919 r. – masakra 35 Żydów
• 7 czerwca 1919 r. – miasto wchodzi w skład powiatu pińskiego okręgu brzeskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej struktury administracyjnej.
• 3 lipca 1919 r. – potyczka pod Horodyszczem
• listopad 1919 r. – w wyniku działań wojennych Pińsk był zrujnowany i znajdował się w złej sytuacji gospodarczej. Z 20 pińskich fabryk działała jedna, nie działały tartaki, brakowało koni i opału; mieszkańcy masowo emigrowali.
• 1920 r. – VII, Armia Czerwona ponownie zajmuje Pińsk
• 1920 r. – 26 IX, wojska polskie odbijają miasto
• 1921 r. – Pińsk stolicą województwa poleskiego. Pożar miasta. Przeniesienie stolicy do Brześcia nad Bugiem
• 1925 r. – stolica diecezji katolickiej
• 1929 r. – rozszerzenie granic miasta.
• 1939 r. – 9 IX, nalot lotnictwa niemieckiego. – 18 IX, zatopienie Flotylli Pińskiej. – 20 IX, Armia Czerwona zajmuje Pińsk
• 1940 r. – (luty) pierwsza deportacja na Syberię ludności (w większości Polaków). Druga - do Kazachstanu
• 1941 r. – kwiecień, trzecia deportacja do Kazachstanu
• 1941 r. – 4 VII, wkroczenie Niemców
• 1942 r. – IV, utworzenie getta dla Żydów; X-XI, mordy na 30-45 tys. Żydów
• 1943 r. – 18 I, atak porucznika Jana Piwnika "Ponurego" na więzienie Gestapo w Pińsku i odbicie więźniów
• 1944 r. – 14 lipca zajęcie miasta przez Armię Czerwoną, włączenie do ZSRR; wg danych NKWD Białoruskiej SRR w wyniku działań wojennych miasto zostało zburzone w 35-40%; zniszczeniu uległy m. in. miejska stocznia, fabryka zapałek i 5 tartaków;
• 1945 r. – 3 stycznia - pierwszy transport wysiedleńczy ludności polskiej z Łucka i okolic.

Ludność

rok	ludność
XVI w.	5,0 tys.
1825	4,2 tys.
1841	6,8 tys.
1861	11,3 tys.
1900	29,5 tys.
1910	36,4 tys.
1921	23 497
1931	33,5 tys.
1939	35,9 tys.
1959	41,5 tys.
1986	112,6 tys.
2000	132,6 tys.

Zabytki

Kolegium Jezuitów w Pińsku

Katedra w Pińsku (dawny kościół franciszkanów)

Pałac Butrymowiczów

• Kolegium i kościół jezuitów z 1651 roku (kościół władza radziecka wysadziła w roku 1954). Obecnie w kolegium jest galeria obrazów i szkoła.
• Kościół i klasztor franciszkanów z 1712 roku. Kościół pw. Wniebowzięcia NMP z fasadą z 1766 roku. W latach 1920-1940 i od 1992 jest to katedra katolicka. Dzwonnica z 1817 roku z 4 kondygnacją z XX wieku. Mur z XVIII wieku.
• Kościół bernardynów z roku 1786 na przedmieściu Karolin. Zabrany katolikom, obecnie cerkiew św. Barbary. Obok klasztor z XIX wieku i dzwonnica.
• Kościół pw. Karola Boromeusza z 1770 roku na przedmieściu Karolin – dawniej parafialny. Obecnie sala koncertowa.
• Pałac Butrymowiczów z lat 1784-90. Siedziba Butrymowiczów, Skirmunttów a od 1930 roku katolickich biskupów pińskich.
• Kapliczka z XVII w. przy ul. Brzeskiej i Pieńkawa
• Cmentarz katolicki i prawosławny na ul. Hajdajenki
• Cmentarz żydowski w Karolinie
• Dwór Platerów w Zapolu
• Pomnik budowniczych drogi bitej z 1938 roku (polski napis zniszczono i umieszczono rosyjski)
• Synagoga z 1900 r.
• Synagoga Wielka z 1506 roku (zburzona ok. 1960 r.)
• synagoga chasydzka (nie istnieje)
• Zamek starosty królewskiego (zburzony). Znajdował się w miejscu pomnika Lenina.
• Zamek Wiśniowieckich w Karolinie (zburzony)
• Dwór w Albrechtowie (zburzony)
• Rynek z zabytkowymi kramami (zburzony)

