Pierwsza Republika Słowacka

Slovenská republika Slovenský štát
← 1939-1945 →
Flaga Słowacji Herb Słowacji
Hymn: Hej, Slováci (Hej Słowacy)
Język urzędowy	słowacki
Stolica	Bratysława
Ustrój polityczny	republika faszystowska, podległa III Rzeszy
Ostatnia głowa państwa	prezydent (ostatni) Jozef Tiso
Ostatni szef rządu	premier (ostatni) Štefan Tiso
Powierzchnia  • całkowita	38 055 km²
Liczba ludności (1940)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	2 655 053 69,7 osób/km²
Jednostka monetarna	Korona słowacka (Ks)
Data powstania	14 marca 1939
Data likwidacji	8 maja 1945
Strefa czasowa	UTC +1 (zima) UTC+2 (lato)
Multimedia w Wikimedia Commons

Październik 1941, powitanie prezydenta Słowacji Jozefa Tiso w Berlinie. Od lewej Adolf Hitler i szef protokołu dyplomatycznego Alexander von Dörnberg

Żołnierze Polowej Armii "Bernolak" dekorowani przez Ferdynanda Čatloša po kampanii wrześniowej w Polsce.

Pierwsza Republika Słowacka (słw. Prvá slovenská republika), Państwo słowackie (Slovenský štát) – marionetkowe, choć oficjalnie niezależne, państwo utworzone przez III Rzeszę w 1939, po dokonanym rozbiorze Czechosłowacji (w latach 1938-1939).

Historia

Republika Słowacka została utworzona 14 marca 1939 i przetrwała do końca II wojny światowej w Europie, to jest do 8 maja 1945. Pomysłodawcami utworzenia wiernej Rzeszy Słowacji byli przede wszystkim Jozef Tiso i Vojtech Tuka.

15 marca 1939 część obszaru została zajęta przez wojska niemieckie, natomiast 17 marca od strony Rusi Podkarpackiej wkroczyły wojska węgierskie. W związku z tym rząd słowacki podpisał z Niemcami 23 marca 1939 w Wiedniu układ o stosunku ochronnym (Schutzvertrag). Dołączono do niego tajny protokół o współpracy gospodarczo-finansowej. Układ zawarto na 25 lat. III Rzesza zagwarantowała nienaruszalność granic Słowacji oraz zobowiązała się do pomocy w organizacji armii.

Po podpisaniu traktatu Słowacy stawili opór wojskom węgierskim, a Niemcy naciskami dyplomatycznymi wstrzymali atak węgierski. Z dużymi oporami Słowacja zgodziła się na kontrolę przez Wehrmacht strefy wojskowej (Schutzzone) o długości około 200 km, wzdłuż granicy polsko-słowackiej. 12 sierpnia 1939 uregulowano ostatecznie sprawę strefy w specjalnym tajnym układzie. W dwa tygodnie później Niemcy skierowali za zgodą rządu słowackiego swoje wojska na teren całej Słowacji, podporządkowując sobie armię słowacką.

Słowacja wzięła udział w ataku na Polskę w 1939 roku jako sojusznik III Rzeszy. Dnia 1 września 1939 roku premier ksiądz Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša zaatakowała Polskę o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim. O podległym wobec III Rzeszy statusie państwa słowackiego może świadczyć fakt, że już dnia 1 września przez Niemców, a nie przez władze słowackie zostało usunięte poselstwo polskie w Bratysławie.

Słowacja była także pierwszym samodzielnym państwem, które deportowało dużą część mieszkających w kraju Żydów. Ówczesne władze Słowacji odebrały majątek ponad 10 tysiącom żydowskich przedsiębiorców o wartości 38 proc. ówczesnego budżetu państwa. Początkowo Żydów deportowano do słowackich obozów koncentracyjnych znajdujących się w miejscowościach Vyhne, Sereď oraz Novaky. Pod koniec czerwca 1942 roku do hitlerowskich obozów zagłady słowacki rząd wysłał 52 000 słowackich Żydów, a do października 58 000. W sumie rząd słowacki we współpracy z III Rzeszą deportował do niemieckich obozów koncentracyjnych 70 000 słowackich Żydów z czego zginęło 67 000. Większość z nich trafiło do Auschwitz-Birkenau gdzie uruchomiono specjalnie do tego celu nowe krematorium.

Obszar

Pierwsza Republika Słowacka została utworzona z ziem, które pozostały z przedwojennej Czechosłowacji po odebraniu jej:

• Sudetów (przez Niemcy)
• Protektoratu Czech i Moraw (przez Niemcy)
• Słowacji Południowej wzdłuż Dunaju (przez Węgry)
• Rusi Zakarpackiej (przez Węgry).
• Zaolzia, niewielkiej części Spisza i Orawy oraz terenów w okolicach Czadcy (przez Polskę).

Jej teren został natomiast powiększony 21 listopada 1939 roku (układ Ribbentrop-Cermak) o obszar ok. 770 km kw, po zajęciu przez wojska niemiecko-słowackie Polskiego Spisza i Orawy.

Podział administracyjny

Republika Słowacka od 1 stycznia 1940 była podzielona na 6 żup i 58 powiatów:

• żupa bratysławska (Bratislavská župa, 3667 km², 455 728 mieszkańców)
  • 6 powiatów: Bratislava, Malacky, Modra, Senica, Skalica, Trnava
• żupa nitrzańska (Nitrianska župa, 3546 km², 335 343 mieszkańców)
  • 5 powiatów: Hlohovec, Nitra, Prievidza, Topoľčany, Zlaté Moravce
• żupa trenczyńska (Trenčianska župa, 5592 km², 516 698 mieszkańców)
  • 12 powiatów: Bánovce nad Bebravou, Čadca, Ilava, Kysucké Nové Mesto, Myjava, Nové Mesto nad Váhom, Piešťany, Považská Bystrica, Púchov, Trenčín, Veľká Bytča, Žilina
• żupa tatrzańska (Tatranská župa 9222 km², 463 286 mieszkańców)
  • 13 powiatów: Dolný Kubín, Gelnica, Kežmarok, Levoča, Liptovský Svätý Mikuláš, Námestovo, Poprad, Ružomberok, Spišská Nová Ves, Spišská Stará Ves, Stará Ľubovňa, Trstená, Turčiansky Svätý Martin
• żupa nadhrońska (Pohronská župa, 8587 km², 443 626 mieszkańców)
  • 12 powiatów: Bańska Bystrzyca, Bańska Szczawnica, Brezno nad Hronom, Dobšiná, Hnúšťa, Kremnica, Krupina, Lovinobaňa, Modrý Kameň, Nová Baňa, Revúca, Zvolen.
• żupa szarysko-zemplińska (Šarišsko-zemplínska župa, 7390 km², 440 372 mieszkańców)
  • 10 powiatów: Bardejov, Giraltovce, Humenné, Medzilaborce, Michalovce, Prešov, Sabinov, Stropkov, Trebišov, Vranov nad Topľou

Literatura

• Czesław Madajczyk - "Faszyzm i okupacje 1938-1945", Poznań 1983, ISBN 83-210-0335-4

• 

  Oznaczenie słowackich samolotów podczas II wojny światowej

• 

  Znaczki pocztowe Słowacji 1939-45. Jeden z nich to znaczek czechosłowacki z nadrukiem: "Państwo Słowackie 1939" (słow. Slovenský štát 1939)