Znane osoby związane z Pińskiem

• Witold Balcerowski (1935-2001) - polski szachista, urodzony w Pińsku
• Mateusz Butrymowicz (1745-1814) - polski kartograf, sędzia grodzki piński, poseł na Sejm Wielki, kawaler orderów
• Tadeusz Grzelak (1929-1996) - polski bokser, wicemistrz Europy, olimpijczyk, urodzony w Pińsku
• Witold Iwicki - polski ksiądz katolicki, działacz oświatowy, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Pińsku, wikariusz generalny diecezji pińskiej, męczennik za wiarę
• Ryszard Kapuściński (1932-2007) - polski reporter, pisarz i dziennikarz. Z Pińska został wysiedlony w 1940 roku. Opisuje swoje rodzinne miasto m.in. w książce "Imperium"
• Romuald Klekowski (ur. 1924) - polski biolog, ekolog, emerytowany profesor Międzynarodowego Centrum Ekologii PAN, urodzony w Pińsku
• Jan Kofman (ur. 1941) - polski historyk, politolog, publicysta, wydawca., prof. dr hab., urodzony w Pińsku
• Włodzimierz Kołos (1928-1996) - polski fizyk i chemik światowej sławy, jeden z twórców chemii kwantowej, urodził się w Pińsku
• Andrzej Kondratiuk (ur. 1936) - polski reżyser, scenarzysta i operator filmowy
• Józef Kopeć (1758-1827) - polski dowódca wojskowy, generał, etnograf, zesłaniec syberyjski, badacz Kamczatki, pionier badań nad halucynogenami i autor pamiętników
• Zygmunt Łoziński (1870-1932) - polski biskup miński w latach 1917-1925, pierwszy biskup piński od 1925
• Anna Malewicz-Madey (ur. 1937) - polska śpiewaczka operowa, urodzona w Pińsku
• Golda Meir (1898-1978) - premier Izraela, mieszkała w Pińsku w dzieciństwie
• Adam Naruszewicz (1733-1796) - polski wybitny poeta, historyk, biskup
• Roman Ney (ur. 1931) - polski geolog, były rektor AGH, urodzony w Pińsku
• Piotr Olewiński (1895-1962) - polski instruktor harcerski, członek pierwszej Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP i pierwszy skarbnik ZHP, harcmistrz Rzeczypospolitej, porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm II RP, w latach 1931–1934 prezydent miasta Pińska, senator II RP
• Jerzy Ołdakowski (1883-zm.?) - polski samorządowiec, burmistrz Nowej Wilejki (1928–1934) i prezydent Pińska (1934–1939)
• Jerzy Piskun (ur. 1938) - polski koszykarz, reprezentant Polski podczas igrzysk olimpijskich w Rzymie 1960 oraz igrzysk olimpijskich w Tokio 1964, w wieku niespełna dwóch lat zesłany wraz z rodziną na Syberię
• Frumka Płotnicka (1914-1943) - żydowska działaczka ruchu oporu w czasie II wojny światowej, urodzona w Pińsku
• Sławomir Rawicz (1915-2004) - polski żołnierz, porucznik kawalerii Wojska Polskiego, zesłaniec syberyjski, autor światowego bestsellera "Długi Marsz" opisującego jego brawurową ucieczkę z gułagu, urodził się w Pińsku
• Simonas Rozenbaumas (1859-1935) - litewski polityk i dyplomata, działacz mniejszości żydowskiej na Litwie, syjonista
• Ryszard Stachowski (ur. 1937) - polski psycholog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, profesor zwyczajny, urodzony w Pińsku
• Albin Stanisławski (1908-1940) - polski dowódca wojskowy, porucznik saperów Wojska Polskiego, zamordowany przez Rosjan w Katyniu
• Stanisław Szpakowski (1868-1926) - polski inżynier-architekt, urodzony w Pińsku
• Kazimierz Świątek (1914-2011) - polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita mińsko-mohylewski w latach 1991–2006, administrator apostolski diecezji pińskiej w latach 1991–2011
• Chaim Weizmann (1874-1953) - pierwszy prezydent Izraela, uczęszczał do gimnazjum w Pińsku

Religia

Pińsk jest ważnym miastem dla Kościoła katolickiego, jako stolica diecezji pińskiej, która powstała w 1925. W swej historii diecezja posiadała 3 biskupów.

Sport

Przed wojną w mieście działało kilka polskich klubów piłkarskich, m.in. Kotwica Pińsk (2 tytuły mistrza Polesia) i Ognisko Pińsk (1 tytuł mistrza Polesia).

Bibliografia

• Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7. 

Linki zewnętrzne

• oficjalna strona miasta (biał)
• Historia Seminarium Duchownego w Pińsku i stare fotografie miasta
• 84 Pułk Strzelców Poleskich
• Otwarty Przewodnik Krajoznawczy
• Otwarty Przewodnik Krajoznawczy
• Otwarty Przewodnik Krajoznawczy
• Radzima.org – foto zabytków
• W krainie rzek i moczarów. Jarmark wodny w Pińsku. Polska Kronika Filmowa 1936.
• Pińsk w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.